Сеткавае выданне zviazda.by

У яго і раней здараліся хвіліны, калі, здавалася, свет клінам сышоўся, але спадзяванне на лепшае ўсё ж не пакідала. Ды цяпер настаў такі момант, калі стала відавочна: на нешта лепшае спадзявацца больш не даводзіцца. Будучыня не свеціць. Тыя сорак сем гадоў, што пройдзены-выпакутаваны, — мяжа, якую ніколі не пераступіць. Таму адзінае, што застаецца, — прайсці ў думках колішнімі сцежкамі, паспрабаваць разабрацца, ці тымі былі яны, па якіх трэба было ступаць. 

Артыкул пра Васіля Зуёнка, змешчаны ў першай кнізе тома 4 «Гісторыі беларускай літаратуры ХХ стагоддзя», пачынаецца такімі словамі: «Васіль Зуёнак — адзін з самых вядомых сучасных беларускіх паэтаў пакалення „шасцідзясятнікаў“, на плечы якіх сёння надзейна абапіраецца ўвесь шматярусны гмах нацыянальнай літаратуры. Яны здолелі з немалым поспехам праявіць сябе ва ўсіх яе відах і жанрах — ад паэзіі да прозы і драматургіі ўключна. Лёс гэтага пакалення ў многім драматычны і нават трагічны — жорсткая, кровапралітная вайна, пасляваенныя нягоды <...> Нягледзячы на ўсе цяжкасці, на часы ідэалагічнай „замарозкі“, якія ў многім адмоўна адбіліся на іх літаратурна-мастацкім станаўленні, ім удалося стварыць мастацкія каштоўнасці, прызнаныя як на радзіме, так і далёка за межамі Беларусі». 

Адзін з самых слынных беларускіх перакладчыкаў — Юрка Гаўрук — аўтабіяграфію назваў «І сонца, і хмары». Пачаў яе так: «Аглядаючыся на сваё жыццё праз 60 гадоў, дзіву даешся, да чаго ўсё ж трывалая істота — чалавек <...>». Усё ў гэтых словах праўдзіва. Рана заявіў пра сябе. 

Не ўсе прыхільнікі паэзіі ведаюць пра Алеся Мілюця. Прычына ў тым, што пры жыцці ён так і не дачакаўся сваёй кніжкі. «Паэзія баразны» выйшла толькі ў 2003 годзе. Гэтая прычына вынікае з іншай, таксама важнай. Пастаянна жыў у сваёй роднай вёсцы Скорычы цяперашняга Карэліцкага раёна, у якой нарадзіўся 6 кастрычніка 1908 года. Скончыў усяго два класы пачатковай школы. Вучыцца далей перашкаджала штодзённая сялянская праца. Не толькі для выжывання, але, як пазней засведчаць лісты, дасланыя з фронту, і ў радасць сабе, бо любіў яе. А чаму застаўся самавукам, праўдзіва сказаў у вершы «Мая асвета»:

Беларусь невыпадкова называюць рэспублікай-партызанкай. Калі гітлераўцы напалі на Савецкі Саюз, не было такога раёна, дзе б акупантам ні давалі належны адпор. Зразумела, галоўным сродкам у барацьбе з’яўлялася зброя. Аднак шмат значыла і друкаванае слова. Лістоўкі, падпольныя газеты неслі праўду аб падзеях на фронце, а таксама аб тых, хто запэўніваў аб навядзенні «новага парадку», паліў населеныя пункты, знішчаў мірных людзей. Пры гэтым абяцаў рай, калі будуць знішчаны бальшавікі.

У які куток нашай слаўнай Беларусі ні завітаеш, ён на пісьменніцкія таленты багаты. Праўда, з адных раёнаў літаратараў больш, з іншых — менш. Затое яны часам належаць да сузор’я першай велічыні. Як Ушаччына, адкуль родам народны пісьменнік Беларусі Васіль Быкаў, народныя паэты Рыгор Барадулін і Пятрусь Броўка, цудоўная паэтэса Еўдакія Лось. Не кажучы пра іншых, хто таксама гэтым краем узгадаваны. Але згадаць Рыгора Іванавіча — асаблівая нагода: 24 лютага — 90 гадоў з дня яго нараджэння. Мяркую, што шмат хто з крытыкаў, дзелячыся ўражаннямі аб яго творчасці, прыгадае і асабістыя стасункі з ім. Былі яны і ў мяне. То скарыстаюся гэтым выпадкам.

Адным з самых таленавітых беларускіх пісьменнікаў, якія загінулі ў гады Вялікай Айчыннай вайны, быў паэт Аляксей Коршак. І адным з самых маладых. Нарадзіўся 22 лютага 1920 года ў вёсцы Закопанка Капыльскага раёна. Праўда, часам месцам яго з’яўлення на свет называюцца Вуглы, таксама непадалёку ад Капыля. Загінуў ад кулі нямецкага снайпера 27 лютага 1945 года ва Усходняй Прусіі, каля мястэчка Ласлейндорф.

Часам, каб упэўніцца, чым адметны паэт, дастаткова аднаго яго верша. Неабавязкова, каб ён быў найлепшы ці, ва ўсякім разе, адным з найлепшых. Дастаткова, каб гучала тое, што дазваляе сцвярджаць аб адметнасці аўтара, яго яркай мастакоўскай індывідуальнасці, а значыць, і вылучэнні сярод іншых творцаў. Ёсць падобны твор і ў Таісы Бондар. З’явіўся ён у 1980 годзе, калі толькі ўваходзіла ў літаратуру. Ды пра яго крыху пазней.

Згадваючы Івана Навуменку, не так і проста вызначыць, з чаго пачаць. Настолькі ён шматгранны ў сваіх памкненнях і дасягненнях. Народны пісьменнік Беларусі, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР, лаўрэат прэміі камсамола Беларусі, заслужаны дзеяч навукі БССР, доктар філалагічных навук, дырэктар Інстытута літаратуры імя Янкі Купалы, акадэмік, віцэ-прэзідэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, старшыня Вярхоўнага Савета БССР... Дзе б ні працаваў, вызначаўся высокай аддачай свайго даравання. А як пісьменнік праявіў сябе ў розных жанрах: празаік, дзіцячы аўтар, крытык, літаратуразнаўца, драматург, публіцыст. Дасягненні таму і значныя, што валодаў велізарным ад прыроды талентам. Быў упэўнены: сапраўдная літаратура нараджаецца «з таго, што глыбінна перажыта самім пісьменнікам, што запала яму ў сэрца, што яго хвалюе, радуе, абурае». Гэтым кіраваўся і ва ўласнай творчасці.

Сувязь Канстанціна Сіманава з Беларуссю — гэта найперш абарона горада Магілёва, знакамітае Буйніцкае поле, над якім развеяны яго прах. Але ў чэрвені 1941 года ён выпадкова аказаўся і ў раёне Барысава, дзе праходзіў рубеж абароны на рацэ Бярэзіне. Супраць гітлераўцаў змагаўся гарнізон, які ўзначаліў начальнік танкавага вучылішча карпусны камісар Іван Сусайнікаў. Сітуацыя склалася крытычная. Пазней Канстанцін Сіманаў успамінаў: «Нічога нельга было зразумець. Па дарогах патокам ішлі войскі і машыны: адны — у адзін бок, іншыя — у другі. Кружыліся нямецкія самалёты... Страшэнныя гарачыня і пекла... Ніхто нічога не ведаў... Нагняталі абстаноўку дзеянні шматлікіх дыверсійных груп, пераапранутых у савецкую ваенную форму, форму НКУС і міліцыі. Іх задача была справакаваць паніку, весці разведку, а ў начны час нападаць на нашы часці з тылу».