«ЛіМ» працягвае знаёміць з меркаваннямі вядомых асоб, якія не толькі паглыблены ў літаратурны працэс, але і з’яўляюцца жыхарамі нашай краіны з актыўнай грамадзянскай пазіцыяй, неабыякавымі да лёсу дзяржавы, якія самі шмат робяць для беларускай літаратуры, культуры і светлай будучыні дзяржавы.
Як чалавек, які публікуецца ледзь не штодня (гэта — адразу адказваючы на пытанне «А сам?»), хачу пагаварыць з той самай творчай інтэлігенцыяй, для якой, уласна, і робіцца газета «ЛіМ».
Тым жнівеньскім вечарам мы даўгавата засядзеліся ў кватэры Міколы Чарняўскага. Горад пачынаў ужо засынаць, пабег у дэпо апошні трамвай. Дамоў можна было трапіць толькі на таксі. Мы і чакалі яго на плошчы Перамогі, і калі нарэшце дачакаліся, ён, Генадзь Кляўко, вельмі настойліва прапанаваў:
«А паедзем да мяне на дачу. Я ўсё роўна заўтра павінен быць там. Паехалі — не пашкадуеш». Я пачаў вагацца. Усё ж не папярэдзіў сваіх. Тэлефонаў мабільных тады яшчэ не існавала, ды і пазнавата, і нечакана неяк. А ён настойваў. Зноў паўтарыў сваё «Не пашкадуеш». І я пагадзіўся. І не шкадую, нават сёння, больш як праз паўвека пасля таго.
«І швец, і жнец, і на дудзе ігрэц», — гаворыць прыказка. Ці гэта не пра беларускага пісьменніка Сяргея Давідовіча? Ён адзначыўся ў многіх сферах: дзяржаўная служба, літаратура, жывапіс, скульптура, кіно... І працягвае рупіцца, памнажаючы плён. Хутка пабачыць свет яго новая кніга казак у Выдавецкім доме «Звязда». На чым грунтуецца шматграннасць таленту творцы — у нашай гутарцы.
У кагорце беларускіх літаратараў ХХ стагоддзя адно з першых месцаў належыць Івану Чыгрынаву — народнаму пісьменніку Беларусі, лаўрэату Дзяржаўнай прэміі БССР і Літаратурнай прэміі Аляксандра Фадзеева, вядомаму дзяржаўнаму і грамадскаму дзеячу: у складзе дэлегацыі БССР удзельнічаў у рабоце ХХХІІІ Генеральнай асамблеі ААН, выбіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР, узначальваў Пастаянную камісію Вярхоўнага Савета БССР па нацыянальных і міжнацыянальных пытаннях. Быў старшынёй праўлення Беларускага фонду культуры, галоўным рэдактарам часопіса «Спадчына».
Амаль палову жыцця Максім Багдановіч пражыў у Ніжнім Ноўгарадзе (1896–1908), тут пайшоў вучыцца ў Ніжагародскую мужчынскую гімназію, знайшоў новых сяброў, пачаў пісаць і ўбачыў першыя публікацыі сваіх твораў. Менавіта таму старажытны прыгожы горад на Волзе знаходзіцца ў цэнтры ўвагі супрацоўнікаў Літаратурнага музея М. Багдановіча. Мы падтрымліваем цесныя стасункі з ніжагародскімі музеямі, архівамі і прыватнымі асобамі. 2024 год парадаваў цікавымі знаходкамі і сустрэчамі, а радасцю трэба дзяліцца.
Памёр акадэмік. Гэтых двух слоў, якія разляцеліся 3 лістапада, для літаратуразнаўчай грамадскасці было дастаткова, каб зразумець, пра якую падзею ідзе гаворка. Але ў іх заключаецца і маштаб, і глыбіня страты.
Яшчэ зусім нядаўна тэмай, якую найбольш абмяркоўвалі, было саперніцтва інтэрнэту і кнігі. Кліпавае мысленне, сацыяльныя сеткі, гульні і экранізацыі — усё гэта выцясняе папяровыя выданні на перыферыю сучасных інтарэсаў, што хвалюе шматлікіх прыхільнікаў чытання. І вось новы, такі ж небясспрэчны кірунак прагрэсу — пісьменнік і штучны інтэлект.
Разумныя машыны навучыліся распазнаваць чалавечы голас, абыгрываць у шахматы знакамімых гросмайстраў, ставіць медыцынскія дыягназы. Сфера іх уплыву пашыраецца так хутка, як нястрымны тайфун захоплівае тэрыторыі. Хваляванне прайшло і ў пісьменніцкіх колах. Новыя магутныя камп’ютары даюць штуршок развіццю нейронных сетак — аднаму з напрамкаў даследаванняў у галіне штучнага інтэлекту, заснаванаму на мадэляванні біялагічных працэсаў, якія адбываюцца ў чалавечых мазгах. Гэта азначае, што камп’ютары становяцца здольнымі пісаць кнігі, афармляць іх (ужо пабачылі свет такія выданні, як, дарэчы, і напісаныя ў суаўтарстве з пісьменнікамі). Няўжо творца застанецца за бортам цывілізацыі?
Прапануем разважанні на гэты конт нашых экспертаў.
Сістэмная работа з архівамі пераконвае: пры ўсёй скрупулёзнай даследаванасці жыцця і творчасці класікаў сёння цалкам магчыма выявіць невядомыя матэрыялы, прытым нават на ўзроўні аўтарскіх тэкстаў — магістральнага напрамку пошуку.
У фондах Дзяржаўнага літаратурна-мемарыяльнага музея Якуба Коласа з 1962 года захоўваецца альбом Аляксандры Рамановіч (у дзявоцтве Зотава; 1885–1964), датаваныя запісы ў якім ахопліваюць перыяд з 1902 да 1942 года. Тэксты чаргуюцца з малюнкамі, аўтарства некаторых можа належаць, на нашу думку, мастаку Валянціну Рамановічу — таленавітаму сыну Аляксандры Георгіеўны.
Альбом ніколі не станавіўся аб’ектам даследавання, хоць таго цалкам заслугоўвае з-за сваёй цікавай фактуры. Мы звярнуліся толькі да некаторых старонак з гэтага артэфакта, да якіх дакраналася рука маладога паэта.
Амаль паўстагоддзя ён актыўна працуе ў літаратуры. Наш суразмоўца — аўтар больш за 100 кніг, лаўрэат многіх рэспубліканскіх і міжнародных прэмій, у тым ліку і Нацыянальнай літаратурнай. Сёння чытачы «ЛіМа» змогуць бліжэй пазнаёміцца з чалавекам, якога наўрад ці варта прадстаўляць у літаратурных колах, — гэта заслужаны дзеяч культуры Рэспублікі Беларусь, старшыня Мінскага гарадскога аддзялення СПБ Міхаіл Пазнякоў.
