Вы тут

Настаўнік фізічнай культуры павінен быць майстрам спорту па ўсіх відах спорту


Усе прывыклі звяртаць пільную ўвагу найперш на спорт вышэйшых дасягненняў, на медалі і рэкорды. А часта аснова гэтага спорту, падмурак, без якога не было б ні медалёў, ні рэкордаў, застаецца ў цені. Калі шчыра, то што для многіх школьныя ўрокі фізічнай культуры? Часцей за ўсё, урок, які пры жаданні можна прагуляць і за адзнаку па якім не варта моцна турбавацца. А разам з тым фізічная культура — прадмет, які выконвае найважнейшую задачу. Робіць дзяцей і падлеткаў развітымі, здаровымі і моцнымі. Фізічная форма, закладзеная ў дзяцінстве, застаецца з чалавекам назаўжды. Канешне, пры ўмове, што педагог ставіцца да сваёй справы адказна і з душой. Настаўнік фізічнай культуры і здароўя Брэсцкага абласнога кадэцкага вучылішча Леанід Кабяк працуе ўжо 50 гадоў. У інтэрв’ю «Звяздзе» ён расказаў, што галоўнае ў выхаванні дзяцей, чаму не трэба быць «фізруком» і як школьная фізкультура ўплывае на спорт.


Сям’я і моцная каманда

«Савецкія дзеці любілі адных і тых жа людзей: Льва Яшына, Мікалая Озерава, Эдуарда Малафеева, Міхаіла Мустыгіна. Мы ўсе балелі за Аляксандра Мядзведзя, Валерыя Шарыя, Уладзіслава Сапею і іншых славутых спартсменаў. Спорт быў ладам жыцця кожнага савецкага хлопчыка: гульні ў футбол вуліца на вуліцу, спартыўныя секцыі, дзіцяча-юнацкая школа. Таму ўжо ў 10 класе я вырашыў стаць настаўнікам фізічнай культуры. Бацькоў мой выбар расчараваў, яны бачылі мяне афіцэрам ці ўрачом. Але, нягледзячы на маміны словы „хочаш — паступай, хочаш — не паступай“, я паступіў на факультэт фізічнага выхавання Брэсцкага педагагічнага інстытута. Пасля заканчэння атрымаў накіраванне ў вёску Ястрамбель Баранавіцкага раёна. І вось 50 гадоў я ўжо тут», — успамінае Леанід Мікалаевіч.

У той час у Ястрамбелі працавала школа-інтэрнат для дзяцей-сірот, якая і стала першым месцам працы маладога настаўніка. Пачынаць педагагічную дзейнасць з дзяцей-сірот — задача няпростая. Але так толькі здаецца. «З сіротамі было цяжка працаваць у першым класе, калі іх прывозілі з усёй нашай вялікай краіны. Яны былі некіравальныя, першыя паўгода дакладна трэба было вадзіць кожнага за ручку. У першы год маёй працы ў першым класе было 42 чалавекі, з іх 7 — з затрымкай псіхічнага развіцця. Праз паўтара месяца мяне выклікаў дырэктар і спытаў: „Сынок, што ты з імі робіш?“. На маіх занятках усе былі пры справе: хто можа і хоча, той скача, бегае, хто хоча яму для скачкоў рыхтаваць — той рыхтуе, абы не ўцёк. Сірот трэба было „прыручыць“. Калі гэта зрабіў паспяхова — праблем не будзе. Да сёмага класа дакладна. А там ужо пачынаецца пераходны узрост, некаторыя пачынаюць жыць „па паняццях“, і там трэба жорстка ставіць дысцыпліну. Але гэта ўжо свае дзеці, ім можна калі і перніка даць, а калі і пугі. Я ставіўся да сваіх сірот па-бацькоўску: шмат ім даваў, але і шмат патрабаваў. І мы маглі ад іх патрабаваць, бо ўвесь педагагічны калектыў быў неабыякавы да гэтых дзяцей. Мы былі для іх больш, чым настаўнікі, яны для нас — больш, чым вучні», — разважае Леанід Мікалаевіч. Самы красамоўны паказчык такога стаўлення — той факт, што выпускнікі Ястрамбельскай школы-інтэрната і сёння трымаюць сувязь са сваім настаўнікам, тэлефануюць, прыязджаюць у госці, віншуюць са святамі. Ордэн Працоўнай Славы ІІІ ступені, якім у 1986 годзе ўзнагароджаны Леанід Кабяк, і прысвоенае ў 1997 годзе ганаровае званне «Заслужаны настаўнік Рэспублікі 

Беларусь» таксама таму пацвярджэнне. Але ж за ўсімі высокімі ўзнагародамі стаіць, найперш, стаўленне да сваёй працы і адносіны з вучнямі. Магчыма, гэта нават вышэй.

Выхавальнікі школы-інтэрната са сваім настаўнікам былі не толькі сям’ёй, але і моцнай камандай. Разам яны неаднойчы перамагалі на розных спаборніцтвах, нярэдка нават на ўсесаюзных. Для школы-інтэрната з Баранавіцкага раёна перамагчы на турніры ўсесаюзнага ўзроўню — амаль што выйграць Алімпійскія гульні. І ўсё дзякуючы іх настаўніку. У 2011 годзе з сіротамі Леанід Кабяк перастаў працаваць, але месца працы не змяніў. Школа-інтэрнат у Ястрамбелі была расфарміравана, а на яе месцы стала дзейнічаць Брэсцкае кадэцкае абласное вучылішча. «З кадэтамі працаваць прасцей, чым з сіротамі. У вучылішчы ёсць правілы, якім яны падпарадкоўваюцца. Але, зноў жа, у першы год трэба да гэтага прывучаць. Усе дзеці з розных школ, у іх розны ўзровень падрыхтоўкі, рознае выхаванне. Зноў жа, гэта падлеткі, паступаюць да нас у восьмы клас. І пакуль усіх параўняеш, раскрыеш, трэба паваждацца. А ў 10-11 класах ужо прасцей: яны матываваныя, у іх ёсць мэты, і яны дзеля іх працуюць. Многія нашы выпускнікі паступаюць у сілавыя структуры, фізічная культура ім патрэбная, і яны займаюцца ўпарта і адказна не толькі на ўроках, але і на дадатковых занятках», — распавядае Леанід Мікалаевіч. З-за такога графіка сваіх выхаванцаў на рабоце ён праводзіць шэсць дзён на тыдзень: трэніровак і ўрокаў фізічнай культуры ў кадэтаў шмат. І відаў спорту, якімі яны займаюцца, хапае: футбол, баскетбол, валейбол, гандбол, настольны тэніс, лёгкая атлетыка. У графіку таксама заняткі плаваннем і агульнай фізічнай падрыхтоўкай.

«Цяжка бывае толькі штацкім, а мы людзі ваенныя, жывём па прынцыпе «не хочаш — прымусім, не ўмееш — навучым», — жартуе Леанід Мікалаевіч, адказваючы на пытанне, ці не цяжка працаваць у такім рытме.

Галоўная задача — выхаваць дзяцей здаровымі

Нярэдка ад трэнераў можна пачуць, што для развіцця спартыўнага рэзерву ім трэба супрацоўнічаць са школьнымі настаўнікамі фізкультуры, якія часцей за ўсё працуюць самі па сабе. А менавіта яны могуць на месцы ўбачыць здольнага хлопчыка ці дзяўчынку і адкрыць яму шлях у спорт. І гэта агульная праблема. Як адзначае Леанід Кабяк, раней было цяжка знайсці хлопчыка, які б не ўмеў гуляць у футбол, а сёння цяжка знайсці хлопчыка, які ўмее гуляць у футбол. Па яго словах, здараецца, што дзеці, якія паступаюць у кадэцкае вучылішча, за сем гадоў у школе не трымалі ў руках мяча. І пра які спорт у такім выпадку можна казаць? Таму, сапраўды, уся надзея на настаўнікаў фізічнай культуры.

«Настаўнік фізічнай культуры павінен быць майстрам спорту па ўсіх відах спорту. Але ў яго яшчэ шмат папяровай працы, якая забірае час. Таму настаўнік фізкультуры не павінен рыхтаваць спартсменаў. Настаўнік фізкультуры павінен быць зацікаўлены ў тым, каб як мага больш яго вучняў перадаць у дзіцяча-юнацкую спартыўную школу, дзе з іх зробяць спартсменаў. Там у трэнераў свае задачы, а ў нас свае. І самая галоўная задача настаўніка фізічнай культуры — выхаваць дзяцей здаровымі, далучыць іх да здаровага ладу жыцця», — адзначае Леанід Мікалаевіч. Прынамсі свой уклад у развіццё айчыннага спорту ён унёс. У 1996 годзе Леанід Кабяк быў узнагароджаны ганаровым знакам за развіццё фізічнай культуры і спорту ў Рэспубліцы Беларусь. І ў яго нават ёсць рэцэпт, як зрабіць так, каб дзеці самі хацелі ісці на ўрокі фізкультуры, а не прагульвалі іх пры зручнай магчымасці: «На мой суб’ектыўны погляд, адзнакі па фізічнай культуры ўвогуле варта скасаваць. Прыйшоў на ўрок, адпрацаваў у сваё задавальненне, адпачыў, разгрузіў галаву пасля задач ды дыктантаў — і шчаслівы пайшоў вучыцца далей. На ўроках фізкультуры трэба не адзнакі ставіць, а закладваць у дзецях фізічную падрыхтоўку і павышаць яе, наколькі гэта магчыма для кожнага вучня», — разважае настаўнік. Але далёка не ўсе гэта разумеюць, таму, гледзячы праўдзе ў вочы, трэба прызнаць, што фізічная культура недаацэньваецца. «У гэтым мы, настаўнікі фізкультуры, вінаватыя. Мы самі дазволілі называць сябе фізрукамі, таму што так працуем. Можа, нам не хапае агульнага ўзроўню культуры, ды і ведаў таксама. Трэба працаваць так, каб цябе называлі не фізруком, а настаўнікам фізічнай культуры і здароўя. Мы ў вучылішчы так вызначылі: усе ўрокі важныя, але фізкультура важнейшая. Чаму так? Таму што фізкультура — адзіны прадмет, які ёсць у праграме з 1 да 11 класа. Ніводны прадмет больш так не выкладаецца. І маім калегам трэба самім пра гэта памятаць», — разважае Леанід Мікалаевіч. Вось ён і нагадвае ўласным прыкладам. Урокі фізічнай культуры і здароўя, спартыўныя секцыі, раённыя, абласныя і рэспубліканскія спаборніцтвы — разам са сваімі падапечнымі ён усюды ў цэнтры падзей. «Самае прыемнае ў маёй рабоце — бачыць вынік. Мы, настаўнікі, не адразу яго бачым. Але, калі да нас прыязджае ў госці моцны, фізічна развіты чалавек, выхаваны, удзячны, — найлепшага задавальнення не знайсці, — дзеліцца Леанід Мікалаевіч. — Я ніколі не думаў, што змагу адпрацаваць аж 50 гадоў. Але яны былі насычаныя рознымі яркімі падзеямі, падарылі мне мноства цудоўных людзей, што праляцелі вельмі хутка. І ўсё гэта дзякуючы фізічнай культуры. У маім узросце ў асноўным жывуць успамінамі. А дзякуючы фізкультуры ў мяне вельмі шмат цёплых успамінаў».

Валерыя СЦЯЦКО

Фота з асабістага архіва героя

г. Баранавічы

Выбар рэдакцыі

Гараскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

У пачатку тыдня да Ракаў могуць падступна падкрасціся трывогі і сумневы.

Здароўе

Як працуюць санаторныя школы-інтэрнаты для дзяцей, хворых на скаліёз?

Як працуюць санаторныя школы-інтэрнаты для дзяцей, хворых на скаліёз?

Па статыстыцы на пяць хворых дзяўчынак прыходзіцца толькі адзін хлопчык.

Рэгіёны

У якіх ўмовах працавалі медыкі ў гады вайны?

У якіх ўмовах працавалі медыкі ў гады вайны?

Подзвіг ваенурачоў адлюстроўвае выстава Брэсцкага абласнога краязнаўчага музея.

Грамадства

Што трэба ведаць тым, хто адпачывае каля вадаёмаў

Што трэба ведаць тым, хто адпачывае каля вадаёмаў

Нават пры наяўнасці на пляжы ратавальнай станцыі не варта грэбаваць элементарнымі правіламі бяспекі.