Бывае і так, што творца, неаднойчы ўгананараваны рознымі высокімі званнямі, а то і які з’яўляецца Героем Сацыялістычнай Працы, лаўрэатам Ленінскай прэміі, — кажу гэта пра народнага паэта Беларусі Петруся Броўку (дарэчы, як некаторыя ні ставяцца сёння да гэтых званняў, іх былі ўдастоены — асабліва сярод пісьменнікаў, дзеячаў мастацтва — нямногія) — найбольш вядомы толькі некалькімі сваімі творамі. Ды і далёка не ўсе здагадваюцца аб іх аўтарстве. У Петруся Усцінавіча такіх два. Памятаеце?
Сённяшні «някніжны» час хутка пакрывае пылам творы, якія ў іншых абставінах маглі б абудзіць свядомасць не аднаго пакалення чытачоў. І цяпер нават тыя з іх, хто не бярэ ў рукі папяровую кнігу, ведаюць імёны пісьменнікаў савецкай эпохі: Васіля Быкава, Юрыя Бондарава, Віктара Астаф’ева, Рыгора Бакланава, Уладзіміра Багамолава, Вячаслава Кандрацьева, якія паспрабавалі расказаць пра Вялікую Айчынную вайну вядомую ім праўду, перажытую імі праўду. І гэта зразумела — лічбавыя рэсурсы, сацыяльныя сеткі, электронныя медыя час ад часу звяртаюцца да аўтараў «Сотнікава», «Альпійскай балады», «Мёртвым не баліць», «Гарачага снегу», «У жніўні сорак чацвёртага...». Усё ж у згаданых пісьменнікаў вядомасць немалая... Але, як паказвае блізкая гісторыя мастацкай літаратуры, былі і іншыя імёны, былі і іншыя творы...
Усё меней застаецца часу, калі выдатная дзіцячая пісьменніца Ніна Галіноўсая назаўсёды развітаецца з намі, жывымі. Як вядома, на саракавы дзень душа чалавека пакідае гэты свет, накіроўваючыся на суд Божы. У гэты час яна прыгадае не толькі тых, з кім была знаёмая. Як пісьменніца Ніна Васільеўна, безумоўна, успамінае і чытачоў, якіх у яе было шмат. Накіроўваецца і ў родныя мясціны, каб прайсціся сцяжынамі, якія вывелі ў жыццё.
Пачынаецца новы літаратурны сезон. Мы звярнуліся ў рэдакцыі тоўстых часопісаў, каб даведацца, чым яны яшчэ нас парадуюць сёлета. Высветлілася, што у рэдакцыйных партфелях сапраўды шмат карыснага, цікавага і нават нечаканага для чытачоў.
Ячаста бяру ў рукі яго ўжо зачытаны, у працёртых карычневых вокладках аднатомнічак, гартаю старонкі, перачытваю нанова некалі падкрэсленае, гляджу фотаздымкі і згадваю тое, што ўжо, відаць, ніколі не сатрэцца з памяці ды, на жаль, і не паўторыцца. Спявае радком і сама назва кнігі: «Лічыла дні зязюля» (1987). Скупой была яна, зязюля яго веку. Адмерала ўсяго няпоўных трыццаць сем гадоў. А пазнаёміліся мы, калі яму не было і сямнаццаці.
З Рымай Ханінавай, паэтэсай, празаікам, літаратуразнаўцам з Элісты (Расійская Федэрацыя) добра знаёмы чытач газеты «Літаратура і мастацтва». Дачка беларускага партызана Мішы Чорнага, калмыцкага паэта Міхаіла Хонінава, які за ўдзел у партызанскім руху адзначаны ордэнам Чырвонага Сцяга, кнігі якога выходзілі і на беларускай мове, Рыма Міхайлаўна робіць неверагодна шмат для захавання гістарычнай памяці пра ваеннае ліхалецце. А нядаўна Ханінаву прынялі ў Саюз пісьменнікаў Беларусі.
Артыкул пра Васіля Зуёнка, змешчаны ў першай кнізе тома 4 «Гісторыі беларускай літаратуры ХХ стагоддзя», пачынаецца такімі словамі: «Васіль Зуёнак — адзін з самых вядомых сучасных беларускіх паэтаў пакалення „шасцідзясятнікаў“, на плечы якіх сёння надзейна абапіраецца ўвесь шматярусны гмах нацыянальнай літаратуры. Яны здолелі з немалым поспехам праявіць сябе ва ўсіх яе відах і жанрах — ад паэзіі да прозы і драматургіі ўключна. Лёс гэтага пакалення ў многім драматычны і нават трагічны — жорсткая, кровапралітная вайна, пасляваенныя нягоды <...> Нягледзячы на ўсе цяжкасці, на часы ідэалагічнай „замарозкі“, якія ў многім адмоўна адбіліся на іх літаратурна-мастацкім станаўленні, ім удалося стварыць мастацкія каштоўнасці, прызнаныя як на радзіме, так і далёка за межамі Беларусі».
Cустрэчы пісьменнікаў і чытачоў заўсёды натхняюць! Калі ж да творцаў далучаюцца навукоўцы, педагогі і прадстаўнікі кніжнага гандлю, абмеркаванне сучаснага літаратурнага працэсу яшчэ больш спрыяе з’яўленню цікавых ідэй і канструктыўных творчых стратэгій. Такой адметнай сустрэчай стаў адкрыты круглы стол «Сучасная літаратурная казка: суадносіны традыцый фальклору і літаратуры», які адбыўся ў Інстытуце літаратуразнаўства імя Я. Купалы НАН Беларусі.
Жыццярадасны, усмешлівы, вясёлы, з жартамі і пажаданнямі — такі пісьменнік Алесь Камароўскі, які загадвае фірменныя загадкі, рыфмуе з ходу, цытуе з імпэтам на памяць Якуба Коласа, Петруся Броўку і іншых майстроў пяра, натхняецца казкамі і ведае «плытагонныя» словы. А ўся справа ў яго непаўторнай малой радзіме — вёсцы Мікалаеўшчына Стаўбцоўскага раёна, якая выпусціла ў свет шматлікіх выдатных творцаў, сярод якіх і Якуб Колас. Класік садзейнічаў будаваць Мікалаеўшчынскую школу, у якой вучыўся Алесь Камароўскі. Але ўрэшце вучні самі становяцца настаўнікамі, зведаўшы смак і горыч жыцця і адлюстраваўшы гэта ў сваіх творах. Дбайны нашчадак Коласа, Алесь Камароўскі працягвае слоўныя традыцыі, праслаўляючы родную Мікалаеўшчыну і сеючы зярняты літаратурных дасягненняў Беларусі. Чым растлумачыць пладавітасць гэтай зямлі і яе сыноў? Адказ — у гутарцы з Алесем Камароўскім.
Вайна не проста адгукнулася ў лёсе Віктара Казько. Яна стала тым, што трапляе пад вызначэнне: не было б шчасця, ды шмат у чым няшчасце дапамагло. Нагадала, якое ў жыцці ўсё пераменлівае, і часам кепскія і непрыемныя сітуацыі прыводзяць да дабра. Хоць, вядома, куды лепей, каб такіх выпрабаванняў не было. Ды не ад яго гэта залежала. Молах вайны крануўся дзіцячага цельца, калі яму было тры гады. Ад выбуху фашысцкай бомбы загінула маці, сястрычка замерзла. З гэтага моманту і пачаліся для Віктара Казько самыя што ні на ёсць блуканні па пакутах.
