Вы тут

У імкненні ахапіць прастору


У выставачным корпусе Нацыянальнага мастацкага музея — новая выстаўка. У экспазіцыі «Браслаўскі край і Налібоцкая пушча — жамчужыны Беларусі» прадстаўлены плён творчасці некалькіх пакаленняў мастакоў. Гаворка пра мастацкую спадчыну сям’і Шыбнёвых, якую ведаюць і шануюць многія, хто цікавіцца гісторыяй і традыцыямі беларускага жывапісу. Ды не толькі беларускага: родапачынальнік мастацкай дынастыі Даміян Шыбнёў — рускі жывапісец, педагог і грамадскі дзеяч, адзін з заснавальнікаў Севастопальскай асацыяцыі мастакоў. 


Таццяна Разіна «Удалечыні Слабодка», 1953 г.

Браслаўскі край і Налібоцкая пушча паўстаюць перад гледачом ва ўсёй прыгажосці і велічы. Такімі, якімі іх убачылі, запомнілі і адлюстравалі на шматлікіх палотнах тры пакаленні сям’і мастакоў Шыбнёвых. У гэтых мясцінах Анатоль Шыбнёў (1907–1990), заслужаны дзеяч мастацтваў БССР, і яго жонка Таццяна Разіна (1908–1992), Яўген Шыбнёў (1935), іх сын, Ніна Голышава (1939), жонка Яўгена Анатольевіча, і Аляксандр Шыбнёў (1962), прадаўжальнік дынастыі, на працягу больш як 70 гадоў гасцявалі і працавалі. Як знакамітыя беларускія азёры і лясы здолелі натхніць і наталіць прагу мастакоў да адлюстравання хараства, сілы і энергіі прыроды, можна ўбачыць на выстаўцы. Кожны адбыўся ў сваім жанры, распрацоўваў уласныя падыходы да рэчаіснасці і яе адлюстравання ў мастацтве, аднак, відавочна, усе яны любаваліся краявідамі, пра што сведчаць рамантычныя нацюрморты і лірычныя пейзажы, цёплыя, напоўненыя настальгіяй, сюжэты. Пэўна, на кожнага з іх так ці інакш уплываў час, асабліва той, калі адбывалася станаўленне асобы, калі засвойваліся веды. Дарэчы, Анатоль Шыбнёў скончыў два інстытуты: Адэскі мастацкі, а яшчэ Інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры ў Ленінградзе. Таццяна Разіна таксама вучылася ў Адэсе. Яўген Шыбнёў атрымліваў адукацыю ў Мінскім мастацкім вучылішчы і Беларускім дзяржаўным тэатральна-мастацкім інстытуце. Ніна Голышава скончыла Кастрамское мастацкае вучылішча і БДТМІ. Аляксандр Шыбнёў навучаўся ў Глебаўцы... 

Анатоль Шыбнёў «Возера Круглае», 1984 г.

Аляксандр Шыбнёў «Рыба», 2000 г.

У экспазіцыю ўвайшло каля 90 твораў жывапісу гэтых аўтараў. Крыніцай стаў збор сям’і, некаторыя работы ўзяты з калекцыі Нацыянальнага мастацкага музея. Дарэчы, амаль 10 гадоў таму музей прадстаўляў выстаўку «100 твораў за 100 гадоў», якая таксама была прысвечана творчасці Шыбнёвых. Тады можна было пазнаёміцца з работамі Даміяна Шыбнёва. 

Гэтым разам выбраная тэматыка не дазволіла ўключыць карціны майстра ў экспазіцыю. 

Таму найперш увагу прыцягваюць работы Анатоля Даміянавіча. У асноўным гэта пейзажы, аднак прысутнічаюць і некалькі яркіх сюжэтаў. Цэнтральны твор выстаўкі «Браслаўскі край і Налібоцкая пушча — жамчужыны Беларусі» — яркае маштабнае палатно «Маладзёжная брыгада» (1961), прысвечанае Браслаўшчыне. Сацрэалізму мастак прытрымліваўся ўсё жыццё, таму іншыя работы выкананы ў пазнавальнай манеры, па ўсіх правілах гэтага кірунку. Хіба толькі нечаканымі здаюцца некаторыя лірычныя і камерныя, больш асабістыя работы. Напрыклад, пазбаўленае (ці амаль пазбаўленае) ідэйнай накіраванасці палатно «Дарога ў Слабодку» (1971) або карціна «Захад сонца» (1970) — зусім не той звыклы апафеозны і эмацыянальны жывапіс. 

Творчасць Таццяны Разінай прадстаўлена некалькамі сціплымі творамі, якія адлюстроўваюць стаўленне мастачкі да прыроды: яна імкнулася зафіксаваць асобны, хоць і нічым не прыкметны момант. Работам «Мальвы» (1960), «Поўдзень» (1957), «Макі» (1960) ды іншым уласціва фрагментарнасць, бо кампазіцыі пабудаваны так, быццам творы з’яўляліся часткай нечага большага. Яны нагадваюць эцюды, і з’яўляецца адчуванне, што часам усё самае галоўнае знаходзіцца па-за межамі палатна, а дзеянне, само жыццё працягваецца недзе далёка.

Пейзажы Яўгена Шыбнёва характарызуюцца дэталізаванасцю — гэта быццам мазаічныя кампазіцыі, складзеныя з мноства асобных элементаў, што запаўняюць прастору палатна. У сваіх работах мастак адлюстроўвае прыгажосць беларускай прыроды ў стане спакою, з яе ціхмяным подыхам. Лагодная і пяшчотная да чалавека, прырода Яўгена Шыбнёва раскрываецца рознымі фарбамі, часцей яркімі і цёплымі, ды паўстае як маці ўсяго жывога, як увасабленне моцных сіл, над якімі ніхто не ўладны. Між тым у пейзажах мастак выяўляе сябе не толькі сузіральнікам, але і барацьбітом за мір і спакой. Але ўпэўненасць,з якой мастак пераносіць адны і тыя ж матывы з твора ў твор, звяртаецца да тыповых кампазіцый, кіруецца выбранымі матывамі, сведчыць як пра нязломнасць пазіцыі, так і пра пэўную замкнёнасць, адасобленасць ад свету і яго багацця. 

Яўген Шыбнёў «Возера», 1985 г.

Найбольш прыцягальнай фігурай выстаўкі паўстае Ніна Голышава. Па-першае, уражвае яе майстэрства — яна валодае рознымі тэхнікамі, працуе з самымі рознымі фарбамі, здзіўляюць яе кампазіцыйныя рашэнні... А, па-другое, на выстаўцы, прысвечанай прыродзе Браслаўскага краю і Налібоцкай пушчы, жывапісец прадставіла творы ў розных жанрах — нацюрморты, пейзажы і партрэты, разнастайныя і выключныя — дзякуючы аўтарскаму почырку і адметнаму бачанню свету. 

Ніна Голышава «Эцюд дзяўчынкі», 1965 г.

Шкада, што зусім маленькую частку экспазіцыі занялі работы Аляксандра Шыбнёва. 

У свой час ён працаваў у мастацкіх майстэрнях Мінскага мастацка-вытворчага камбіната, выконваючы заказы па наглядна-агітацыйным афармленні інтэр’ераў розных будынкаў. Займаецца ў тым ліку роспісам па дрэве, некаторыя ўзоры якраз увайшлі ў экспазіцыю. Натхняючыся ўзорамі сусветнай мастацкай спадчыны, вечным прыродным хараством, ён стварае спакойныя і гарманічныя сюжэты, сярод якіх — «Рыба» (2000), «Мужчына і жанчына» (2014–2015), «Самоты пастух» (1993), «Сон» (1995)... 

— Выстаўка незвычайная. Яна аб’ядноўвае цэлыя пакаленні мастакоў, якія, сапраўды, зрабілі многае для нашай краіны і яе мастацтва, — адзначыў падчас урачыстага адкрыцця Георгій Лойка, заслужаны дзеяч мастацтваў, удзельнік секцыі «Традыцыя» Беларускага саюза мастакоў. — Разам з Яўгенам Шыбнёвым шмат гадоў працуем у адной секцыі, ведаем, якая гэта карпатлівая праца. Тое, што сёння «Традыцыя» фактычна адзіная ў рэспубліцы прымае тое, што было зроблена яшчэ ўчора, па-свойму асэнсоўвае спадчыну, захоўвае традыцыі, — гэта, мусіць, вельмі добра. Творы Анатоля Шыбнёва, які бачыў вайну і адлюстроўваў яе ў сваіх творах, мы ведаем з дзяцінства. Цэнім яркія нацюрморты яго жонкі Таццяны Разінай. Яўген Анатольевіч годна працягвае справу бацькоў. Ніна Голышава, выдатны жывапісец і спадарожніца Яўгена Анатольевіча па жыцці, таксама не перарывае гэтую сувязь. Традыцыя працягваецца і перадаецца! Атрымалася цудоўная выстаўка, якая, відавочна, каштавала вялікіх намаганняў. Многія работы аўтараў глядзяцца свежа, неяк па-новаму. 

Экспазіцыя «Браслаўскі край і Налібоцкая пушча — жамчужыны Беларусі», якая размясцілася ў дзвюх залах выставачнага корпуса, будзе працаваць да 20 мая. Куратарам праекта выступае Валянціна Вайцэхоўская, вядучы навуковы супрацоўнік аддзела беларускага мастацтва ХХ—ХХI стагоддзяў Нацыянальнага мастацкага музея. 

Яўгенія ШЫЦЬКА

Выбар рэдакцыі

Сям'я і дэмаграфія

Святлана Клачкова: Чым больш дзяцей, тым больш любові

Святлана Клачкова: Чым больш дзяцей, тым больш любові

Як жа шматдзетная сям’я спраўляецца з хатнімі клопатамі? 

Культура

Сёлета музей Янкі Купалы адзначае юбілей

Сёлета музей Янкі Купалы адзначае юбілей

«Пласт роднай зямлі — п’едэстал для паэта...» 

Грамадства

Ці забяспечваецца ахова грамадскага парадку на Мінскім моры?

Ці забяспечваецца ахова грамадскага парадку на Мінскім моры?

Пра гэта даведаліся карэспандэнты «Звязды».

Гандаль

Кандытарскія вырабы — брэнд беларускай харчовай прамысловасці

Кандытарскія вырабы — брэнд беларускай харчовай прамысловасці

Напярэдадні Міжнароднага сімпозіума кандытараў эксперты расказалі аб планах і перспектывах кандытарскай галіны.