Па вялікім рахунку, нічога неардынарнага, хіба што зроблены першы крок па рэалізацыі трампаўскай праграмы «Зрабіць Амерыку вялікай зноў» на міжнароднай арэне. Як прагматык і рэаліст новы прэзідэнт ЗША ўсведамляе, што працяг вайны на Украіне для Вашынгтона не выгадны і можа стаць доўгатэрміновай праблемай. Вырашыўшы геапалітычныя праблемы па паслабленні Расіі і дэіндустрыялізацыі Еўропы, захопе энергетычных рынкаў і адраджэнні мілітарысцкіх ідэй у НАТА, Белы дом усвядоміў, што без уліку інтарэсаў Крамля нельга рухацца далей.
Гэтаму працэсу папярэднічалі няўдалыя спробы задушэння расійскай эканомікі, знішчэння Расіі на рэальным полі бою, палітычнай ізаляцыі. Па вялікім рахунку, Вашынгтон вычарпаў усе свае рэсурсы, а не дасягнуў галоўнай мэты — знішчэння Крамля. Чарговы раз ЗША вымушаны шукаць варыянт выхаду з патавай сітуацыі з мінімальнымі стратамі і захаваннем уласнага «твару». Тым больш што ваенныя поспехі Расіі на Украіне, рост яе эканомікі і сіметрычныя адказы Кітая ў санкцыйнай вайне не пакідаюць Вашынгтону ні часу, ні інструментарыю для эфектыўнага рэагавання ў геапалітычным плане.
Трамп выбраў аптымальны варыянт — дыялог з Пуціным, моцным праціўнікам, які на справе даказаў уласную грунтоўнасць, здольнасць адстойваць суверэнітэт краіны і яе права на лідарства ў сучасным свеце. Гэта стала шокам для палітыкаў, якія прывыклі махаць лозунгамі, не маючы рэальных магчымасцяў для іх рэалізацыі.
Аб чым гаварылі?
Афіцыйныя парталы адзначаюць, што прэзідэнты «абмеркавалі некалькі пытанняў, якія цікавяць, галоўным з якіх стала ўрэгуляванне канфлікту ва Украіне. У Белым доме заявілі, што «маюць намер неадкладна пачаць перагаворы паміж Масквой і Вашынгтонам па гэтым крызісе».
У рамках двухбаковай размовы Пуцін згадаў, што для вырашэння канфлікту неабходна ліквідаваць яго першапрычыны. Ён пагадзіўся з Трампам, што мірныя перагаворы дазволяць дасягнуць доўгатэрміновага ўрэгулявання. Прэзідэнт ЗША у сваю чаргу выказаўся за найхутчэйшае спыненне баявых дзеянняў.
У рамках тэлефоннай размовы, акрамя крызісу на Украіне, абмяркоўваўся шырокі спектр іншых пытанняў. Сярод іх: абмен зняволенымі, сітуацыя на Блізкім Усходзе, іранская ядзерная праграма, адносіны ў сферы эканомікі. Тое, што бакі ўдзялілі ўвагу іншым тэмам, сведчыць як мінімум аб іх гатоўнасці весці дыялог на роўных, бо, калі б быў намер вырашаць усе гэтыя пытанні толькі ў аднабаковым парадку, дыялог проста не працягваўся б.
Сярод іншага прэзідэнт Расіі пагадзіўся прыняць амерыканскіх службовых асоб, якія змогуць дамаўляцца па тэмах, што цікавяць абедзве краіны, у тым ліку па канфлікце на Украіне. Пуцін таксама запрасіў Трампа асабіста наведаць Маскву.
Амерыканскі прэзідэнт пракаментаваў размову, назваўшы яе прадукцыйнай. Ён аб’явіў аб неадкладным пачатку перагавораў паміж Расіяй і ЗША па ўкраінскім крызісе. З амерыканскага боку іх узначаляць дзяржсакратар Марка Рубіа, дырэктар ЦРУ Джон Рэткліф, саветнік па нацыянальнай бяспецы Майкл Уолц і спецпрадстаўнік Трампа Стыў Уіткаф.
Характэрна, што размова Трампа і Пуціна папярэднічала званку амерыканскага лідара ў Кіеў, падчас якога была даведзена інфармацыя аб пазіцыі бакоў.
У цэлым варта канстатаваць, што і Масква, і Вашынгтон далі зразумець, што адкрыты да супрацоўніцтва і не маюць пачуццяў варожасці і антаганізму, якія адчуваліся з амерыканскага боку ў апошнія тры гады. Размовы пра «стратэгічнае паражэнне» аднаго з бакоў раптам засталіся ўбаку, а на змену ім прыйшла прагматычная прапанова вырашаць праблемы шляхам перагавораў. Менавіта пра гэта на працягу апошніх гадоў увесь час заяўляе Расія, атрымліваючы ў адказ пагардлівыя адказы заходніх палітыканаў.
Замежныя СМІ аб дыялогу
Вядучыя амерыканскія выданні, у тым ліку The New York Tіmes, робяць акцэнт на тым, што дыялог прэзідэнтаў Расіі і ЗША — гэта сігнал аб змяненні знешняй палітыкі Вашынгтона. Пры гэтым адзначаецца, што «Украіна адсоўваецца на другі план у любых мірных перагаворах. <...> Кіеў аказваецца ў сітуацыі, у якой у яго мала рычагоў уплыву». Гаворка ідзе аб анансаваным лідарамі дзяржаў выключэнні з перагаворнага працэсу пунктаў аб членстве Незалежнай у НАТА і вяртанні да граніц 2014 года.
Яшчэ больш радыкальныя ацэнкі даюць англійскія The Tіmes і The Economіst. Першая канстатуе, што «90-хвілінную тэлефонную размову прэзідэнта Трампа з прэзідэнтам Пуціным у Маскве ўспрымаюць як доказ таго, што спробы ізаляваць Расію і ператварыць крамлёўскага лідара ў міжнароднага ізгоя праваліліся».
У сваю чаргу другая рэзюмуе: «Тэлефонная размова выклікала страх і трапятанне ў Кіеве і іншых еўрапейскіх сталіцах... Спадар Трамп фактычна пачынае нармалізацыю адносін з Расіяй, не дамагаючыся адчувальных саступак».
Не менш заклапочаныя нямецкая Suddeutsche Zeіtung і французская Le Fіgaro. Іх аглядальнікі, раптам стаўшы відушчымі, трансліруюць з уласных старонак: «Трамп без хітрыкаў адпрэчыў еўрапейскую мантру аб тым, што лёс Украіны не павінен вырашацца без Украіны і без еўрапейцаў. Пры цяперашнім становішчы спраў за сталом перагавораў, пра якія абвясцілі Трамп і Пуцін, будуць прысутнічаць толькі два ўдзельнікі: Трамп і Пуцін. <...> «Пакуль прэзідэнт гутарыў з кіраўніком расійскай дзяржавы, яго міністр абароны тлумачыў намеры Амерыкі саюзнікам па НАТА падчас сустрэчы ў штаб-кватэры арганізацыі ў Бруселі, і гаворка была жорсткай і даволі яснай».
Красамоўная польская Rzeczpospolіta адзначае, што «тое, чаго мы так доўга баяліся, становіцца рэальнасцю на нашых вачах. Амерыканскі прэзідэнт уступіў у прамыя перагаворы з расійскім лідарам праз галовы еўрапейцаў». Сам факт тэлефоннага званка выданне называе доказам, што Пуцін з’яўляецца раўнапраўным партнёрам у вачах Трампа.
У інфармацыйным полі ёсць і іншыя ацэнкі, аднак ужо гэтага дастаткова для змянення рыторыкі многіх еўрапейскіх палітыкаў. Галоўныя высновы публікацый: размаўляюць роўныя, а астатнія слухаюць; Украіна таксічная для НАТА, а тэрытарыяльныя саступкі і палітычнае вырашэнне канфлікту — непазбежная рэальнасць.
Пасляслоўе да размовы
Адным з першых, хто «прачнуўся», стаў генеральны сакратар НАТА «тэфлонавы» Марк Рутэ, які ўжо 12 лютага па прыбыцці на пасяджэнне міністраў абароны краін альянсу ў Бруселі заявіў журналістам: «Відаць, гэта быў паспяховы тэлефонны званок..., а ўсе бакі жадаюць міру». Гэты флюгер ад палітыкі адразу ж адчуў, «куды дзьме вецер», і пакінуў сабе поле для манеўру.
Бо літаральна ў гэты ж дзень міністр абароны ЗША Піт Хэгсет, выступаючы ў штаб-кватэры Альянсу ў Бруселі, заявіў, што аднаўленне Украінай сваіх граніц у тым выглядзе, у якім яны былі да 2014 года, калі Расія далучыла Крым, з’яўляецца «нерэалістычнай мэтай», а менавіта гэтую мантру НАТА трансліравала тры гады.
Зыходзячы з даступнай інфармацыі, можна зрабіць шэраг высноў. Па-першае, настрой на канфрантацыю з Расіяй у Белым доме больш не вітаецца. Нягледзячы на тое, што ў Вашынгтоне яшчэ застаюцца сілы, якія былі б рады прытрымлівацца курсу папярэдняй адміністрацыі, аднак, паколькі Трамп перайшоў да прамога абмеркавання назапашаных праблем, шляху назад не будзе. Прэзідэнт ЗША дае зразумець, што менавіта яго палітыка і яго людзі могуць даць рэальны вынік, які будзе адпавядаць інтарэсам краіны.
Па-другое, Трамп пачаў перагаворы ад усяго Захаду, не стаўшы дзяліць гэтыя паўнамоцтвы з Еўропай. Раней ЗША былі ў трывалай кааліцыі з краінамі Еўрасаюза і Вялікабрытаніяй, узгаднялі свае пазіцыі і ўводзілі падобныя санкцыі. Спроба весці дыялог з Масквой у Бруселі жорстка спынялася і выклікала асуджэнне. Перад Еўропай цяпер адкрываюцца два шляхі — падтрымаць намаганні Белага дома або ісці на канфрантацыю з ім, што пагражае істотнымі наступствамі ва ўмовах адсутнасці адзінства і суверэннасці. Па сутнасці, сёння «амерыканцы не бачаць ролі Еўропы ў вырашэнні важных геапалітычных праблем, звязаных з вайной. Гэта будзе сапраўдным выпрабаваннем адзінства», — пра што ўжо кажуць еўрапейскія палітыкі.
Па-трэцяе, усе гэтыя пытанні павінны стаць прадметам абмеркавання на Мюнхенскай канферэнцыі па бяспецы, якая адкрываецца 14 лютага. Бо ўкраінская тэма традыцыйна з’яўляецца вызначальнай на дадзеным форуме, а козыраў ні ў Бруселя, ні ў Кіева няма. Тым больш што на канферэнцыю адправілася вялікая амерыканская дэлегацыя, у якую ў тым ліку ўвайшлі прызначаныя Трампам адказныя асобы для вядзення перагавораў з Расіяй.
Па-чацвёртае, дыялог лідараў прадэманстраваў, што для Расіі важнейшымі за мір ва Украіне з’яўляюцца гарантыі стратэгічнай бяспекі, забяспечаныя Вашынгтонам, адсутнасць пагроз і замацаванне сфер уплыву ў найбліжэйшым асяроддзі. У адміністрацыі Трампа гэта разумеюць і таму гатовы весці дыялог, які выходзіць за рамкі канцэнтраваных перагаворваў па ўкраінскім крызісе.
Шырокі спектр закранутых у дыялогу тэм таксама сведчыць аб тым, што Трамп разумее: Расія, будучы адной з трох наймацнейшых з пункту гледжання сілы і ўплыву краін свету, так ці інакш будзе адыгрываць важную ролю ва ўсіх буйных геапалітычных і эканамічных працэсах.
Размова Пуціна і Трампа адчыніла акно магчымасцяў для абедзвюх краін, але пакуль не вядзе да поўнага выкаранення ўсіх праблем. Працэс наладжвання адносін і выбудоўвання перагаворнага працэсу можа аказацца дастаткова доўгім і сустрэць на сваім шляху мноства перашкод ад бакоў, якія не ўцягнуты ў яго. Аднак тое, што бакі згадалі пра выгады супрацоўніцтва дзвюх краін і згадалі гэта афіцыйна, з’яўляецца добрым знакам. Наступным кантрольным пунктам можа стаць асабістая сустрэча двух прэзідэнтаў, а да таго часу факт іх дыялогу служыць аптымістычным маяком на шляху да ўрэгулявання.
З улікам таго, як шмат рычагоў ціску на Украіну маюць ЗША, менавіта перагаворы расійскага і амерыканскага боку здольныя прывесці да дасягнення мірнага ўрэгулявання. Цяпер дзве дзяржавы прадэманстравалі, што гатовы яго весці.
У дадзенай сітуацыі, на фоне глабальных працэсаў, не варта забывацца на інтарэсы Беларусі, якая мае агульную граніцу з Украінай, а развіццё абстаноўкі напрамую ўплывае на нашу нацыянальную бяспеку. Не варта забываць, што «абяцаць — не значыць ажаніцца», зроблены толькі першы крок да міру і бяспекі ў рэгіёне. А як Вашынгтон умее маніпуляваць і выходзіць «сухім з вады» за кошт іншых, мы добра ведаем.
Мікалай БУЗІН, старшыня Пастаяннай камісіі Палаты прадстаўнікоў, доктар ваенных навук, прафесар
