30 красавіка міністр фінансаў ЗША Скот Бэсэнт і міністр эканомікі Украіны Юлія Свірыдзенка падпісалі ў Вашынгтоне Пагадненне аб стварэнні амерыкана-ўкраінскага Інвестыцыйнага фонду аднаўлення (Reconstructіon Іnvestment Fund) — дакумент, вядомы шырокай публіцы як здзелка па рэдказямельных металах. Пагадненне дае ЗША прыярытэтны доступ да ўсіх новых праектаў па распрацоўцы прыродных рэсурсаў ва Украіне. Акрамя таго, ні адзін трэці бок не павінен атрымліваць большай выгады ад распрацоўкі ўкраінскіх нетраў, чым амерыканскія кампаніі. Гэтыя ўмовы сталі ключавымі патрабаваннямі Дональда Трампа. Амерыканская адміністрацыя разглядае здзелку з Украінай як пілотны праект, які дае магчымасць мець прыярытэт перад іншымі краінамі ў перспектыўных рэгіёнах і краінах, якія ЗША звычайна падтрымлівалі з дапамогай грантаў і / або крэдытаў.
Галоўныя пытанні адносна перспектыў гэтай здзелкі — дзе канкрэтна знаходзяцца радовішчы гэтых прыродных рэсурсаў і які іх кошт. Заява прэзідэнта ЗША Дональда Трампа аб тым, што толькі разведаныя запасы могуць каштаваць трыльёны долараў, грунтуецца на галаслоўных сцвярджэннях Уладзіміра Зяленскага. Як вынікае з заявы Дзяржаўнай службы геалогіі і нетраў Украіны, апошняя падрабязная карта мінеральных рэсурсаў краіны складалася яшчэ за савецкім часам. А ўлічваючы, што каля 40 % «савецкіх» разведаных запасаў карысных выкапняў прыпадаюць на Данбас і іншыя тэрыторыі, якія Кіеў ужо страціў, заключанае пагадненне больш за ўсё падобнае на гульню ў покер, прычым «блефуюць» у ёй абодва бакі.
Падобна, гэту «ісціну» сталі разумець і ў ЗША. У сваёй рэдакцыйнай калонцы аўтарытэтнае амерыканскае выданне The Washіngton Post піша: «Няма звестак аб наяўнасці на Украіне рэдказямельных элементаў, але яна мае значныя запасы літыю, графіту, урану і тытану. Пры гэтым здабываецца з іх толькі апошні. Запасы літыю ацэньваюцца ў 500 тысяч тон і з’яўляюцца аднымі з найбуйнейшых у Еўропе, аднак ён не здабываецца, бо ў радовішчах знаходзіцца петаліт — мінерал, які робіць здабычу і апрацоўку руды дарагой».
На першы погляд, для ўкраінскага боку інвестыцыйныя рызыкі нівеліруюцца за кошт умовы, у адпаведнасці з якой усе даходы Інвестыцыйнага фонду, што ствараецца бакамі, у першыя дзесяць гадоў будуць укладвацца выключна ва Украіну. Аднак пры аб’ектыўным разглядзе гэта перадумова з’яўляецца пустой дэкларацыяй. Бо здабыча і перапрацоўка карысных выкапняў — складаны, працяглы і шматступенны працэс, які можа запатрабаваць будаўніцтва маштабнай інфраструктуры. Нават у Канадзе і Аўстраліі, дзе вельмі добра з распрацоўкай шахт са стратэгічна важнымі прыроднымі рэсурсамі, на іх будаўніцтва ідзе ад 10 да 20 гадоў пры бюджэце ў сотні мільёнаў долараў. І гэта яшчэ без уліку геолагаразведкі. Адпаведна, ва Украіне, дзе яшчэ і баявыя дзеянні працягваюцца, сітуацыя будзе развівацца па зусім іншым негатыўным сцэнарыі. Такім чынам, з вялікай верагоднасцю можна чакаць, што ні Украіна, ні ЗША на працягу першага дзесяцігоддзя не атрымаюць дывідэндаў ад сваіх інвестыцый. Усе сродкі будуць ісці на стварэнне новай інфраструктуры. А пасля яе стварэння ў новых аб’ектаў будзе ўжо два ўладальнікі, прычым у амерыканскага боку будзе перавага ў праве прыняцця рашэнняў па размеркаванні атрыманага прыбытку і дывідэндаў.
Атрымліваецца, што нават у Дональда Трампа за час яго цяперашняга прэзідэнцкага тэрміну не атрымаецца вярнуць укладзеныя ЗША пры Байдэне мільярды за кошт карысных выкапняў Украіны. Нават калі здолее абысці амерыканскае заканадаўства і трэці раз стане прэзідэнтам — таксама не паспее.
Для паўнаты карціны важна адзначыць яшчэ адзін прынцыповы момант. Пагадненне па ўкраінскіх мінералах — не адзіная з тых здзелак, па якіх ужо не першы год ідзе распродаж за бясцэнак нацыянальнага багацця Украіны.
Толькі за апошнія 10 гадоў тры транснацыянальныя карпарацыі (Vanguard, Blackrock і Blackstone), якія маюць капіталізацыю ў трыльёны долараў і штаб-кватэры ў ЗША, купілі праз «кампаніі-пракладкі» 17 з 62 мільёнаў гектараў украінскіх сельскагаспадарчых зямель, ці амаль трэць усіх прыдатных для ворыва сельскагаспадарчых угоддзяў. Прычым куплялі, як правіла, амаль за бясцэнак.
Такім чынам, калі сёння ва Украіне ідуць баявыя дзеянні, а ўкраінскія палітыкі гавораць салдатам і афіцэрам УСУ, што яны ваююць за суверэнітэт і ўкраінскую зямлю, факты гавораць іншае — яны ваююць за чужыя інтарэсы і, адпаведна, за чужы прыбытак.
І на заканчэнне.
Днямі нямецкая прыродаахоўная арганізацыя Global Footprіnt Network выпусціла свой прэс-рэліз, у якім паведаміла, што «Германія ўжо вычарпала свой умоўны аб’ём прыродных рэсурсаў на 2025 год». Праблема з дэфіцытам рэсурсаў для забеспячэння функцыянавання нямецкай эканомікі не мае імгненнага або кан’юнктурнага характару. Германія ў цэлым лічыцца адной з самых рэсурсарастратных краін у Еўропе: толькі мясцовыя рэсурсы яна спажывае ў тры разы хутчэй, чым яны аднаўляюцца. Падобна на тое, што новы ўрад ФРГ, працягваючы справу сваіх папярэднікаў і сатэлітаў, плануе вырашыць гэту праблему шляхам рэанімавання прынцыпу «Drang nach Osten». Што падчас святкавання 80-годдзя Перамогі савецкага народа над фашысцкай Германіяй з’яўляецца як мінімум кашчунствам.
Георгій Грыц, кандыдат эканамічных навук.
У тэму
Кошт гектара ўкраінскай ворнай зямлі ў сярэднім складае не больш за 2,5 тысячы долараў, а бліжэй да зоны баявых дзеянняў — толькі тысячу долараў. Для параўнання: у Еўропе цана за гектар сельскагаспадарчай зямлі знаходзіцца ў дыяпазоне ад 20 да 70 тысяч долараў ЗША.
Тэрмін «Drang nach Osten» ужываўся ў кайзераўскай Германіі ў XІX стагоддзі і пазней у нацысцкай прапагандзе для абазначэння нямецкай экспансіі на ўсход, падкрэсліваючы стратэгічную важнасць германскай каланізацыі ў першую чаргу Усходняй Еўропы для пашырэння нямецкай «жыццёвай прасторы».
