Вы тут

На сцэне тэатра імя М. Горкага — новая інтэрпрэтацыя п’есы Лермантава


Ці варта скрыжоўваць Лермантава і сучасны баявік пра мафію казіно?


А чаму б не? На свой час Міхал Юр’евіч Лермантаў быў тым яшчэ скандальным хіпстарам, і ягоная драма «Маскарад» цалкам утрымлівае сюжэт для сучаснага серыяла. Так, дзвесце гадоў прайшло — а людзі і іх заганы не змяніліся... Але нюансы часу, натуральна ж, іншыя, змяніўся і глядач, і сам тэатр. Таму лагічна, што п’есу дваццацігадовага Лермантава паставіў таленавіты дваццацішасцігадовы рэжысёр Дэвід Разумаў, пераасэнсаваўшы ў сучасных рэаліях. На сцэне Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя М. Горкага гэта ўжо другая пастаноўка маладога рэжысёра — першай быў «Фаўст», што даволі-такі сугучна, бо мефістофелеўшчына напоўніцу прысутнічае і ў «Маскарадзе» (асабліва ў асобе гульнявога мафіёзі князя Казарына (Аляксей Качан), іх дуэт з былым паплечнікам Арбеніным (Андрэй Сенькін) часам так і нагадвае Мефістофеля і Фаўста).

Калі ўдумацца, чалавек эпохі інстаграму дзіўна паралеліць з чалавекам эпохі свецкіх салонаў і баляў. Тая ж самая залежнасць ад меркавання незнаёмых абыякавых людзей, тая ж самая прага стварыць імідж, прыцягнуць увагу, сабраць лайкі... Толькі замест пастоў у інтэрнэце — ліставанне на паперы і чуткі, што пераказваюць на вуха, таму навіны даходзяць даўжэй.

Але ў пастаноўцы Дэвіда Разумава героі маюць смартфоны ды іншыя гаджэты (гледачы дружна весяляцца, калі герой па смартфоне выклікае карэту). Іх касцюмы — сінтэз хіпстарскіх і старарасвецкіх, мова — сінтэз вершаваных лермантаўскіх радкоў і вольнага пераказу, музыка — сінтэз класікі і року. 

А вось сутнасць натоўпу не змяняецца: гэта ўсё тыя ж бяздушныя манекены, якія займаюць цэнтр сцэны, падштурхоўваюць да тых ці іншых учынкаў проста сваёй злавеснай прысутнасцю. Не мае значэння, гэта аўдыторыя інстаграмаўскага блогу альбо свецкая публіка. Яны па сутнасці сваёй — нішто, пустэча, тым крыўдней, што іх уплыў такі згубны. Іх мэта — задаволіць цікаўнасць за кошт іншага.

Ну, і героі гэтую халодную цікаўнасць задавальняюць напоўніцу. Андрэй Сенькін стварыў выдатнага Арбеніна. Гэта і герой сучаснага серыяла, былы гулец, які выйшаў на спакой з гульнёвай мафіі, і арыстакрат лермантаўскай эпохі, бунтар-мізантроп. Спрадвечная тэма яшчэ ад часоў рыцарскіх раманаў: расчараваны ў жыцці злодзей у адстаўцы знаходзіць ратунак у наіўнай шчырай дзяўчыне. Толькі Ніна Арбеніна (выдатная работа Алены Стацэнка) таксама эвалюцыянавала за дзвесце гадоў: яна цяпер не проста ахвяра, рахманая авечка, якая, як што, траціць прытомнасць (а самі паспрабуйце пахадзіць-падыхаць у тугіх гарсэтах). Яна і голас можа павысіць на мужа-гульнямана, і псіхануць — як сапраўдная кабета, і, не сказаўшы мужу, сцягацца ў клуб... А муж-гульняман, які пабагацеў няправедным шляхам, усё абяцае, што выправіцца, не сарвецца, і, зразумела, зрываецца. Ён так лёгка верыць у здраду Ніны, бо да канца ёй не верыць. Ну як яна можа быць такой чыстай, як яна можа яго, такога бруднага, шчыра любіць?

Крывавы дождж з мёртвых Нін, якія плюхаюцца на сцэну, гіпербалізуе драму да абсурду... Дарэчы, галоўны цэнзар Бенкендорф змушаў Лермантава некалькі разоў перапісваць п’есу з-за безнадзейнага фіналу. І малады беларускі рэжысёр прапануе свой фінал: пад знакаміты вальс Хачатурана час адкручваецца назад. Ажывае Ніна, затухаюць спрэчкі, знікае Невядомы (Сяргей Пракопіч), не адпомсціўшы Арбеніну, вяртаюцца назад прайграныя грошы істэрычнага князя-хіпстара Звездзіча (Кірыл Нікіцін), паўстае Арбенін перад спакусай: ісці ці не ісці ў гульнявы дом…

Не ідзе. Абірае сям’ю.

Увесь эпізод з адкручваннем падзей вельмі прыгожы, дынамічны, напружанне трагедыі змяняецца слязамі палёгкі... І галоўнае — вельмі нечаканы. І зусім іншы, светла-шчымлівы, прысмак застаецца пасля спектакля.

Можна ўявіць, што сучасная сям’я, у якой цяжкасці са зносінамі, прыйшла да псіхолага, і ім прапанавалі сеанс арт-тэрапіі... Пражылі падзеі пэўным чынам, упэўніліся, што так нельга... Прапрацавалі комплексы, памірыліся, асэнсавалі. Бо выснова не новая — трэба ўмець слухаць адзін аднаго і выказвацца да канца, не ўтойваць крыўды і падазрэнні. Тады і не давядзецца спажываць атручанае марожанае.

Калісьці дачка пісала Гётэ, аўтару «Фаўста»: «Схадзілі ў тэатр. Удалося паплакаць».

На гэтым спектаклі гледачам удаецца паплакаць. Удаецца і пасмяяцца. Усе адзначылі выдатную ігру Андрэя Сенькіна, якога, можа, некаторыя ў ролі змрочна-жарснага Арбеніна і не ўяўлялі. Цяпер цяжка будзе ўявіць гэтага героя іншым. Цікавае вырашэнне вобразаў Ніны Арбенінай (Алена Стацэнка) і Ганны Штраль (Віталіна Більдзюк), што падсунула згублены Нінай бранзалет князю Звездзічу: часам мы бачым, наколькі гэтыя жанчыны падобныя, як люстраныя адбіткі. Але іх дуалізм складанейшы, чым чорнае-белае, Адэта-Адылія: ніводная да канца не злодзейка, ніводная да канца не бязвінная ахвяра... Тут хіба што Казарын адназначны злодзей — такая вось у яго маска. Увогуле, у спектаклі ёсць што разгадваць у сэнсе алюзій. Схадзіце, складзіце ўласнае меркаванне.

Людміла РУБЛЕЎСКАЯ

Фота: rustheatre.by

Выбар рэдакцыі

Гараскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

У пачатку тыдня да Ракаў могуць падступна падкрасціся трывогі і сумневы.

Здароўе

Як працуюць санаторныя школы-інтэрнаты для дзяцей, хворых на скаліёз?

Як працуюць санаторныя школы-інтэрнаты для дзяцей, хворых на скаліёз?

Па статыстыцы на пяць хворых дзяўчынак прыходзіцца толькі адзін хлопчык.

Рэгіёны

У якіх ўмовах працавалі медыкі ў гады вайны?

У якіх ўмовах працавалі медыкі ў гады вайны?

Подзвіг ваенурачоў адлюстроўвае выстава Брэсцкага абласнога краязнаўчага музея.

Грамадства

Што трэба ведаць тым, хто адпачывае каля вадаёмаў

Што трэба ведаць тым, хто адпачывае каля вадаёмаў

Нават пры наяўнасці на пляжы ратавальнай станцыі не варта грэбаваць элементарнымі правіламі бяспекі.