Сіноптыкі прадказваюць цёплую зіму ў Еўропе. Палітыкі — халодную. Прыродная з'ява Эль-Ніньё пакуль дамінуе, паверхневыя воды ў цэнтральнай і ўсходняй экватарыяльнай частцы Ціхага акіяна значна цяплейшыя, чым звычайна, таму на Еўрапейскім кантыненце зімовыя тэмпературы прагназуюцца вышэй за кліматычную норму. У паўднёвых рэгіёнах — усю зіму, у паўночных — да студзеня-лютага, калі тэмпературныя рэжымы ўвойдуць у статыстычную норму. Словам, вялікіх халадоў не чакаецца, але зіма будзе няпростая. Пра гэта адкрыта заявіў еўракамісар па энергетыцы і жыллёвым будаўніцтве Еўракамісіі Дэн Ёргенсен у інтэрв'ю венгерскаму выданню 444.hu.
«У Еўропе ў звычайную зіму амаль 50 мільёнаў чалавек зведваюць цяжкасці з аплатай рахункаў за ацяпленне, — заявіў ён. — Калі чалавек не можа аплаціць ацяпленне, яму фактычна даводзіцца выбіраць: галадаць або прастудзіцца».
Дзеля справядлівасці, высокі чыноўнік з Бруселя дадаў, што такі стан рэчаў недапушчальны. Але і рэалістычнага выйсця з сітуацыі не прапанаваў. Нават адносна цёплая зіма пагражае стаць цяжкай для еўрапейскіх грамадзян і прадпрыемстваў. Найперш, у сувязі з дэфіцытам энерганосьбітаў і на сусветным рынку, і ў Еўрапейскім саюзе ў прыватнасці. Прычын таму шмат: і занадта высокае захапленне ЕС апошнія паўтара-два дзесяцігоддзі «зялёнай» энергетыкай на шкоду традыцыйным энергакрыніцам, і санкцыі ў дачыненні да Расіі, якія скарацілі да мінімуму пастаўкі нафты і газу з гэтай краіны еўрапейскім спажыўцам. А з 2027 года ЕС поўнасцю хоча адмовіцца ад расійскіх вуглевадародаў, у тым ліку і звадкаванага прыроднага газу (ЗПГ). Пры цяперашняй кан’юнктуры рынку расійскія здабываючыя кампаніі без праблем рэалізуюць свае аб’ёмы. А вось еўрапейцам даводзіцца перманентна шукаць альтэрнатыўныя крыніцы паставак, што вельмі праблематычна, улічваючы захаванне напружанасці ў Персідскім заліве.
Афіцыйна Еўрапейская камісія захоўвае аптымізм. У пачатку верасня з’явілася заява, што энергасістэма ЕС гатова да зімовага перыяду. Хоць у пачатку восені ўзровень запаўняльнасці сховішчаў быў на рэкордна нізкім узроўні з пачатку маніторынгу ў 2011 годзе — крыху больш за 70 %. Адбілася і леташняя халодная зіма, і складанасці з пастаўкамі сёлета.
Дэн Ёргенсен, відаць, не падзяляе аптымістычнага настрою калег. Аднак добрыя развязкі проста адсутнічаюць. Перш за ўсё з прычыны сістэмных праблем і дысбалансаў, якія назапашваюцца дзесяцігоддзямі. Еўропа вельмі залежная ад знешніх паставак энергарэсурсаў — факт агульнавядомы. Аднак не з прычыны беднасці нетраў гэтага кантынента. Амаль паўстагоддзя ў Еўропе фарміравалася нарматыўна-прававое асяроддзе, якое не прадугледжвае развіццё здабываючых галін. І гэта датычыцца не толькі вуглевадародаў, але і ўвогуле карысных выкапняў. Гэты кірунак бізнесу не самы экалагічна чысты, патрабуе велізарных выдаткаў на абарону навакольнага асяроддзя. Умовы працы не самыя простыя, каб такія рабочыя месцы з’яўляліся прывабнымі для далікатных еўрапейцаў.
У той жа Нарвегіі на марскіх нафтавых вышках працуюць не мясцовыя жыхары, а мігранты. Нават суровыя нашчадкі вікінгаў ужо аддаюць перавагу цёплым шале, а не няўтульным умовам жыцця на нафтавых вышках. Многія дзяржавы (напрыклад, тыя ж Грэцыя, Італія, Вялікабрытанія) доўгія дзесяцігоддзі не выдавалі ліцэнзій на геолага-разведвальныя работы і на здабычу падземных нетраў. Вядома, Еўропа не такая багатая на нафту і газ, як Блізкі Усход, а між тым з’яўляецца буйным сусветным спажыўцом вуглевадародаў. Але яна і не настолькі бедная з пункту гледжання карысных выкапняў, як гэта падаецца. Проста па розных прычынах гонар і намаганні па іх здабычы вырашылі перакласці на перыферыю капіталістычнага свету.
Аднак геаэканамічны ландшафт змяніўся.
Глабальныя Усход і Поўдзень выйшлі з-пад апекі Захаду і ўжо праводзяць сваю эканамічную палітыку, якая не карэлюецца з інтарэсамі Бруселя. Больш за тое, Паўднёва-Усходняя Азія з’яўляецца адным з эканамічных цэнтраў і сёння годна канкурыруе з ЕС за энерганосьбіты. І выйграе гэту барацьбу. Пры дэфіцыце таго ж звадкаванага прыроднага газу азіяцкія эканамічныя тыгры ўжо здольныя прапанаваць больш высокую прэмію пастаўшчыкам, чым еўрапейцы. І «ад’ядаюць» у Старога Свету танкеры з нафтай і ЗПГ.
Дэн Ёргенсен сцвярджае: рашэнні ёсць. Гэта датычыцца і рэанімацыі здабываючай прамысловасці, і адраджэння атамнай энергетыкі, і перабудовы энергетычнай стратэгіі. Але ўсе гэтыя захады патрабуюць часу і значных сродкаў, а інвестыцыйная прывабнасць ЕС знаходзіцца не на самым высокім узроўні. Тым больш што еўрапейцы ўжо ўклалі шалёныя сродкі ў «зялёную» энергетыку, у тэрміналы для прыёмкі звадкаванага прыроднага газу і іншыя праекты, якія сёння аказваюцца крыху сумніўнымі з пункту гледжання акупнасці і энергетычнай устойлівасці. Цяжка сказаць, ці знойдуцца новыя фінансавыя рэсурсы для дыверсіфікацыі энергетычнага балансу. Гэта ўяўляецца вельмі сумніўным на фоне істотнага эканамічнага запаволення, якое пагражае перарасці ў падзенне.
Пакуль у многіх дзяржавах Еўропы назіраецца энергетычная інфляцыя: цэны на ацяпленне жыллёвага фонду растуць. Вядома, гэта не першы энергетычны крызіс за апошнія гады. І іх удавалася з больш-менш прымальнымі сацыяльнымі стратамі перажыць, выкарыстоўваючы розныя інструменты і рэгулявання, і субсідзіравання.
У той жа Польшчы дзейнічаў «ахоўны» перыяд на тарыфы на цяпло для жылога сектара, аднак ён заканчвае сваё дзеянне з пачатку 2027 года. Быццам бы Варшава шукае варыяцыі новага інструментарыю. Здаецца, на фоне падаражання газу, пелет і іншых крыніц цяпла было б лагічна падоўжыць «ахоўны» перыяд, але на гэтыя мэты ўжо не хапае бюджэтных рэсурсаў. Зноў жа — не толькі ў Польшчы. Дэфіцыт бюджэту — характэрны стыль фінансавай палітыкі многіх еўрапейскіх краін. Дзяржаўны доўг многіх з іх дасягнуў гістарычных максімумаў. А агульная трывожная эканамічная сітуацыя робіць запазычанне для дзяржаўнай казны занадта дарагім. На шырокія праграмы падтрымкі насельніцтва ні ў каго ў Еўропе грошай няма, а значыць, давядзецца і Бруселю, і нацыянальным урадам зніжаць узровень жыцця грамадзян. Аднак гэта вельмі рызыкоўна: сацыяльна-палітычны крызіс ужо крочыць па Старым Свеце. Становішча складаецца амаль патавае. Застаецца толькі назіраць, якім чынам Еўрапейскі саюз будзе выкручвацца з энергетычнай пасткі, у якой ён глыбока завяз.
Уладзімір ВАЛЧКОЎ
