У спакойным рэжыме
Лішняя вага — гэта не толькі пра знешнасць, адзначаюць медыкі. Пазбаўленне ад непатрэбных кіло і аптымізацыя харчавання зніжаюць рызыку развіцця дыябету другога тыпу і сардэчна-сасудзістых захворванняў, а таксама нагрузку на суставы, «чысцяць» сасуды, нармалізуюць артэрыяльны ціск, выводзяць на стадыю рэмісіі многія хранічныя захворванні. Як вынік, якасць жыцця павышаецца. Ды і проста падабацца сабе ў люстэрку — выдатная матывацыя да жыццёвых і кар’ерных здзяйсненняў. Наогул, хутка скінуць 5 або нават 10 кілаграмаў — не такая ўжо і праблема, скажа вам любы, хто «ў тэме». Ёсць мноства дыет, якія забяспечваюць такі вынік. Праблема ў тым, каб кілаграмы не вярнуліся (а нярэдка і з «прыбыткам») за месяц-два пасля завяршэння дыеты.
— Шокавыя дыеты толькі здаюцца эфектыўнымі, — падкрэслівае нутрыцыёлаг, практыкуючы псіхолаг Лізавета Качан. — Арганізм знаходзіцца ў стрэсе і прагна дабірае тое, чаго яму недадалі. Хай лепш 15 кг вы страціце не так хутка, але вынік будзе зафіксаваны. Для гэтага неабходна перабудова ладу жыцця і мыслення. Прынцыпы бяспечнага пахудзення простыя і агульнавядомыя: есці меншымі порцыямі, спажываць больш сезоннай агародніны, гатаваць стравы «з нуля», а не з паўфабрыкатаў, выконваць правіла талеркі, правіла далоні.
— Такім чынам, пахудзенне пачынаецца «ў галаве»?
— Важна зрушыць фокус успрымання з ежы на іншыя радасці жыцця. Часта менавіта позняя вячэра за серыялам — адна з галоўных радасцяў, якую людзі чакаюць увесь дзень. Тут недастаткова адной сілы волі або «чароўнай дыеты». Такі лад жыцця быў сфарміраваны знешнімі ўмовамі, асяроддзем, сямейнымі традыцыямі. Таму важна працаваць у двух кірунках: змяняючы харчаванне, вы павінны змяняць і лад думак.
Чаму дыеты не працуюць?
Звычайная гісторыя: чалавек сядзеў, дапусцім, на моднай цяпер «англійскай» дыеце і скінуў 12 кілаграмаў за месяц, распавядае нутрыцыёлаг. Гэта зашмат, падкрэслівае суразмоўца, а значыць, некарысна. Але вынік дзяўчыну парадаваў. Дыету завяршыла, а яе вага паступова зноў пачала расці. Яна не перажывала, бо ў запасе — правераная дыета. Але другі раз чамусьці гэтая дыета не спрацавала.
— Як правіла, пры паўторным выкарыстанні жорсткія монадыеты працаваць перастаюць, — адзначае спецыяліст. — І тут ёсць шэраг псіхалагічных фактараў, першы з якіх — недахоп матывацыі пры наступным выкарыстанні дыеты. Матывацыя зніжаецца з кожным новым разам: чалавек становіцца менш сабраным, раз-пораз дазваляе сабе адступленні ад графіка харчавання.
Яшчэ адзін фактар: наш арганізм — разумны «камп’ютар», які ўмее адаптавацца да любых знешніх уздзеянняў. Яго задача (у адрозненне ад нашай) — зберагчы тлушч, найкаштоўнейшы рэсурс. І пасля першай шокавай дыеты ён гатовы да «другога раўнда»: даказана, што монадыеты запавольваюць метабалізм. Вынік ужо не такі яркі, запал становіцца яшчэ меншым, і нам здаецца: трэба проста знайсці тую самую ідэальную дыету.
Вялікія талеркі і «правіла вясёлкі»
Правільныя каштоўнасці і здаровыя звычкі фарміруюцца менавіта ў сям’і, кажа суразмоўца:
— Асабісты прыклад бацькоў неацэнны, і гэта датычыцца ў тым ліку здаровага ладу жыцця: фізічнай актыўнасці, правільнага харчавання, адмовы ад шкодных звычак. Усе мы хочам для сваіх дзяцей шчасця, здароўя, даўгалецця. Дык пачніце з сябе! Іншая складанасць — «Я не магу цяпер хадзіць у госці!» Але гэта не так. Проста не галадайце цэлы дзень, каб аб’есціся ўвечары гасцях. Паснедайце, з’ешце паўнавартасны абед. І тады вы не накінецеся на святочны стол, будзеце выбіраць стравы свядома, а не зыходзячы з «хіміі мозгу», які пасля «галоднага» дня патрабуе больш тлушчу і хуткіх вугляводаў.
Яшчэ адна праблема сучаснага чалавека — як ні дзіўна, аднастайнае харчаванне, тлумачыць нутрыцыёлаг. Пры сапраўды велізарным выбары ў гіпермаркетах ў многіх сем’ях досыць абмежаваны набор прадуктаў, якія яны звычайна выбіраюць. Ёсць такое паняцце — «пошукавы голад». Арганізму не хапае пэўных мікраэлементаў, і гэта трансфармуецца ў жаданне «з’есці што-небудзь, а што — не ведаю». Цукерку? Печыва? Чыпсы? Здаецца, усё не тое, затое калорый такія «пошукі» даюць у вялізнай колькасці.
— Існуе «правіла вясёлкі»: на вашай талерцы на працягу тыдня павінны прысутнічаць прадукты ўсіх сямі асноўных колераў спектра. Важна спажываць розную агародніну, садавіну, крупы, розныя віды мяса і рыбы. У пераліку на каўбасу, свініну і гатовыя салаты з гіпермаркета гэта наўрад ці выйдзе даражэй. Затое вы закрыеце свае дэфіцыты. І, дарэчы, БАДы тут — не выйсце. Іх п’юць курсамі, і калі, скончыўшы курс, вы вяртаецеся да няправільных харчовых звычак, вынік вельмі хутка знікне. Выбудуйце сваё харчаванне, і гэта вырашыць пытанне. Таксама сучасная праблема — вялікія талеркі кажа спецыяліст:
— Талеркі за апошні час «выраслі». Памятаю, у бабулі ў серванце стаялі «святочныя» талеркі дыяметрам каля 15 см. І паўсядзённыя былі такімі ж. Сёння ў модзе талеркі каля 25-30 см у дыяметры (гэтая мода прыйшла з Еўропы). І псіхалагічна мы адчуваем патрэбу напоўніць гэтую вялікую талерку — і ўсё з’есці. Пакласці на яе адбіўную або катлету — «неяк мала!» Калі ж талерка меншага дыяметра, такога адчування не ўзнікае. І ежы хапае.
Нам павінна падабацца тое, што мы ядзім, рэзюмуе Лізавета. Але чалавек не павінен пастаянна думаць пра ежу.
— Правільнае харчаванне — не аскеза. Таму важны прынцып — 80 на 20. 80 % часу сочым за харчаваннем: здаровыя прадукты, зберагальныя метады іх гатавання, «чыстыя» (без перакусаў) прамежкі паміж прыёмамі ежы, — кажа спецыяліст. — А 20 % пакідаем на некарысныя прысмакі — кава з сіропам, вячоркі з сябрамі ў кафэ, паходы ў госці, сямейныя застоллі і г. д. Гэта дапамагае знайсці баланс паміж здароўем і простымі радасцямі, якія, пагадзіцеся, таксама робяць наша жыццё ярчэйшым.
Аляксандра АНЦЭЛЕВИЧ
