Вы тут

Мітрапаліт Веніямін: Слова — гэта дар, якім чалавек надзелены ад Бога


Больш за 1000 гадоў таму, з прыходам хрысціянства на беларускія землі, нашы продкі атрымалі не толькі веру, якая на стагоддзі стала стрыжнем, што вызначаў жыццё. Яны атрымалі Кнігу, якую можна чытаць і бясконца далучацца да крыніцы мудрасці і любові, якую ўвасабляе Ісус Хрыстос. Магчымасць прачытаць пра Яго стала таксама штуршком да развіцця пісьменства. Гэта разумелі і гэтаму спрыялі людзі, якія неслі Слова розным народам. Таму святых Кірыла і Мяфодзія, якія лічацца стваральнікамі славянскага пісьменства, згадваем штогод 24 мая: гэта свята адзначае і Беларуская праваслаўная царква. І калі вялікая для хрысціян Кніга прыйшла да нашых продкаў, з'явіліся людзі, што сталі яе распаўсюджваць і прапаведаваць біблейскія ісціны. Напрыклад, сёлета адзначаецца 840 гадоў завяршэння зямнога жыцця беларускага святога, епіскапа Кірылы Тураўскага. У Яго памяць адбылося богаслужэнне ў Тураве. Але служэнне епіскапа Тураўскага важнае не толькі для вернікаў і людзей, якія жывуць царкоўным жыццём. Гэта адзін з тых нашых святых, дзякуючы якім папярэднікі маглі зразумець не толькі асновы веры, але і каштоўнасць асветы наогул. Гэта адыграла сваю ролю ў развіцці інтэлектуальнай культуры беларускага народа: сучаснасць вырастае з мінулага, сілкуючыся з глыбокіх каранёў. Напярэдадні Дня славянскага пісьменства і культуры мы адрасавалі шэраг пытанняў Мітрапаліту Мінскаму і Заслаўскаму Веніяміну, Патрыяршаму Экзарху ўсяе Беларусі.


Фота: church.by

— Ці могуць святы ў гонар беларускіх святых стаць важнымі не толькі для Царквы, але і ў агульнанародным маштабе, калі ўлічыць іх ролю ў гісторыі? Ці дастаткова мы ведаем пра іх? Што трэба для папулярызацыі? Бо яны — прыклад жыцця, напоўненага вялікім сэнсам? Гэта важна не толькі дзеля памяці, але і дзеля працягу той лініі, што яны заклалі сваім служэннем.

— Вобраз беларускіх святых ужо даўно з'яўляецца часткай не толькі беларускай культуры, але і сучаснага жыцця нашага грамадства. Святых Кірылу Тураўскага і Еўфрасінню Полацкую вывучаюць у школе ў рамках прадмета «Гісторыя Беларусі», іх імёнамі названы вуліцы беларускай сталіцы. Разам з тым важна падкрэсліваць, што гэтыя і іншыя падзвіжнікі набожнасці нашай зямлі імкнуліся не столькі да поспеху на культурна-гістарычнай ніве, колькі да духоўнай чысціні і хрысціянскай дасканаласці. І ў гэтым ёсць важны прынцып: сапраўдная культура павінна не разбэшчваць, а ствараць чалавека, узводзіць яго сэрца і розум да вышынь, праз эстэтычную прыгажосць падводзіць да асноў духоўнага жыцця.

Сёння вобраз свяціцеля Кірылы Тураўскага — не толькі як святога Праваслаўнай царквы, але і як чалавека, які імкнуўся да асветы і ведаў, — важны для сферы адукацыі і культуры нашага грамадства, выхавання маладога пакалення. Бо валоданне ведамі — гэта не толькі перавага, але і адказнасць перад Богам і людзьмі, і толькі духоўна цэльны чалавек можа гэтую адказнасць усвядоміць і годна панесці.

— Наколькі важная роля кніжнай культуры ў духоўным жыцці сучасных людзей? Ці адчуваюцца змены ў сувязі з развіццём інфармацыйных тэхналогій (што насцярожвае многіх вернікаў)? Ці вядуць духоўныя пошукі моладзі да шляху здабыцця мудрасці праз кнігі?

— Кнігі з самага пачатку чалавечай цывілізацыі былі і застаюцца сховішчам ведаў, якія людзям удавалася здабыць праз спазнанне гэтага свету. Безумоўна, сёння немалы ўплыў на кніжную культуру аказваюць інфармацыйныя тэхналогіі. Вялікае мноства кніг алічбавана і знаходзіцца ў агульным доступе ў інтэрнэт-прасторы, а багацце інфармацыі, якое штодня абрушваецца на чалавека праз сацыяльныя сеткі, сайты навін і рэкламу, прымушае шмат каго чытаць толькі кароткія тэксты і не глыбока ўдумвацца ў сэнс напісанага. Разам з тым не варта забываць, што сярод людзей былі і ёсць тыя, хто хоча большага, хто імкнецца да паглыбленага пазнання не толькі таго свету, што мы бачым, але і духоўнага жыцця. Ёсць такія людзі і сярод моладзі. Для іх кніга заўсёды будзе асабліва каштоўнай крыніцай ведаў, магчымасцю знайсці адказы на свае пытанні ці атрымаць глебу для далейшых разваг.

— Сучасныя пісьменнікі ў большай ступені кіруюцца ўласнымі прынцыпамі і ўяўленнямі пра якасць кніг. Але пры гэтым уплываюць на духоўны стан грамадства. Калі зыходзіць з падыходаў Царквы, то ці існуе адказнасць за слова? Што вы ўкладваеце ў паняцце «духоўны свет пісьменніка»? Што з пункту гледжання веры ўяўляе сабой талент? У нас ён успрымаецца са знакам «плюс», але ці заўсёды гэта так?

— Слова — гэта дар, якім чалавек надзелены ад Бога. Духоўная традыцыя Царквы называе ўсіх іншых жывых істот бязмоўнымі, і толькі чалавек мае магчымасць выказваць свае думкі праз слова. Але, як неаднаразова адзначаецца ў Бібліі, слова для нас — гэта і дар, і вялікая адказнасць адначасова. Як добрым словам можна прынесці вялікую карысць і дапамагчы шмат каму з людзей, так словам дрэнным можна шмат каго ўвесці ў спакусу, шмат каму нашкодзіць, падштурхнуць кагосьці да няправільных дзеянняў. З гэтага пункту гледжання кожны пісьменнік нясе сур'ёзную адказнасць за выказанае і напісанае ім слова, бо калі слова звычайнага чалавека могуць пачуць толькі людзі, якія знаходзяцца побач з ім, то слова пісьменніка пачуюць тысячы і мільёны чалавек, якія прачытаюць яго твор. Так і бывала ў гісторыі, калі пісьмовыя працы адных людзей дапамагалі многім знайсці выйсце са складаных сітуацый, а творчасць іншых уводзіла ў спакусу мільёны. Вось чаму пісьменнік нясе асаблівую адказнасць перад Богам за тое, што ён гаворыць і піша. Паняцце таленту сапраўды існуе ў духоўным жыцці, у Евангеллі нават ёсць прытча аб талентах. Свецкія людзі пад талентамі часта разумеюць выключна творчыя здольнасці чалавека: уменне пісаць прозу ці паэзію, ствараць выдатную музыку ці мастацкія шэдэўры. Але Праваслаўная царква глядзіць на паняцце таленту значна шырэй. Само жыццё чалавека — гэта талент, які яму дае Бог. Але гэты талент неабходна прымножыць, а не закапаць у зямлю. Гэта значыць, што час нашага жыцця і тыя здольнасці, якія ў нас ёсць, мы не павінны марнаваць, а актыўна выкарыстоўваць дзеля свайго духоўнага ўдасканалення і на карысць блізкім.

«Кніга Святога Ёва». Фота: БелТА

— Як параіце выбіраць кнігі для чытання ў звычайным жыцці? Не ўсё, што карысна, можа быць цікава і наадварот. На што павінен звяртаць увагу чытач?

— Чытанне — гэта важная частка нашага жыцця. Чым больш чалавек чытае, тым шырэйшы ў яго далягляд, тым больш глебы для разважанняў, і тады ён можа больш дакладна ацэньваць жыццёвыя сітуацыі. І гаворка тут ідзе не толькі пра духоўную літаратуру. Чытанне кніг павінна не толькі даваць работу для розуму, але і несці радасць чытачу, натхняць яго, надаваць цікавасць да жыцця, дарыць добры настрой. Таму і трэба выбіраць для чытання такія кнігі, у якіх карыснае максімальна спалучаецца з цікавым.

Бываюць кнігі некарысныя, і самой сваёй некарыснасцю яны выклікаюць у чытача цікавасць. Але вельмі часта пасля прачытання такіх твораў чалавека ахоплівае пачуццё, што час патрачаны дарэмна. Ці вартая ўвагі такая літаратура? Бо час — гэта вельмі каштоўны і незаменны рэсурс, які Бог даў нам на гэтай зямлі і за які мы дадзім перад Госпадам адказ. Зусім не варта марнаваць гэты каштоўны рэсурс.

— На жыццё людзей, у тым ліку вернікаў, уплываюць знешнія няпростыя падзеі. Людзі шукаюць супакаення і арыенціраў у жыцці. Як у цяперашні час чалавеку захаваць свае прынцыпы і пазбегнуць спакус, якія пазбаўляюць раўнавагі ў душы?

— Калі чалавек сапраўдны вернік, то ніякіх арыенціраў і прынцыпаў у жыцці не шукае, таму што ўжо знайшоў іх у Хрыстовым Евангеллі. Якраз-такі чалавек, які не здабыў Хрыста і не мае ўнутранага духоўнага стрыжня, палохаецца вонкавых няпростых падзей, губляе раўнавагу ў душы і ў роспачы шукае нейкія арыенціры ў жыцці. Для верніка ж многія рэчы відавочныя, таму што ўжо даўно выкладзеныя ў Евангеллі. У прыватнасці, там сказана, што зямное жыццё ніколі не было і не будзе простым, такім, што беражліва захоўвае ўнутраную раўнавагу чалавека. Ісус сказаў: «У свеце будзеце мець скруху; але мужайцеся: Я перамог свет». Не з'яўляецца выключэннем і цяперашні час. Як сёння чалавеку засцерагчыся ад спакусы? Гэтак жа, як гэта рабілі хрысціяне ўсіх папярэдніх стагоддзяў — цвёрда верыць у Хрыста, выконваць Яго запаведзі і знаходзіцца ў малітве.

— Царква як інстытут захавання веры нават у часы выпрабаванняў старалася клапаціцца пра чалавека (неабавязкова толькі пра свайго прыхажаніна). Сучасны свет складаны, ён прапаноўвае шмат розных ідэй. Якім павінна быць жыццё Царквы, каб не губляць, а прыцягваць да сябе людзей?

— Царква сапраўды заўсёды старалася клапаціцца пра чалавека, і не толькі пра сваіх вернікаў. І заўсёды гэта аказвала дабратворны ўплыў на грамадства ў цэлым, бо перад вачыма любога чалавека, незалежна ад яго светапогляду, павінен быць высокі прыклад дабрадзейнага жыцця, які без усялякіх слоў заахвочваў бы яго да лепшага, падштурхоўваў да пакаяння, да добрых спраў. У гэтым сэнсе важна разумець, што, нягледзячы на сваё шырокае сацыяльнае служэнне, Царква, паводле слоў Хрыста, не ад гэтага свету і менавіта гэта робіць яе Царквой. Гэта не толькі грамадскі інстытут, а богачалавечы арганізм, у якім Галава — Хрыстос, а ўсе вернікі складаюць цела гэтага арганізма. У Царкве дзейнічае благадаць Святога Духа, без якой мы былі проста адной з чалавечых супольнасцяў. Пропаведзь Евангелля і прыцягненне людзей ва ўлонне Царквы — важны складнік яе жыцця, і гэтая пропаведзь эфектыўная не толькі знешнімі справамі (мерапрыемствамі, інфападставамі для СМІ, царкоўнымі ўрачыстасцямі), але, перш за ўсё, унутраным благадатным жыццём Царквы. З гэтага пункту гледжання важна не забываць і аб патаемным моманце, які выяўляюць словы самога Госпада Ісуса Хрыста: «Ніхто не можа прыйсці да Мяне, калі не прыцягне яго Айцец, які паслаў Мяне». Гэта азначае, што сустрэча з Богам адбываецца ў глыбіні чалавечага сэрца, а знешняя пропаведзь Царквы можа толькі пасадзейнічаць гэтаму.

— Якія кантакты з праваслаўнымі цэрквамі іншых народаў? Наколькі яны важныя і чым узбагачаюць?

— Праваслаўная царква мае ўласцівасць саборнасці — гэта значыць, з'яўляецца адзінай, нягледзячы на тое што яе члены пражываюць у розных кутках зямлі. Разам з тым існуюць памесныя праваслаўныя цэрквы — гэта часткі адзінай Хрыстовай Царквы, чые асаблівасці богаслужэбнага жыцця і традыцый абумоўлены гістарычнымі падзеямі і асаблівасцямі мясцовых культурных звычаяў. З тымі памеснымі праваслаўнымі цэрквамі, з якімі Руская праваслаўная царква мае сёння кананічнае адзінства, мы маем кантакты і братэрскія стасункі. Гэта вельмі важна для падтрымання ўнутрыцаркоўнага адзінства пры любых знешніх абставінах.

— Але на побытовым узроўні свецкасць (жыццё без царквы) здаецца больш прыцягальнай шмат для каго (можа быць, таму ў свеце ўсё больш выклікаў з-за ідэй секулярызму). Што павінна сёння прапаноўваць Царква, каб захавалася вера? Для вас хрысціянства — гэта рэлігія пакуты ці радасці?

— Прызначэнне Царквы ў тым, каб несці людзям добрую вестку пра ўваскрэслага з мёртвых Збаўцу, які прыйшоў у гэты свет дзеля кожнага чалавека. Вось чаму гэтая добрая вестка, якую таксама называюць Евангеллем, была і будзе актуальнай заўсёды. Царква не можа і не павінна імкнуцца вокамгненна мяняцца, усімі сіламі спрабуючы задаволіць капрызны «попыт спажыўца». Вечнасць і нязменнасць Хрыстовай ісціны — галоўная каштоўнасць таго, пра што мы заўсёды гаворым. Безумоўна, форма пропаведзі Евангелля павінна быць суаднесена з сучасным светам, нам неабходна гаварыць на той мове, якую людзі могуць пачуць, аднак сам сэнс хрысціянскай пропаведзі застаецца такім жа, якім ён быў і ў часы святых апосталаў.

Пытанні задавала Ларыса ЦІМОШЫК

Выбар рэдакцыі

Экалогія

Якія прагнозы на лета робяць метэаролагі?

Якія прагнозы на лета робяць метэаролагі?

Тры месяцы суцэльнай спякоты нам не абяцаюць

Памяць

Партызанскі ўнёсак у «Баграціён»

Партызанскі ўнёсак у «Баграціён»

Беларуская наступальная аперацыя пачалася 23 чэрвеня 1944 года.