Вы тут

Валянцін Губараў: «Маіх персанажаў увесь час сустракаюць у метро ці ў чарзе каля касы...»


Карціны гэтага мастака пазнаеш адразу... Яны прымушаюць усміхацца, настальгіраваць, задумвацца над сэнсам жыцця... Яны адначасова і ўтульныя — недарэмна іх любяць змяшчаць у інтэр'ерах кватэр і кавярань, і дзёрзкія, і філасофскія — гледзячы, хто на якую глыбіню зможа ў іх зайсці. Хтосьці кажа пра Босха і Брэйгеля... Хтосьці залічвае да наіўнага мастацтва... Што ж, мастацтвазнаўцы абгрунтуюць любы цэтлік. А мастак з хітраватай усмешкай сузірае і занатоўвае... І не вельмі любіць тлумачыць свае карціны. І праўда, навошта? Валянцін Губараў проста стварае свой свет... Але наколькі ён просты і зразумелы?


— Чаго больш у вашых адносінах да сваіх герояў: гумару, сатыры, шкадавання, мізантропіі, любові?

— Толькі любоў і гумар. Катэгарычна ніякай сатыры, жалю і мізантропіі. Наадварот, ёсць спачуванне і давер.

— Ці часта здаралася, што нехта пазнаваў сябе на вашых карцінах і крыўдаваў?

— І сябе маляваў, і сваіх суседзяў, сваякоў. Чалавек, які ўпершыню знаёміцца з маёй творчасцю, успрымае свет маіх герояў і іх саміх як выдуманых, не ад гэтага свету. Але людзі, якія ведаюць маю творчасць, не раз казалі, што ўвесь час сустракаюць маіх персанажаў у метро, у чарзе ў крамах, на сваёй лесвічнай пляцоўцы.

— Нешта не магу згадаць вашага аўтапартрэта...

— Ёсць адзін, напісаў даўно. Але ён не парадны. Я там з забінтаваным горлам — хварэў, сядзеў у пакоі, горла балела. Я там калматы такі, з бінтам... Партрэт рэалістычны, не падобны на маю творчасць.

— Вашы героі нагадваюць герояў Шукшына, мройнікаў, дзівакоў, якія мараць пра шчасце і іх не разумее асяроддзе... Вы, вядома, неяк казалі, што любіце простых людзей. Але ці такія простыя вашы персанажы? І колькі ў іх ад вас?

— І, вядома, усе мае персанажы надзелены тымі якасцямі, якія я шаную ў людзях. Яны прастадушныя і спагадныя, у іх няма каменя за пазухай, у зносінах яны не ўмеюць быць з'едлівымі, але з лёгкасцю адгукаюцца на жарт. Яны крыху фаталісты і ўсе жыццёвыя нягоды прымаюць як непазбежнае, як прыродныя з'явы, тыпу дажджу ці смугі. Тым самым яны захоўваюць у сваім сэрцы добрыя і наіўныя адносіны да людзей і жыцця ў цэлым.

— Неяк вы распавядалі, што ваша супрацоўніцтва з вядомай французскай галерэяй Les Tournesols пачалося выпадкова... Ці шмат у творчай кар'еры залежыць ад выпадку? Ці справядліва выбудоўваецца іерархія імёнаў унутры свету мастацтва?

— Так, выпадак у біяграфіі творчага чалавека часам шмат мяняе ў яго жыцці. Але ўсё ж гэта не чароўная палачка. Гэта ўдалы збег абставін, які можа выпасці адзін ці два разы ў жыцці. Іншая справа, калі творцам займаюцца мэтанакіравана, калі ўдалым маркетынгам ствараецца прывабнае паблісіці. Але гэта заўсёды рызыка. Бо мыльныя бурбалкі маюць уласцівасць лопацца. Таму я вельмі паблажліва гляджу як на прызы ў выглядзе асобнага выпадку, так і на агрэсіўную раскрутку. Я веру ў сапраўдны талент і адданасць абранаму шляху.

— Хто з сусветных мастакоў вам бліжэйшы? Можа, Босх? Ці Брэйгель, з якім вас параўноўваюць?

— Я не магу, зыходзячы са сваіх сімпатый, расставіць мастакоў па рангу. Іх шмат, я любуюся і захапляюся іх талентам, вучуся ў іх. І спіс гэтых імёнаў такі вялікі, што не хопіць чарнілаў, каб усіх пералічыць. А з Брэйгелем мяне параўналі першы раз у Францыі. У мяне там з галерэяй эксклюзіўны кантракт ужо, уяўляеце, 27 гадоў... Назвалі артыкул «Беларускі Брэйгель». І гэта падхапілі. Якія кропкі судакранання з Брэйгелем? «Сапраўдны» мастак пярэдні план малюе выразна, а тое, што далей, — сфумата, дымка... А я нібыта аб гэтым нічога не ведаю, і задні план малюю гэтак жа выразна і на паветраную, і лінейную перспектывы нібыта забыўся... І ў Брэйгеля гэтак жа.

— А з прозай Венечкі Ерафеева не адчуваеце падабенства? Захопленасць жыццём, а за гэтым іронія, настальгія...

— Так, але ў Ерафеева «Масква-Петушкі» бліжэйшая да сатыры. А сатыра і гламур — не маё. Я не малюю карыкатуры. І гісторыі ў мяне не гламурныя... Павінна быць проста душэўна... Як музыка фартэпіяна...

— Вы, дарэчы, заўсёды ставіце сабе ў майстэрні для фону класічную музыку, як цяпер?

— Не заўсёды. Так, класіку люблю, Шапэна. Але ж вельмі люблю і джаз. За сучаснай музыкай сачу, але яна стала нейкая папсовая...

— Аляхновічы, што пад Мінскам, вы называеце «мае Аляхновічы». Чым дарагая для вас гэтая мясціна, чым адметная?

— Я вельмі шчаслівы, што ў маім жыцці ёсць Аляхновічы. Гэта як падарунак Бога. Мне, асабліва гарадскому хлапчуку, раптам апынуцца ў гэтым хутарскім свеціку, з курамі, кацянятамі, з каровамі і парсючкамі, пчоламі і мёдам, са сланечнікамі, з парэчкай і агрэстам, яблыкамі, бульбай, сенам, з хатнім тварагом і кумпякамі, з ходзікамі, што цікаюць на шпалерах у кветкі, з квадратным тэлевізарам «Гарызонт» і праграмай «Час». З каханай, маладой жонкай і клапатлівай цешчай, з выдатнымі застоллямі на Вялікдзень, з душэўнымі песнямі румяных Шуплячых, Зяневічых, Сашак і Віцек... Гэта было сапраўднае жыццё, асалода для сэрца, душы, якая апладняла мяне як мастака сваімі жыватворнымі сокамі.

— А як вы трапілі ў Аляхновічы?

— Гэта называецца «пайшоў у прымы». Пазнаёміўся з дзяўчынай, калі вучыўся ў Маскве ў паліграфінстытуце, яна там вучылася на завочным. Вяселле наша таксама было ў Аляхновічах. Мне вельмі спадабалася — не дарожкай чырвонай, а па ўзгорках ідзём, па траве, нявеста ў белым вэлюме... Я ўсіх людзей там любіў. Мне здавалася, гэтыя людзі — проста анёлы, бабулькі, дзядулькі...

— На вашых малюнках Аляхновічы ёсць?

— Я ствараю нейкі абагулены вобраз. Адзінае, для мяне ідэальны горад — гэта калі дрэвы вышэйшыя за дамы, калі побач кветкі, коткі, сабакі...

— Калі вы малюеце карціну, гэта для вас цэлая гісторыя з распрацаваным сюжэтам, накшталт літаратурнага апавядання, ці нешта на ўзроўні вобразаў снабачання? Вы спрабавалі калі-небудзь запісваць свае карціны словамі?

— Сюжэт карціны з'яўляецца зусім выпадкова. Для гэтага не трэба напружвацца, спрабуючы аднавіць у памяці нейкую жыццёвую калізію або перадсвітальныя мроі. Гэта як у Ахматавай — невядома з якога смецця. Але сюжэт пасяляецца ў табе і пачынае развівацца. Я яго складаю ў сабе. Але вось у самым пачатку 1990-х гадоў пачаў пісаць дзённік і працягваю да гэтага часу.

— Памятаю, на вашай выстаўцы стаяць людзі перад карцінай «Адкрываючы новыя сусветы», на якой у небе ў выглядзе касмічнага карабля — адкрывалка для кансерваў, і гадаюць, што гэта сімвалізуе...

— Ну, з майго боку тут чысты сцёб. Я сам чалавек іранічны, вясёлы, хаця нехта з боку можа вырашыць, што я пануры. Памятаю, сустракаў жонку Ларысу з Японіі ў аэрапорце, яна спускаецца, а мне яе супрацоўніца кажа: «Ну, гэта ж твая жонка прыляцела, давай, усміхайся!» А я такі стаю, як мытнік... Мне спадабаўся вобраз: адкрывалка — гэта ж не толькі бляшанку можна адкрываць, але і сусвет! Часам словаспалучэнне нейкае парадаксальнае мяне захапляе. Некалькі разоў карціны нараджаліся менавіта ад такіх словаспалучэнняў. Напрыклад, мне не вядома, з чаго прыйшло ў галаву: «Жар-птушка, тушаная з грыбамі». Пафасная птушка, але ўсё адно — дзічына! І я напісаў такую карціну.

— У вашых творах я заўважаю часта матыў эскапізму: маленькі свет людзей, хатняя ўтульнасць абаронены некім бар'ерам — свет у чоўне, пад шкляным каўпаком, у палатцы, дзе адбываецца маленькае шчасце маленькіх людзей...

— Сапраўды так... Вось я вам пакажу зараз сваю работу, дзе я таксама змясціў цэлае жыццё ў абмежаванай прасторы: у вазоне з геранню! Герань — гэта ж сімвал хатняй цеплыні. Гэта ў ружах можа быць Палац шлюбаў... А ў герані — хатняе жыццё!

— Ці ёсць мяжа паміж інсітным мастацтвам, кічам і прафесійным мастацтвам і дзе яна?

— Ужо даўно ў мастацтве няма ніякіх меж. І я кажу ў агульным кантэксце, а не толькі пра выяўленчае мастацтва. На жаль, гэта закранула і штодзённае жыццё. Так, сціраюцца грані ў модзе, з'явіўся стыль унісекс, а ў некаторых краінах нават прыбіральні сталі агульныя. Што да выяўленчага мастацтва, то ўжо ніхто не супрацьпастаўляе кітч і прафесійнае мастацтва. І першае і другое — прафесійнае. Таму што кітч стаў адной з плыняў сучаснага мастацтва, а таленавітыя і разумныя мастакі, па-майстэрску жангліруючы характэрнымі асаблівасцямі гэтай масавай безгустоўнасці, сталі ствараць арыгінальныя і высокапрафесійныя творы ў гэтым стылі. Тым больш што гэта ўжо не так актуальна, таму што на аснове гэтага нарадзіўся новы стыль кэмп, які спецыяльна стварае эстэтыку вульгарнага, пахабнага, вычварна пачуццёвага. І гэта таксама прафесійнае мастацтва.

— Ці праўда, што па вашых карцінах быў пастаўлены спектакль?

— Я рады, што мая творчасць мае другое жыццё. Яна працягваецца ў афармленні кніг, музычных дыскаў і нават на тэатральных падмостках. Так дзяржаўны тэатр у Казані паставіў на сваёй сцэне спектакль «Зімовая казка для дарослых» на аснове маіх карцін. Быў прыдуманы аб'яднальны сюжэт, напісаны тэкст і пашыта адзенне, у якім жывуць мае героі на карцінах. Мяне запрасілі на прэм'еру, і было вельмі цікава бачыць, як мае крыху недарэчныя і добрыя персанажы ажылі і загаварылі. Напрыклад, ёсць у мяне карціна: немаладая пара сядзіць і глядзіць тэлевізар. У спектаклі ў іх вусны ўклалі такі тэкст: «— Як ты думаеш, Зяма, мы едзем у Ізраіль ці не едзем?» — «Усе едуць, і нам трэба ехаць».

— Ці ёсць такая ваша карціна, у якой вы хацелі б пасяліцца?

— У большасці маіх работ жыццёвая прастора суцэльна гарманічная для чалавечага пасялення. Там няма абуральнай раскошы, нейкага багацця або райскіх шатаў. Але мне мілая такая шчырая простасць. На маіх палотнах асяроддзе і чалавек — адно і тое ж.

— Адны творцы імкнуцца ў прарокі, другія абіраюць долю блазнаў і менестрэляў... Трэція проста працуюць як рамеснікі. Якім, па-вашаму, павінна быць месца мастака ў сучасным свеце?

— Час усё расставіць па сваіх месцах. Ён не будзе ўлічваць тыя граматы і рэгаліі, якія творца набыў пры жыцці. Таму трэба проста сціпла рабіць тое, што ў цябе добра атрымліваецца, і дзякаваць Божаньку за магчымасць жыць і ствараць!

Людміла РУБЛЕЎСКАЯ

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Што трэба ведаць тым, хто адпачывае каля вадаёмаў

Што трэба ведаць тым, хто адпачывае каля вадаёмаў

Нават пры наяўнасці на пляжы ратавальнай станцыі не варта грэбаваць элементарнымі правіламі бяспекі. 

Экалогія

У Беларусі пабудуюць 30 рэгіянальных смеццеперапрацоўчых заводаў

У Беларусі пабудуюць 30 рэгіянальных смеццеперапрацоўчых заводаў

Агульная плошча звалак у Беларусі займае каля 4 тысяч гектараў.