Аўтарская кніга — гэта перш за ўсё самавыяўленне. У межах такога самавыяўлення бываюць эпізоды, калі не зусім верыш у тое, што пішаш, але працягваеш, падспудна падпарадкоўваючыся цязе думкі і натхнення, якая віхрам выварочвае ўсю залішнюю сур’ёзнасць высокіх памкненняў. Сапраўды, ёсць нешта рэзкае, што прымушае з некаторым сумненнем ставіцца да сюжэтных паваротаў кніг
Наталлі Канстанцінавай, але, калі быць да канца шчырым, падобныя аўтарскія рашэнні з’яўляюцца цікавым прадметам вывучэння для дапытлівай крытыкі.
З аднаго боку, зборнік малой прозы Наталлі Канстанцінавай «Прыступаючы да жыцця» здаецца ў некаторай ступені разнародным з пункту гледжання падбору апавяданняў. Тут фантастычныя па сваёй сутнасці творы, уключаючы «Барвовага караля», дзіўна спалучаюцца з суровай жыццёвай праўдай іншых сюжэтаў. З іншага боку, падобны наратыў нядрэнна ўпісваецца ў канцэпцыю пост- і метамадэрнізму — рознасць тут азначае не двухсэнсоўнасць, а поліфанічнасць. І ўсё ж, калі гаварыць шчыра, існуе мноства дэталей, якія так ці інакш прымушаюць нас глядзець на апавяданні Наталлі Канстанцінавай з даволі значнай доляй здзіўлення і нават зачаравання.
Апавяданне «Праз смерць — у „зоркі“» на першы погляд бачыцца сумбурным нагрувашчваннем фактаў з напалеонаўскай трагедыі маленькага чалавека. Насамрэч жа гэты дробны суб’ект мае шмат агульнага з героямі Гогаля з «Пецярбургскіх аповесцей» — тоўсценькі персанажык перадпенсійнага ўзросту, які пастаянна захапляецца выдатнымі натурамі, у рэшце рэшт аказваецца ў нейкай лячэбніцы, дзе яму давядзецца прызвычаіцца да наслання, якое ў сапраўднасці з’яўляецца вынікам геаметрычных мастацтваў камп’ютарных багоў. У гэтай трагедыі маленькага чалавека, якому ў наступным увасабленні абяцана высокая місія пісьменніка, — увесь сапраўдны метафізічны страх і жах кожнага з нас. Яшчэ адна немалаважная дэталь — даследаванаму «Я» (аповед ідзе ад першай асобы) давядзецца да смерці пражыць каля 20 гадоў. Магчыма, гэтай дэталі не нададзена належнай увагі, але ці варта казаць, што падобнае адкрыццё — самае сапраўднае ўзрушэнне для чалавека. 20 гадоў! Бо гэта маленькае жыццё! Хтосьці скажа: «Усяго нічога!» Але для героя апавядання гэты вердыкт падобны да прысуду. Стаіцызм чалавека, які «дажывае», не ратуе героя — і ён аказваецца ў бязлітасных лапах камп’ютарных багоў, якім давядзецца пакараць чалавека за бестурботную нецярплівасць.
Але лейтматывам, на які варта звярнуць пільную ўвагу, з’яўляецца зайздрасць — наш маленькі чалавек, не прызвычаіўшыся да ідэі злосці, бяссільна назірае за франтам з юнацкім тварам, які займае больш прэстыжную пасаду, чым ён. Прыгледзьцеся да гэтай зайздрасці — і, магчыма, зразумееце прыроду будзённай жыццёвай няўтульнасці. Гэтая зайздросная «нітка» цягнецца на працягу ўсёй гісторыі.
Апавяданне «Прыступаючы да жыцця» выканана ў найлепшых традыцыях літаратуры выхавання — апісаная тут гісторыя хлопца Ігара хоць і не зачароўвае, але поўная схаваных вартасцей. Па-першае, тут няма стамляльнага і бессэнсоўнага маралізатарства, якім аўтар у такіх выпадках спрабуе ўпрыгожыць бязладнасць сумнага аповеда. Па-другое, гэты твор даволі займальны, і чытаць яго варта перш за ўсё для таго, каб адчуць кожны паварот сюжэта, кожны непазбежны абарот ад чаканага да нечаканага. Па-трэцяе, калі гаворка заходзіць пра стыль і структуру тэксту, то нельга не заўважыць, што ў гэтым аспекце Наталля Канстанцінава сапраўды дасягнула поспеху: дадзены сюжэт атрымлівае нашы ўхвальныя водгукі перш за ўсё за маляўнічасць і яснасць мовы, якая ў дадзеным выпадку з’яўляецца дадатковай апорай мініяцюрнага, але ўсё ж трывалага падмурка.
«Прыступаючы да жыцця» — напэўна, кніга асаблівая. Ва ўсёй яе няроўнай стракатасці ёсць, відаць, нешта не да канца расшыфраванае, загадкавае. І ўсё ж нечым яна чапляе. Магчыма, сваім бурлівым сюжэтным патокам, які пагражае павярнуць невядома куды ў любую хвіліну, магчыма, аўтарскай лаканічнасцю. Але дакладна можна адзначыць адно: жыццё ў ёй сапраўды шматколернае. А калі так яно і ёсць, то падобны калейдаскоп падзей здольны зачапіць любога, нават самага безэмацыянальнага чытача.
Міхаіл ДАНІЛКОВІЧ
