Сёння ў галерэі «Атрыум» НББ прадстаўлены пераважна пейзажы, выкананыя аўтарамі з усёй Беларусі. 60 удзельнікаў выстаўкі з’яўляюцца членамі Беларускага саюза мастакоў, Еўразійскай мастацкай садружнасці, Беларускай асацыяцыі акварэлістаў, арт-студыі «Аквавір», выкладчыкамі спецыялізаваных мастацкіх навучальных устаноў. Многія імёны не новыя для публікі, аднак свае творы для праекта прапанавалі і тыя, хто нячаста дэманструе плён сваёй працы, прынамсі, для сталічнага гледача. 

Павел Хадаровіч «Лепельскі ўспамін», 2023 г.

Выстаўка «Спёка» будзе працаваць да 28 верасня, калі надвор’е можа яшчэ нас парадаваць сонечнымі днямі і адносна цёплымі начамі. І пакуль наведвальнік знаходзіць для сябе адметнае і прывабнае ў прапанаваных творах, мы складзём суб’ектыўны спіс самых знакавых — якія пэўным чынам адлюстроўваюць тэндэнцыі беларускага пейзажнага жывапісу і акварэлі, раскрываюць ідэю выставачнага праекта. 

Найперш трэба вызначыцца, што ж удала адлюстроўвае гэтую гарачыню ў паветры, нагрэтым сонцам, адсутнасць хмар у небе — цішыню і млявасць, статыку. Безумоўна, выразных прыкладаў і пэўных рашэнняў задачы тут няма, аднак найбольш адпавядаюць тэме пейзажы Ігара Бархаткова. Нягледзячы на інтымны характар гэтых работ, стрыманую зялёна-карычневую з блакітным каларыстыку і нават адсутнасць на карцінах выявы сонца, відавочная спякота летняга дня. Ніякага руху — толькі адчуванне душнай гарачыні паветра, якое, здаецца, хутка можа задрыжаць. Гэты прыпар (слова, дарэчы, азначае таксама напружаную летнюю працу ў полі падчас касьбы, жніва) выяўлены жывапісцам у творы «Снапы» (2024): на невялікай адлегласці ад гледача паміж полем і садам стаяць чатыры звязаныя пукі зжатых сцёблаў збажыны, сагрэтыя паўдзённым сонцам.

Многія карціны паўстаюць прыкладам таго, якое ў беларускіх пейзажыстаў светаўспрыманне, якім чынам яны любяць адлюстроўваць прыроду, у якіх фарбах яе бачаць і перадаюць. Так, Валерый Уладзіміраў спёку здолеў перанесці нават на палатно з даволі цёмнымі колерамі «Кладачка» (2024), дзе паказаны невялікі драўляны памост на рачулцы ў ценю лесу — неба тут наогул схавана за лісцем дрэў, а пра яркасць сонца намякаюць яго адбіткі на зямлі і вадзе. Цьмянасць, змрочнасць, бледнасць — вось што часцяком перадаюць жывапісцы, звяртаючыся да тэмы беларускіх краявідаў. Такі падыход блізкі і Ніне Голышавай. Яе работа — ва ўсіх сэнсах стрыманая, нягледзячы на тое, што нават сціплую затоку можна было б паказаць зусім іначай. Аднак мастачка засяродзілася на мяккасці колераў, камернасці сюжэта, кампактнасці кампазіцыі. І няхай на вялікіх выстаўках глядач падобныя творы нярэдка абыходзіць увагай — па аб’ектыўных, у тым ліку вышэйназваных прычынах з гэтым складана спрачацца, — усё ж яны здольны прывабіць асаблівым цяплом. 

Андрэй Савіч «Чароўны момант аблокаў», 2023 г.

Сяргей Пісарэнка «Тры бярозкі», 2018 г.

Аднак яркія фарбы на выстаўцы «Спёка» таксама не дзіва. Найбольшай стракатасцю колераў вызначаецца «Адпачынак» (2025) Аляксея Лацінніка. Звярнуўшыся да няхітрай кампазіцыі і зразумелага сюжэта, мастак занатаваў адпачынак працаўнікоў, адлюстраваўшы сапраўднае раздолле, якое, між іншым, здаецца зусім не беларускім. 

А, можа, гэта ўжо стэрэатыпы, і абмежаваны вопыт гледача проста не прывык да яркага колеру і адразу адмаўляе яго, успрымаючы як чужы? Ці мастацкі метад падштурхоўвае да такіх высноў? Ды, бачна, аўтар не пазбягае гульні з гледачом — у тым ліку праз інтэрпрэтацыю, стылізацыю. І тут зноў гаворка пра бэкграўнд: хтосьці ўбачыць у творы рысы наіўнага мастацтва і знойдзе паралелі з работамі сучасніка з Санкт-Пецярбурга Аляксандра Баяджана, нехта знойдзе падабенства ў гумары Аляксея Лацінніка і славутага ўраджэнца Віцебска Марка Шагала, іншыя ж адзначаць зварот да сюжэтаў сацрэалізму, прыгадваючы, напрыклад, «Абед у полі» (1969) савецкага і расійскага мастака Юрыя Лежнікава... А арыгінальнасць? Публіка таксама вырашыць.

Мікалай Ісаёнак «Белыя ружы пад вакном. Калодзішчы», 2025 г.

Валерый Песін «Вецер», 2021 г.

Андрэй Ігнаценка «Багна пад залатымі нябёсамі», 2023 г.

Час перайсці да гарадскога пейзажу і згадаць самую заўважную работу на выстаўцы ў гэтым жанры — «Ашмяны над ракой» (2025) Сяргея Шэмета. Тут ужо няма прыкмет спёкі — вечаровы горад адлюстраваны ва ўсёй сваёй добрасці беларускага горада з гісторыяй. Зварот не зусім да паўсядзённасці — з дапамогай мастацкіх сродкаў жывапісец выбудаваў вобраз чароўнага месца, якое паўстае асобным сусветам. Такім чынам ураджэнец Ашмян паказаў настрой горада і выявіў уласны эмацыйны стан. Дамінанты кампазіцыі — храмы. Справа, зразумела, не толькі ў тым, што архітэктурныя жамчужыны выступаюць у якасці фокуснага цэнтра, да якога накіроўваюцца лініі перспектывы. Іх выявы — а на палатне гэта яшчэ і крыніца ўнутранага святла — трасліруюць погляд стваральніка на духоўныя каштоўнасці. 

Завяршае гэты пералік твор Мікалая Ісаёнка «Белыя ружы пад вакном. Калодзішчы» (2025). Чым жа ён вылучаецца сярод іншых? Найперш нетрывіяльным сюжэтам — аўтар засяродзіўся на прыродным харастве, якое знаходзіцца пад уладай чалавека — вартая нагода для разваг. Па-другое, ён закрануў тэму кветнікаў у Беларусі: як элемент ландшафтнага дызайну гэта таксама форма мастацтва, хоць часам пры стварэнні клумб не ўлічваюцца ніякія прынцыпы каларыстыкі, не заўважаецца дысгармонія з навакольным асяроддзем. 

Тым не менш Мікалай Ісаёнак здолеў не толькі натхніцца гэтай з’явай, але і зафіксаваць на палатне. Да таго ж, знаёмячыся з карцінамі майстра, адчуваеш выразнае пачуццё адасобленасці, якое прымушае засяродзіцца на перажытым і абуджае ўспаміны аб мінулым. Такое дорага цэніцца. 

Яўгенія ШЫЦЬКА