Вы тут

У Мінску адкрылася выстаўка «Мастацтва старажытнай картаграфіі»


У Мінскай абласной бібліятэцы імя А. С. Пушкіна ўрачыста адкрылася выстаўка «Мастацтва старажытнай картаграфіі». Яе складальнік — вядомы беларускі вучоны, гісторык, картограф, галоўны рэдактар «Вялікага гістарычнага атласа Беларусі» Леў Казлоў, якога калегі за апантанае захапленне, звязанае з пошукам і аднаўленнем старажытных карт, празвалі «беларускім Меркатарам» — у гонар фламандскага географа і картографа Герарда Меркатара, які сабраў навігацыйную карту свету на 18 лістах.


Выстава — своеасаблівы партал ў мінулае, што дазваляе даведацца, як раней людзі ўспрымалі свет, якія спрэчкі вяліся вакол яго магчымых выяў.

Дзякуючы пошукам у архівах, бібліятэках, на аўкцыёнах і ў прыватных калекцыях Льву Раманавічу ўдалося пабачыць і ўзнавіць шыкоўную калецыю старадаўніх дакументаў. У выніку яго працы ў экспазіцыях беларускіх музеяў з’явіліся раней невядомыя выявы беларускіх земляў, якімі карысталіся падарожнікі стагоддзі таму.

Для новай выстаўкі Леў Раманавіч абраў незвычаны падыход — акцэнт зроблены на тое, як раней афармляліся карты і атласы. Так у Сярэднявеччы для такой справы картографы звярталіся па дапамогу вядомых выдаўцоў і мастакоў. Невыпадкова ХVI — ХVII стагоддзі лічуць залатой эпохай ў развіцці картаграфіі. У той час такія старажытныя дакументы сапраўды былі падобныя на мастацкія творы. У атласах можна было пабачыць выявы прыгожых мясцін, побыт гарадоў, сюжэты легенд. На адной з карт, што патрапіла ў экспазіцыю, ёсць нават монстры: такім чынам яе ўкладальнікі нагадвалі, наколькі складным і небяспечным быў шлях маракоў. Гэты прыём з «устрашальнымі» элементамі дапамагаў уздымаць кошты на прывезеныя заморскія тавары.

Між іншым, у той час друкаваліся толькі чорна-белыя выданні, а далей яны ад рукі размалёўваліся акварэльнымі фарбамі. Каляровы ж друк з’явіцца толькі ў ХІХ стагоддзі... 

Зараджэнне картаграфіі звязана з іменем вучонага Клаўдзія Пталемея, які жыў і працаваў ў Александрыі Рымскай імперыі. У горадзе, калі ён быў захоплены арабамі, вырашаўся лёс Александрыйскай бібліятэкі , кнігі «неўгодныя Алаху» было загадана знішчыць. Але некаторыя работы Пталемея захаваліся, яны былі таемна вывезены, а ў далейшым змаглі паслужыць людзям. Усё ж карты адыгрывалі пэўную эканамічную і палітычную ролю. Калі ішлі войны, змяняліся межы, развіваўся гандль, неабходны былі інструменты для наладжвання «навігацыі». У Еўропе карты Пталемея пачнуць выкарыстоўвацца ў ХV стагоддзі.

Пэўную ролю ў развіцца картаграфіі адыгралі манастыры. Так, у 1659 годзе манах Фра Мауро з Венецыі сабраў усе вядомыя дадзеныя і памясціў іх на адной круглай карце.

Сярод адметных еўрапейскіх спецыялістаў можна ўзгадаць Себасцьяна Мюнстэра, які жыў у ХV-ХVІ стагоддзях. Ён быў ужо ў даволі паважным ўзросце, калі вырашыў сабраць розныя карты. Калі ён зразумеў, што ўжо не зможа паездзіць па Еўропе, разаслаў лісты знакамітым вучоным-картографам, з прапановай далучыцца да агульнай працы. У выніку ён атрымаў даныя ад шасцідзесяці спецыялістаў.

У ХVІ стагоддзі актыўна развіваць гэту галіну сталі галандцы. Дзякуючы Абрагаму Артэлюусу, які ў час падарожжаў па Еўропе сабраў багаты матэрыял, свет пабачыў адзін з першых атласаў.

На выстаўцы можна пабачыць партрэты знакамітых картографаў і асобныя з работ, якія дзякуючы іх намаганням пабачылі свет. 

Экспазіцыя таксама дае ўяўленне пра гісторыю картаграфіі, дазваляе прасачыць як па-рознаму падаваўся такі матэрыял, якія даныя былі запатрабаванымі ў пэўныя часы. 

Алена ДЗЯДЗЮЛЯ

Фота Яўгена ПЯСЕЦКАГА

Выбар рэдакцыі

Гараскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

У пачатку тыдня да Ракаў могуць падступна падкрасціся трывогі і сумневы.

Здароўе

Як працуюць санаторныя школы-інтэрнаты для дзяцей, хворых на скаліёз?

Як працуюць санаторныя школы-інтэрнаты для дзяцей, хворых на скаліёз?

Па статыстыцы на пяць хворых дзяўчынак прыходзіцца толькі адзін хлопчык.

Рэгіёны

У якіх ўмовах працавалі медыкі ў гады вайны?

У якіх ўмовах працавалі медыкі ў гады вайны?

Подзвіг ваенурачоў адлюстроўвае выстава Брэсцкага абласнога краязнаўчага музея.

Грамадства

Што трэба ведаць тым, хто адпачывае каля вадаёмаў

Што трэба ведаць тым, хто адпачывае каля вадаёмаў

Нават пры наяўнасці на пляжы ратавальнай станцыі не варта грэбаваць элементарнымі правіламі бяспекі.