Top.Mail.Ru

Пётр Данелія апяваў мір і спакой

Аўтар: Яўгенія Шыцька
23.01.2025 | 17:38

23 студзеня — 105 гадоў з дня нараджэння Пятра Данеліі, жывапісца, заслужанага дзеяча мастацтваў Беларусі, уладальніка медаля Беларускага саюза мастакоў «За заслугі ў выяўленчым мастацтве».


Пётр Данелія быў з тых мастакоў, чый лёс мог бы скласціся іначай, калі б не Вялікая Айчынная вайна. Ураджэнец Махачкалы (Дагестан), ён, прынамсі, меў магчымасць зрабіць сабе імя на радзіме. Былі на гэта сілы і сродкі: бацька шавец і маці краўчыха, пэўна, заўважылі схільнасці і здольнасці сына і падтрымалі яго яшчэ ў самым пачатку жыццёвага шляху. Так, у дзяцінстве Пётр Данелія наведваў мастацкую студыю для дарослых, а як стаў паўналетнім, вучыўся ў Маскоўскім мастацкім вучылішчы памяці 1905 года (сёння гэта Маскоўскае акадэмічнае мастацкае вучылішча). 

Пасля прызваны ў Чырвоную армію, быў стралком-аўтаматчыкам 212-га стралковага палка 49-й дывізіі, да таго ж удзельнічаў у савецка-фінскай вайне. У ліпені 1940 года гэты полк быў пераведзены на сталую дыслакацыю ў раён г. Высокае (ст. Чаромха Брэсцкай вобласці; дарэчы, у гэты перыяд Пётр Данелія стаў мастаком палкавога клуба), а ўжо з пачаткам Вялікай Айчыннай вайны пэўныя яго падраздзяленні пачалі трапляць у акружэнне. Так, ужо ў чэрвені 1941 года хлопец трапіў у палон. Далей быў лагер ваеннапалонных, сельгаспрацы ў прыватнай гаспадарцы на тэрыторыі Польшчы... Ды сілы і энергіі мастак не страціў — доўгае жыццё і шчаслівыя гады творчасці быццам былі наканаваны. 

Пасля вайны Пётр Данелія вырашыў застацца ў Брэсце, трывала звязаў свой творчы шлях з гэтым горадам. 

У 1949 годзе быў прыняты ў Беларускі саюз мастакоў, а неўзабаве стаў адным з заснавальнікаў і кіраўнікоў Брэсцкай абласной арганізацыі БСМ, якую неаднойчы ўзначальваў. Не быў абыякавы да праблем грамадства — выбіраўся дэпутатам Брэсцкага гарсавета. Да таго ж меў цягу да педагогікі — у студыі выяўленчага мастацтва пры абласным Доме народнай творчасці, якую сам арганізаваў, выкладаў у тым ліку ў свайго сына Леаніда. Той паказаў сябе як рознабаковы творца. 

Ды сам Пётр Данелія працаваў і ў станковым жывапісе, і ў манументальна-дэкаратыўным роспісе, і ў скульптуры, і ў графіцы, і ў медальерным мастацтве. Але згадваюць мастака найперш як пейзажыста, удзельніка Вялікай Айчыннай вайны, які ў сваіх творах апяваў мір і спакой. У Брэсце яго работы можна ўбачыць, напрыклад, у мемарыяльным комплексе «Брэсцкая крэпасць-герой», а вось у Мінску яго карціны выстаўляюцца рэдка. Адзін з апошніх разоў — амаль двухгадовай даўнасці экспазіцыя мастакоў-франтавікоў «Вясна перамогі» ў Галерэі мастацтваў Леаніда Шчамялёва. Экспанаваліся лічаныя творы аўтараў; што да Пятра Данеліі, то яго пэндзлю на выстаўцы належалі «Гераічны матыў» (1978) і «Абуджэнне» (1988). І на гэтых палотнах, і на самых розных яго карцінах дамінантай кампазіцыі станавілася неба з мяккімі і пёрыстымі аблокамі, з цяжкімі хмарамі, аб’ёмнымі і кантрастнымі. Выявы нябёсаў, якія адлюстроўваюць магутнасць і абыякавасць прыроды да чалавека, як мага лепш нагадваюць пра крохкасць жыцця. Яе, вядома, асабліва востра адчуваюць тыя, на чый лёс выпадае хоць адзін дзень вайны. 

arrow
Нашы выданні

Толькі самае цікавае — па-беларуску!

Напішыце ў рэдакцыю