24 кастрычніка адзначаецца Дзень Арганізацыі Аб’яднаных Нацый. Менавіта ў гэты дзень у 1945 годзе набыў сілу Статут ААН. Гэтымі днямі арганізацыя адзначае сваё 80-годдзе, і гэта яшчэ адна нагода азірнуцца назад і паразважаць не столькі пра тое, што зроблена, колькі пра тое, што яшчэ трэба зрабіць. Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка выступаў з трыбуны ААН у Нью-Ёрку, мабыць, у самыя складаныя перыяды для сусветнай супольнасці. І кожны раз кіраўнік дзяржавы адкрыта і сумленна выказваў сваё меркаванне, нават калі яно камусьці і не падабалася. Давайце ўспомнім, аб чым папярэджваў Аляксандр Лукашэнка з галоўнай сусветнай трыбуны і якія словы беларускага Прэзідэнта нават праз 30 гадоў не страчваюць сваёй актуальнасці.

1995 ГОД. «ГАЛОЎНАЕ — НЕ ДАПУСЦІЦЬ НОВАГА РАСКОЛУ»

Пасяджэнне Генеральнай Асамблеі ААН у кастрычніку 1995 года было па-асабліваму ўрачыстым. Арганізацыя адзначала свой паўвекавы юбілей і ў той жа час знаходзілася на ростанях — быць ці не быць. Беларусь, якая ўсяго чатыры гады таму стала незалежнай дзяржавай і тым не менш уваходзіла ў лік краін — заснавальніц ААН, ні кроплі не сумнявалася: заснаванне Арганізацыі Аб’яднаных Нацый было гістарычным рашэннем.

Аб ролі ААН і праблемах чалавецтва

«Ідэя стварэння арганізацыі, здольнай забяспечыць бяспеку ўсіх народаў, выспела ў горане Другой сусветнай вайны. Праз паўстагоддзя мы без усялякіх сумненняў можам сказаць, што заснаванне Арганізацыі Аб’яднаных Нацый было сапраўды гістарычным рашэннем. Прадухіленне ядзернай катастрофы, крушэнне каланіяльнай сістэмы, ліквідацыя апартэіду, нябачаны ўзлёт чалавечага генія ў навуцы і тэхніцы — усё гэта было дасягнута ў значнай меры дзякуючы арганізацыі, 50-годдзе якой мы адзначаем сёння», — заявіў Аляксандр Лукашэнка.

Разам з тым Прэзідэнт Беларусі са шкадаваннем адзначыў, што на парозе трэцяга тысячагоддзя свет усё яшчэ абцяжараны грузам праблем, характэрных для мінулага. Войны і ўзброеныя канфлікты ў розных рэгіёнах, тэрарызм і іншыя віды злачыннасці, экалагічныя катастрофы, галеча і голад і іншае пагражаюць будучыні чалавецтва.

«Толькі Арганізацыя Аб’яднаных Нацый — універсальная арганізацыя, якая ўлічвае інтарэсы ўсіх народаў Зямлі, — здольная аб’яднаць намаганні супольнасці дзяржаў у вырашэнні гэтых праблем. Мы не можам пагадзіцца з тымі, хто ставіць пад сумненне ролю Арганізацыі Аб’яднаных Нацый у будучым свеце. Мой народ не прымае саму думку аб магчымай смерці Арганізацыі Аб’яднаных Нацый, аб якой сёння тут гаварылі. Калі б мы гэта дапусцілі, то гэта было б злачынствам з боку нашага пакалення лідараў перад тымі, хто 50 гадоў таму перамог фашызм, стварыў гэты ўнікальны механізм забеспячэння міру», — падкрэсліў кіраўнік дзяржавы.

Аляксандр Лукашэнка быў упэўнены, што для чалавецтва, якое здзейсніла столькі вялікіх адкрыццяў, пытанне, як зрабіць ААН больш эфектыўнай і як знайсці для гэтага грошы, не з’яўляецца невырашальнай задачай. Арганізацыя паказала сваю жыццяздольнасць ва ўмовах халоднай вайны і блокавага супрацьстаяння. «Цяпер яна павінна пацвердзіць эфектыўнасць сваёй дзейнасці ў шматполюсным свеце. Галоўнае — не дапусціць новага расколу свету», — заклікаў беларускі лідар.

Аб непрадказальных наступствах

І ўжо тады, 30 гадоў таму, Прэзідэнт Беларусі папярэджваў: пашырэнне НАТА нясе ў сабе непрадказальныя наступствы для будучыні Еўропы.

«Я цвёрда перакананы, што на парозе трэцяга тысячагоддзя трэба думаць не аб пашырэнні ваенна-палітычных саюзаў, не аб размяшчэнні ядзернай зброі і не аб павелічэнні ваенных арсеналаў. Наадварот, мы павінны імкнуцца ўстараніць саму магчымасць узнікнення войнаў, зменшыць або ўвогуле знішчыць запасы ядзернай зброі», — заявіў Аляксандр Лукашэнка.

І Беларусь мела права казаць пра гэта на поўны голас. Рэспубліка стала першай у гісторыі дзяржавай, якая добраахвотна і без усялякіх умоў адмовілася ад ядзернай зброі. На жаль, краіна апынулася ў парадаксальнай сітуацыі, калі прыхільнасць да ідэй раззбраення стварыла для яе сур’ёзныя эканамічныя цяжкасці. Беларусь была вымушана адцягваць сродкі, прадугледжаныя для выканання сацыяльных праграм, на знішчэнне зброі, якая назапашвалася на яе тэрыторыі падчас блокавага супрацьстаяння.

Час паказаў, што словы беларускага лідара былі ў пэўным сэнсе прароцкімі. Таго, што сёння адбываецца на Еўрапейскім кантыненце, дакладна ніхто не чакаў. Можа быць, Паўночнаатлантычнаму альянсу, створанаму ў мэтах абароны Еўропы ад магчымай пагрозы савецкай экспансіі, яшчэ ў 1990-я гады варта было б не тое што адмовіцца ад планаў пашырэння на Усход (як быццам бы ён сам рыхтаваўся да акупацыі постсавецкай прасторы), а ганарліва сысці ў нябыт і пафасна заявіўшы аб дастойным завяршэнні сваёй місіі?

Аб новай інтэграцыі на постсавецкай прасторы

Выступаючы на пасяджэнні Генасамблеі ААН у 1995 годзе, Аляксандр Лукашэнка выказаўся і наконт паглыблення сацыяльна-эканамічных праблем у розных рэгіёнах і расколу свету на бедныя і багатыя краіны. «Страшны сацыяльна-эканамічны крызіс ахапіў цяпер новыя незалежныя дзяржавы. Разрыў па-жывому адносін, якія складваліся паміж народамі стагоддзямі, не прынёс і не мог прынесці нікому карысці. Таму не трэба здзіўляцца і тым больш баяцца інтэграцыйных працэсаў, якія намячаюцца зараз. Збліжэнне брацкіх народаў — гэта аб’яднанне намаганняў для вырашэння агульных праблем, а не пагроза чыёй бы там ні было бяспецы і інтарэсам», — сказаў Прэзідэнт Беларусі аб постсавецкай прасторы.

Аляксандр Лукашэнка падагульніў, што новыя пагрозы, з якімі сутыкаецца чалавецтва ў канцы XX стагоддзя, народы не змогуць прадухіліць, калі не адмовяцца ад нацыянальнага эгаізму. Буйныя дзяржавы, паводле яго слоў, павінны думаць не аб дыктаце, не аб падпарадкаванні іншых краін свайму ўплыву, а аб лідарстве ў вырашэнні праблем, якія стаяць перад чалавецтвам. І найлепшым інструментам узгаднення інтарэсаў усіх народаў, заявіў беларускі лідар, застаецца, нават калі камусьці гэта не падабаецца, Арганізацыя Аб’яднаных Нацый.

Аляксандр Лукашэнка падагульніў, што новыя пагрозы, з якімі сутыкаецца чалавецтва ў канцы XX стагоддзя, народы не змогуць прадухіліць, калі не адмовяцца ад нацыянальнага эгаізму. Буйныя дзяржавы, паводле яго слоў, павінны думаць не аб дыктаце, не аб падпарадкаванні іншых краін свайму ўплыву, а аб лідарстве ў вырашэнні праблем, якія стаяць перад чалавецтвам. І найлепшым інструментам узгаднення інтарэсаў усіх народаў, заявіў беларускі лідар, застаецца, нават калі камусьці гэта не падабаецца, Арганізацыя Аб’яднаных Нацый.

2000 ГОД. «НАШЫ МЕЖЫ — ГЭТА МЕЖЫ МІРУ І СУПРАЦОЎНІЦТВА»

Пасяджэнне Генеральнай Асамблеі ААН у 2000 годзе ўвайшло ў гісторыю як Саміт тысячагоддзя. Ці змянілася сітуацыя ў свеце праз пяць гадоў? Так, і, на жаль, не ў лепшы бок. Таму пры ўсёй разнастайнасці мэт, якія стаяць перад чалавецтвам, галоўным прызначэннем ААН па-ранейшаму заставалася забеспячэнне міжнароднага міру і бяспекі.

Аб ваенных канфліктах і спробах дыктаваць чужую волю

«Пакуль, на жаль, Арганізацыя Аб’яднаных Нацый не ў поўнай меры спраўляецца з задачай прадухілення агрэсіі і ўзброеных канфліктаў. Выпадкі прымянення ўзброенай сілы ў абыход Савета Бяспекі Арганізацыі Аб’яднаных Нацый не вырашылі ніводнага пытання, а толькі пагоршылі існуючыя праблемы. Беларусь зыходзіць з таго, што ў XXI стагоддзі ўзброеная сіла не можа быць законным інструментам міжнароднай палітыкі», — заявіў Аляксандр Лукашэнка, выступаючы з трыбуны ААН.

Цэнтральным пытаннем Саміта тысячагоддзя стала праблематыка правоў чалавека і развіцця дэмакратыі. Значэнне гэтых каштоўнасцяў і высокіх стандартаў, замацаваных у дакументах Арганізацыі Аб’яднаных Нацый, нікім не аспрэчваецца. Аднак праблема ў тым, заўважыў Прэзідэнт Беларусі, што правы чалавека і дэмакратыя ўсё часцей выкарыстоўваюцца некаторымі дзяржавамі як падстава для пакарання непажаданых краін і нацый.

Беларусь і тады, і цяпер не магла пагадзіцца са спробамі дыктаваць ёй, як жыць і з кім сябраваць. Кіраўнік дзяржавы цалкам слушна заўважыў, што краіна, якая паклала на алтар перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне жыцці трэці сваіх грамадзян, можа самастойна вызначаць свой лёс. Па гэтай жа прычыне беларусы не могуць абыякава ставіцца да спроб зламаць існуючы стабільны светапарадак, парушыць геапалітычную раўнавагу ў свеце, вярнуць час, калі дзяржавы дзяліліся на краіны першага і другога гатунку.

Аб дзяленні народаў і «клубе выбраных»

«Апошнім часам робяцца намаганні збіць нейкі „клуб выбраных“, у які не трапляе большасць дзяржаў свету. Нічога добрага для рэальнага заахвочвання дэмакратыі і правоў чалавека гэта пагардлівая спроба дзялення народаў на „настаўнікаў“ і „вучняў“ не дае і не можа даць», — падкрэсліў беларускі лідар.

Аляксандр Лукашэнка заявіў аб неабходнасці паважлівага стаўлення да своеасаблівасці, укладу жыцця і гістарычнага лёсу кожнай нацыі. Пакуль, са шкадаваннем канстатаваў кіраўнік дзяржавы, у міжнародных адносінах краіны сутыкаюцца з усё больш частымі спробамі ўладных людзей прычасаць усіх пад адзін грабянец, адмаўляючы любую нацыянальную і рэгіянальную спецыфіку, якая не ўкладваецца ў звыклыя рамкі «заходняга ладу жыцця».

«Сумняваюся, што пераважная частка Аб’яднаных Нацый пагодзіцца з такой фанабэрыстасцю. Беларусь няўхільна ідзе па шляху дэмакратычнага развіцця. Але робім мы гэта і будзем рабіць, абапіраючыся на ўклад жыцця, які складваўся стагоддзямі, і нацыянальныя духоўныя традыцыі. Менавіта таму нам удаецца спалучаць развіццё, дэмакратыю і стабільнасць. У нас не было і няма ні міжканфесійных, ні расавых канфліктаў. Нашы межы — гэта межы міру і супрацоўніцтва. Мы адкрыты для сяброўства і супрацоўніцтва з усімі, хто з павагай ставіцца да нашай краіны і нашага народа», — рэзюмаваў беларускі лідар.

Гэта значыць, тады Аляксандр Лукашэнка фактычна прадказаў з’яўленне новых глабальных саюзаў — такіх, як ШАС і БРІКС. Сёння яны стаяць на падмурку справядлівасці і паважлівага стаўлення да індывідуальнасці кожнай нацыі.

Аб бразганні зброяй і міжнародных праблемах

Размаўляючы з журналістамі на палях Генасамблеі ААН, Прэзідэнт Беларусі не абышоў і інтэрвенцыю НАТА ў Югаславію, якая забрала мноства чалавечых жыццяў і прывяла да развалу гэтай дзяржавы.

«Разам са станоўчымі прапановамі Кофі Анана (Генеральны сакратар ААН у 1997—2006 гадах. — Заўвага БелТА) ёсць і шмат недахопаў. Я аб гэтым сказаў. Я гаварыў аб войнах, якія ўзнікалі на нашай планеце або з маўклівага заахвочвання Арганізацыі Аб’яднаных Нацый, або пры падтрымцы кіраўнікоў Аб’яднаных Нацый, або пры падтрымцы кіраўніцтва Арганізацыі Аб’яднаных Нацый. Як вынік, мы бачылі, што сітуацыя пагаршалася. Што, у Косава лепш стала? Не! У Іраку, на Блізкім Усходзе стала лепш пасля ўмяшання НАТА? Не! Вось гэта я і меў на ўвазе перш за ўсё, калі гаварыў, што вырашэнне міжнародных праблем і спрэчак праз бразганне зброяй, праз роў знішчальнікаў і грукатанне танкаў сёння немагчыма», — заявіў Аляксандр Лукашэнка.

2005 ГОД. «МЫ ХОЧАМ АД ПЛАНЕТЫ НЯШМАТ: МІРУ І СТАБІЛЬНАСЦІ»

Пасяджэнне 60-й сесіі Генеральнай Асамблеі ААН, якое адбылося ў верасні 2005 года, арганізатары называлі лагічным працягам «сустрэчы тысячагоддзя». Перад сваім выступленнем Аляксандр Лукашэнка даў інтэрв’ю «Радыё ААН» і, ацэньваючы работу Арганізацыі Аб’яднаных Нацый, як і звычайна, абышоўся без дыпламатычных рэверансаў.

Аб эфектыўнасці ААН

«Свет вельмі змяніўся. На жаль, не ў лепшы бок. Думаю, наўрад ці нехта аспрэчыць гэта. Здавалася б, павінна быць наадварот. Мы павінны былі б стаць больш цывілізаванымі, мы павінны былі б атрымаць урокі з гісторыі і гэтак далей. Але, на жаль, гэтага не адбылося, усё больш і больш гарачых кропак. Ды што там гарачых кропак — увесь свет стаў гарачым, — заявіў Прэзідэнт. — Людзі паміраюць мільёнамі — не дзясяткамі, не сотнямі, мільёнамі — ад хвароб, ад галечы. Можна шмат прыкладаў прыводзіць, але, на жаль, свет не стаў больш цывілізаваным, не стаў такім светам, дзе людзі хварэюць адно за аднаго, перажываюць, падтрымліваюць».

Але нягледзячы на ўсе гэтыя праблемы, у Арганізацыі Аб’яднаных Нацый усё больш задумваюцца не пра іх вырашэнне, а пра бюракратычныя рэформы. Аляксандр Лукашэнка растлумачыў, што крытыкуе ААН не дзеля крытыкі. Гэта арганізацыя, паводле яго слоў, павінна быць моцнай, сапраўды аб’ядноўваць нацыі, прымаць рашэнні, і гэтым рашэнням павінны падпарадкоўвацца ўсе.

«Структура Арганізацыі Аб’яднаных Нацый наўрад ці можа быць падвергнута сумненню. Па-мойму, гэта нармальная, простая структура. Усё пытанне эфектыўнасці. Калі Савет Бяспекі вырашыў, што няма вайны ў Іраку, значыць, не павінна быць гэтай вайны. Калі Савет Бяспекі прыняў рашэнне аб ядзерным раззбраенні той ці іншай краіны, значыць, яно павінна быць, — заявіў беларускі лідар. — СНІД задушыў Афрыку, бедната цісне Азію і Афрыку, іншыя дзяржавы. Вось на гэта трэба рэагаваць. Я не думаю, што нам трэба сёння перакройваць структуру Арганізацыі Аб’яднаных Нацый. Але калі эфектыўнасці ад яе няма, то, канешне, можа, такі вялізны апарат чыноўніцкі і трымаць не трэба. Але ведаеце, гэта ўсё другараднае, гэта капейкі ў параўнанні з тым негатывам і недахопамі, якімі «пакутуе» наша арганізацыя, не прымаючы рашэння ці прымаючы рашэнні, якія не выконваюцца».

Прамова беларускага Прэзідэнта на саміце па традыцыі кардынальна адрознівалася ад заяў палітыкаў, якія з трыбуны ААН прамаўлялі словы адабрэння ў адрас ЗША — віноўніка войн у Іраку і Афганістане. Арганізацыя Аб’яднаных Нацый не павінна выкарыстоўвацца асобнымі дзяржавамі як інструмент палітычнага ціску, агучыў Аляксандр Лукашэнка пазіцыю Беларусі.

Кіраўнік дзяржавы асабліва падкрэсліў негатыўныя наступствы аднапалярнасці, што ўзнікла ў свеце, і заклікаў да адкрытага дыялога. «Сумленны погляд на сённяшні свет — гэта тое, для чаго тут, у Арганізацыі Аб’яднаных Нацый, сабраліся лідары дзяржаў нашай планеты. Мы павінны разам разабрацца ў галоўным: ці правільнай дарогай вядзём свае краіны і чалавецтва? Без гэтага нам не выйсці з тупіку», — заявіў беларускі лідар.

Аб дэмакратыі і правах чалавека

Ён адзначыў, што, узнікшы на абломках халоднай вайны, незалежная Беларусь стала навукаёмістай, высокатэхналагічнай дзяржавай з высокаадукаваным талерантным народам. «Мы, як і ўсе, хочам ад планеты няшмат: міру і стабільнасці. Астатняе мы створым самі, сваёй працай», — сказаў Аляксандр Лукашэнка.

У Беларусі няма канфліктаў: разам мірна жывуць розныя нацыі і народнасці, кожная вызнае сваю рэлігію і ўклад жыцця. Беларускі народ не стварае праблем суседзям, не прэтэндуе ні на іх тэрыторыю, ні на іх выбар шляху. Беларусь стварыла трывалы і паспяховы саюз з Расіяй. «Мы будуем нашу краіну сваім розумам, грунтуючыся на сваіх традыцыях. Але мы бачым: менавіта гэты выбар беларускага народа падабаецца не ўсім. Не падабаецца тым, хто імкнецца кіраваць аднапалярным светам. Як кіраваць? Калі няма канфліктаў — стварыць іх. Калі няма прычын для ўмяшання — стварыць віртуальныя», — падкрэсліў Прэзідэнт.

Для гэтага, на яго думку, знойдзены вельмі зручны «сцяг» — дэмакратыя і правы чалавека. Прычым не ў сапраўдным значэнні ўлады народа і годнасці людзей, а ў трактоўцы амерыканскага кіраўніцтва. «На жаль, ААН дазваляе выкарыстоўваць сябе як інструмент такой палітыкі. Няўжо Арганізацыя за надуманымі праблемамі не бачыць сапраўдных бед і катастроф?» — задаўся пытаннем кіраўнік дзяржавы.

Аляксандр Лукашэнка нагадаў, што пад маркай барацьбы з бен Ладэнам быў разарваны Афганістан. Тым не менш «галоўны тэрарыст» планеты ўсё яшчэ заставаўся на волі, а тэрыторыі Афганістана і Ірака спараджалі міжнародных тэрарыстаў сотнямі. Нягледзячы на ўвод замежных войскаў у Афганістан, вытворчасць наркотыкаў у гэтай краіне ўзрасла ў дзясяткі і нават у сотні разоў.

Аб аднапалярным свеце і разнастайнасці шляхоў развіцця

«СНІД, іншыя хваробы душаць Афрыку і Азію. Беднасць і галеча сталі сапраўднай, а не віртуальнай зброяй масавага знішчэння, прычым расава выбіральнай. Гандаль людзьмі стаў квітнеючым бізнесам. Продаж у сексуальнае рабства жанчын і дзяцей — штодзённая з’ява, ледзь не норма жыцця», — канстатаваў беларускі лідар.

Паводле слоў Прэзідэнта, такі быў кароткі і несуцяшальны баланс пераходу да аднапалярнага ўладкавання свету. Але хіба для гэтага стваралася Арганізацыя Аб’яднаных Нацый?

«Можа, ААН пара ўжо скончыць з унутранымі карупцыйнымі скандаламі, заняцца на справе болем і бедамі свету? Адказ на гэта пытанне, на наш погляд, вельмі ясны. Нельга хаваць па-страусінаму галаву ў пясок», — заклікаў Аляксандр Лукашэнка.

«ААН — гэта мы. Менавіта мы з вамі павінны ўзяць лёс планеты ў свае рукі, зразумець, што аднапалярны свет — гэта свет адналінейны. Больш за тое — аднамерны», — падкрэсліў Аляксандр Лукашэнка, звяртаючыся да ўдзельнікаў саміту.

Беларусь цвёрда пераканана: толькі разнастайнасць шляхоў да прагрэсу можа забяспечыць стабільнасць у свеце. «Свабода выбару шляху развіцця — галоўная ўмова дэмакратычнага ўладкавання свету. Спадзяюся, тое зразумеюць і моцныя гэтага свету. Бо ў канчатковым выніку аднапалярны свет павернецца супраць іх. Калі мы пагодзімся адзін з адным у гэтым, галоўным, то мы ўвасобім прынцыпы шматпалярнасці, разнастайнасці, свабоды выбару і ў рэальным жыцці, і ў дакументах ААН, якімі мы мусім кіравацца. Мы абаронім свет ад тэрарызму, а жанчын і дзяцей — ад рабства», — лічыць беларускі лідар.

Менавіта тады ААН стане арганізацыяй па-сапраўднаму аб’яднаных нацый, дадаў Аляксандр Лукашэнка. «У гэтым — сутнасць рэформы ААН, а не ў арыфметычным павелічэнні членаў Савета Бяспекі», — дадаў Прэзідэнт.

Аб барацьбе з тэрарызмам

Сваю гатоўнасць унесці ўклад у процідзеянне адной з галоўных пагроз сучаснасці — тэрарызму — Беларусь пацвердзіла падпісаннем у Нью-Ёрку Міжнароднай канвенцыі аб барацьбе з актамі ядзернага тэрарызму. Наша краіна першапачаткова падтрымала распрацоўку гэтага дакумента.

«Беларусь вельмі заклапочаная распаўсюджваннем тэрарызму. Ён з’яўляецца варварскім замахам на жыццё, мір і спакой на планеце. І тут неабходна дзейнічаць рашуча», — заявіў Аляксандр Лукашэнка на цырымоніі падпісання канвенцыі.

Кіраўнік дзяржавы падкрэсліў, што агульнае супрацьстаянне тэрарызму павінна быць сапраўды глабальным, усебаковым і паслядоўным. Пры гэтым Прэзідэнт звярнуў увагу на іншую праблему: барацьба супраць гэтай страшнай з’явы не можа служыць прыкрыццём для дасягнення асобнымі дзяржавамі сваіх карыслівых мэт. «Яна ні ў якім разе не павінна выкарыстоўвацца ў якасці падставы для ўмяшання ва ўнутраныя справы суверэнных дзяржаў», — сказаў ён.

Падводзячы вынікі ўдзелу ў саміце, Аляксандр Лукашэнка прызнаўся журналістам, што ад цяперашняй сустрэчы ў рамках Генеральнай Асамблеі ААН у яго ўражанні тыя ж, што і ад папярэдніх: «Прагрэсу няма».

«Мы прыехалі з цвёрдай рашучасцю выказаць тое, што мы думаем. Мы не можам прыгладжваць сітуацыю. Таму што гэта — гісторыя. Пройдзе час, і людзі спытаюць з усіх: якую пазіцыю мы займалі? Дзе быў наш голас?» — дадаў Прэзідэнт.

2015 ГОД. «ВОЙНЫ НЕ ПАВІННЫ БЫЦЬ ІНСТРУМЕНТАМ ВЫСВЯТЛЕННЯ АДНОСІН»

У 2015 годзе ў Нью-Ёрку адбыўся Саміт ААН па ўстойлівым развіцці. Аляксандр Лукашэнка адразу ж падкрэсліў: устойлівае развіццё любой краіны немагчымае без міру і бяспекі. Прэзідэнт адзначыў, што гэту няўхільную ісціну беларускі народ спазнаў на сваім лёсе, бо ў мінулым стагоддзі Беларусь стала месцам самых кровапралітных бітваў дзвюх сусветных войн.

«Таму мы надаём асаблівае значэнне прадухіленню ваенных канфліктаў і пагрозы жыццю людзей. Страціўшы ў вайне з фашызмам трэць насельніцтва, Беларусь адрадзілася з попелу і свята беражэ мір і згоду ў грамадстве, імкнецца забяспечыць дабрабыт народа і стабільнае развіццё дзяржавы. За гады суверэннага існавання наша краіна з гонарам выканала тыя мэты тысячагоддзя, якія звязаны з ліквідацыяй голаду і галечы, дасягненнем стапрацэнтнай пісьменнасці насельніцтва, роўнасці мужчын і жанчын, сацыяльна-палітычнай стабільнасці, з недапушчэннем дыскрымінацыі па нацыянальных, рэлігійных прыкметах. У нас няма мацярынскай смяротнасці, дзіцячая смяротнасць — самая нізкая ў свеце. Менавіта гэта і ёсць дэмакратыя, а не тое, што спрабуюць насадзіць нам нашы заходнія настаўнікі», — заявіў беларускі лідар.

Аб балансе сіл і стабільнасці ў свеце

На жаль, канстатаваў кіраўнік дзяржавы, гэтага нельга сказаць аб планеце ў цэлым. Свет прыйшоў да саміту раз’яднаным, падзеленым як ніколі за апошнія тры дзесяцігоддзі. Планету скалынаюць шматлікія ўзброеныя канфлікты, тэрарыстычныя акты. Сумна, паводле слоў Прэзідэнта, і тое, што рост глабальных пагроз не знаходзіць адэкватнага адказу.

«Нам да гэтага часу не ўдалося аднавіць той баланс сіл, які быў страчаны з распадам Савецкага Саюза. Няма балансу сіл — няма міру і няма стабільнасці. Гэта сістэмны крызіс. У любой сістэме сіла, калі яна з’яўляецца адзінай, дзейнічае бескантрольна, імкнецца толькі да свайго працвітання і вырашэння праблем за кошт іншых. Палітыка гегеманізму, нацыянальнага эгаізму прыводзіць да шырокага выкарыстання ціску, санкцый, абмежаванняў і ваенных акцый. Як вынік — мы страчваем давер адзін да аднаго», — звярнуў увагу Аляксандр Лукашэнка.

Ён заявіў, што прыклад адкрытага палітычнага хамства, хлусні і злачынстваў супраць чалавечнасці на паверхні, і прапанаваў згадаць нядаўнія факты. Так, на падставе наяўнасці ядзернай зброі ў Іраку вядомыя дзяржавы вырашылі дэмакратызаваць Ірак.

«І дзе гэта ядзерная зброя? Дзе дэмакратыя ў Іраку? Навошта забілі Прэзідэнта Ірака? Дзе наогул тая краіна і якая будучыня іракскага народа? На тэрыторыі гэтай дзяржавы стала людзям жыць лепш? Не, — адзначыў Прэзідэнт. — Вы, вінаватыя, скажаце, што памыліліся, трэба было б спыніцца. Але зноў жа не, пайшлі далей. Пачалі з Туніса і скончылі Лівіяй. Сцэнарый той жа. Распялі прэзідэнта Кадафі, знішчыўшы дзяржаву. У Лівіі стала лепш? Не. І дзе гэтая Лівія ўвогуле як цэласная дзяржава? Спадары, можа, хопіць? Не. Ірванулі ў Сірыю. Пытанне: навошта? Навошта вы забіваеце людзей? Навошта звяргаеце дзеючага прэзідэнта? Чым ён вам не дагадзіў? Больш за тое, бойняй у гэтай краіне вы сцірае першыя сляды нашай з вамі цывілізацыі. Скажыце сусветнай супольнасці, чаго вы хочаце і да чаго вы імкняцеся. Якраз пад выпадак з гэтай трыбуны Генеральнай Асамблеі ААН».

Аб украінскім крызісе

І праблемы былі не толькі ў далёкай Афрыцы ці на Усходзе. Еўропу ў тыя гады ўзрушыў украінскі крызіс. Аляксандр Лукашэнка папярэдзіў: калі не спыніць кровапраліцце, братазабойчую бойню, дапусціць эскалацыю гэтага канфлікту — горача будзе ўсяму цывілізаванаму свету. «Прабачце мне, зробім яшчэ адзін крок да глабальнага канфлікту, а магчыма, да новай сусветнай вайны, ужо ў цэнтры цывілізаванага і прасунутага свету. Няўжо, уступіўшы ў новае тысячагоддзе, мы так і не зразумелі, які далікатны свет і чалавечая цывілізацыя?» — спытаў беларускі лідар.

Прэзідэнт растлумачыў, што пералічыў усе гэтыя падзеі, каб моцных гэтага свету падвесці да адной думкі: «Сёння няма той сілы, якая б вас спыніла. Але ж кіраўнікі дзяржаў, якія ўчыняюць блюзнерства, усе веруючыя, многія нават публічна моляцца. Але Гасподзь жа бачыць усё. І ён справядлівы. А калі раззлуецца і пакарае вас, вашы народы, якія пацерпяць бязвінна за вашы авантуры. Думаю, трэба спыніцца. Трэба дапамагчы людзям бедных краін апрануцца, вылечыцца, атрымаць адукацыю. Накарміце галодных, выратуйце ад гібелі дзяцей, і вам аддасца».

Паводле слоў кіраўніка дзяржавы, аднаўленне балансу — гэта доўгі шлях да шматпалярнага свету і краіны наблізяцца да гэтай мэты, калі будуць дзейнічаць, а не пасіўна чакаць.

Аб крызісе адказнасці

«Неабходна на справе прызнаць, што мы ўсе розныя і што кожны народ, кожная краіна мае права на выбар свайго шляху развіцця. Менавіта ў нашай разнастайнасці — залог агульнага прагрэсу і поспеху кожнага. Такі падыход дасць магчымасць аднавіць давер у нашым міжнародным жыцці. Але для гэтага неабходна сустракацца і весці дыялог, дамаўляцца, знаходзіць магчымасць канструктыўнага ўзаемадзеяння. А дамовіўшыся, дзейнічаць. Гісторыя вучыць таму, што любая дзяржава, якая прэтэндуе на аднаасобнае лідарства без аглядкі на інтарэсы іншых, у канчатковым выніку асуджана сама на правал і гібель. Усялякая перавага за кошт кагосьці недаўгавечная і недасканалая», — звярнуў увагу Аляксандр Лукашэнка.

Прэзідэнт прывёў народную мудрасць: шчасце на чужой бядзе не пабудуеш. Паводле яго слоў, сучасны свет адчувае крызіс адказнасці, таму што эгаістычныя інтарэсы і імгненныя выгады вяршэнствуюць пры прыняцці многіх рашэнняў. Гэта значыць, дзеянні шэрагу дзяржаў на міжнароднай арэне часта не ўлічваюць канкрэтную рэальнасць і асаблівасці іншых краін і грамадстваў.

«Упэўнены, калі б было па-іншаму — не было б сотняў тысяч людскіх ахвяр у Іраку, Лівіі, Сірыі і іншых краінах, адкуль лінулі патокі бежанцаў, якія ратуюцца ад вайны. Не дапусцілі б з’яўлення Ісламскай дзяржавы. Не было б выбліскаў тэрарызму ў Еўропе і грамадзянскай вайны ва Украіне. Спіс гэтых „не было б“ можна працягваць доўга. І важна сёння пра гэта гаварыць, таму што ў гэтых дзяржавах, гэтыя народы не зразумеюць нас, калі мы будзем гаварыць і гаворым сёння аб развіцці, таму што мільёнам і мільярдам людзей сёння ў свеце не да развіцця — ім бы з раніцы да вечара дажыць», — заявіў беларускі лідар.

Але каб вырашыць праблемы тых гадоў, як і сёння, свету патрэбны адказныя палітыкі, здольныя дзейнічаць глабальна, стратэгічна, гатовыя прымаць рашэнні ў інтарэсах усёй сусветнай супольнасці, ісці на кампраміс дзеля агульнага дабра. Дзе яны?

Аб крызісе міжнародных структур

Выступаючы на саміце, Аляксандр Лукашэнка закрануў і крызіс міжнародных структур. Паводле яго слоў, апошнім часам іх роля зводзіцца да таго, каб быць месцам спрэчак паміж дзяржавамі, а часта і сродкам ціску на асобныя краіны, якія нечым не дагадзілі моцным свету гэтага.

І гэта заўвага была слушнай. Паглядзіце на вялікую колькасць рэзалюцый, якія прымаюцца ў ААН. Але хіба галасаванне па іх уплывае на вырашэнне канфліктаў? Хіба яно служыць кансалідацыі сусветнай супольнасці? Няўжо гэтыя рэзалюцыі паляпшаюць жыццё народаў?

«Давайце шчыра скажам: „Не паляпшаюць!“. Прагаласавалі і падзяліліся на нашых і вашых. У выніку яшчэ больш недаверу і раз’яднанасці. Глыбока перакананы, што ААН не павінна выкарыстоўвацца для дэманстрацыі чыёйсьці сілы. Гэта аслабляе арганізацыю, разбурае давер да яе, супярэчыць самой яе прыродзе і прадвызначэнню, — сказаў Аляксандр Лукашэнка, — Нядзіўна, што традыцыйныя міжнародныя структуры адыгрываюць недастатковую ролю як у прадухіленні, так і ва ўрэгуляванні канфліктаў. Трэба пакласці канец гэтай заганнай практыцы. ААН павінна быць форумам супрацоўніцтва, а не канфрантацыі дзяржаў. Толькі ўзаемаразуменне і адказнасць, усведамленне разнастайнасці сусветнай супольнасці, аднаўленне даверу дапамогуць усім нам аб’яднацца, забяспечыць мір і бяспеку. Знайсці эфектыўныя адказы на глабальныя выклікі і пагрозы».

Аб новых геапалітычных рэаліях

Прынцыповым было і выступленне Прэзідэнта Беларусі на агульнай дыскусіі 70-й сесіі Генеральнай Асамблеі ААН. Аляксандр Лукашэнка расказаў, што на Саміце па ўстойлівым развіцці быў зацверджаны амбіцыйны парадак работы ААН на бліжэйшыя 15 гадоў. У выніковым дакуменце апісалі пяць стратэгічных кірункаў: людзі, планета, працвітанне, мір і партнёрства. Яны нарадзіліся не на пустым месцы, а сталі лагічным працягам намаганняў па рэалізацыі Мэт развіцця тысячагоддзя. Тым не менш, паводле слоў кіраўніка беларускай дзяржавы, гэтыя намаганні выклікаюць супярэчлівыя пачуцці.

«Так, ёсць пэўныя зрухі ў памяншэнні глабальнага ўзроўню галечы, павышэнні абароненасці і ўмацаванні здароўя маці і дзяцей, пашырэнні доступу да адукацыі. Але, кажучы аб дасягненнях, мы вымушаны прызнаць, што якаснага прарыву ў жыцці чалавечай цывілізацыі так і не адбылося. Больш за тое, мы бачым, як сучасны свет захлістваюць усё новыя выклікі і абвастраюцца старыя праблемы. Прычым яны датычацца не адной сферы, а ўсіх важнейшых кірункаў жыццядзейнасці чалавецтва», — сказаў Прэзідэнт.

Па-першае, свет сутыкнуўся з зусім новымі геапалітычнымі рэаліямі і ваеннымі канфліктамі. Назіраецца беспрэцэдэнтная напружанасць у міжнародных адносінах, усё больш выразна праяўляюцца пагрозы, на якія пакуль няма адказу. Так, канцэнтруючыся на спрэчках па другарадных пытаннях, сусветная супольнасць выпускае з-пад увагі з’яўленне агрэсіўных тэрарыстычных глабальных груповак.

«Уся сістэма міжнароднай бяспекі перажывае сур’ёзны крызіс. Страта ўзаемнага даверу паміж глабальнымі гульцамі, адсутнасць гатоўнасці да кампрамісаў, вяртанне да элементаў блокавага супрацьстаяння, па сутнасці, паставілі мір на мяжу новай вайны. Не спыняюцца спробы навязаць пэўную мадэль развіцця іншым дзяржавам. Да чаго гэта прыводзіць? У выніку знешняга ўмяшання, экспарту каляровых рэвалюцый і штучнай змены рэжымаў стабільныя перш краіны паглыбіліся ў хаос і анархію. Гэта ўсё прыкрываецца дэмакратыяй. Замест абяцанай дэмакратыі і працвітання людзі ў гэтых краінах перажываюць жудасныя пакуты і вымушаны ратавацца ўцёкамі. Натоўпы мігрантаў штурмуюць сёння Еўропу. І гэта таксама стала вострай міжнароднай праблемай. Сёння мы ўсё ў большай ступені залежым адзін ад аднаго. Дзеянні адной дзяржавы напрамую закранаюць інтарэсы многіх іншых. Непаражальных краін больш не існуе», — заявіў Аляксандр Лукашэнка.

На яго думку, неабходна шчыра прызнаць: зараз няма эфектыўнай сістэмы стрымак і проціваг. Дзяржавы, якія прэтэндуюць на сусветнае лідарства, на жаль, не могуць пазбегнуць спакусы задзейнічаць сілу і эканамічны шантаж для забеспячэння сваіх уласных інтарэсаў. Свет небяспечна блізка падышоў да фактычнай адмовы ад замацаваных у Статуце ААН прынцыпаў міжнароднага права.

«Таму глыбока перакананы, што ў арганізацыі вельмі неабходная новая шырокая дыскусія аб прынцыпах будучага суіснавання дзяржаў і народаў. Пра гэта я ўжо гаварыў, але хачу яшчэ раз падкрэсліць: арганізацыя не павінна ператварацца ў месца для ўзаемных абвінавачанняў і канфрантацыі дзяржаў. Дыялогу няма альтэрнатывы! Нам не адысці ад калектыўнага вырашэння праблем. Вядома, можна зноў панабудоўваць новыя сцены, раздзяляльныя лініі, але ад гэтага праблемы нікуды не знікнуць», — звярнуў увагу беларускі лідар.

Аб глабальных эканамічных выкліках

Па-другое, сур’ёзную небяспеку для сусветнай стабільнасці ўяўляюць глабальныя эканамічныя пагрозы. Валютныя войны, санкцыі, перадзел сыравінных рынкаў, нядобрасумленная канкурэнцыя і іншыя негатыўныя з’явы абвастраюць сусветны крызіс, а спробы з боку шэрага вядучых дзяржаў вырашаць свае праблемы за кошт іншых краін таксама з’яўляюцца асновай для канфрантацыі і раз’яднанасці.

«Выхад з гэтага тупіку бачыцца адзін — усебаковае ўзаемадзеянне эканомік розных краін, пошук аптымальных шляхоў устойлівага развіцця для ўсёй сусветнай супольнасці, а не асобных краін. І вельмі важная пры гэтым падтрымка бедных і самых бедных дзяржаў, — перакананы Прэзідэнт. — Толькі агульнымі намаганнямі мы зможам вывесці новую формулу ўсеагульнага ўзаемавыгаднага супрацоўніцтва. Беларускі бок прапануе, каб яго асновай стала ідэя інтэграцыі інтэграцый як найбольш актуальная тэндэнцыя сучаснага свету. Паглядзіце, колькі новых інтэграцыйных аб’яднанняў з’явілася за апошнія гады. І сёння мы вядзём размову аб перспектывах узаемадзеяння Еўрапейскага і Еўразійскага эканамічнага саюзаў, маштабным праекце Вялікага шаўковага шляху, стварэнні Трансціхаакіянскага партнёрства і Трансатлантычнай зоны свабоднага гандлю і дзясяткаў іншых».

Беларусь лічыла, што калі краінам удасца пазбегнуць непатрэбнага і небяспечнага проціборства інтэграцыйных мадэляў, дабіцца іх сумяшчальнасці, узаемадапаўняльнасці, то ў ідэале яны здольныя стварыць сусветную інтэграцыйную структуру, якая б ахоплівала ўсю планету, трывала злучала розныя рэгіёны і цэлыя кантыненты. У такой парадыгме маглі б мірна суіснаваць розныя нацыі і дзяржавы, аб’яднаныя агульнай мэтай прагрэсу і працвітання.

Згадзіцеся, з пазіцый сённяшняга дня такі фармат узаемадзеяння пакуль здаецца ўтопіяй. І гледзячы на тое, што сёння адбываецца ў свеце, аб гэтым даводзіцца толькі марыць. Але чаму сусветным лідарам хаця б на імгненне не адкінуць у бок імгненныя аднабаковыя выгады і паспрабаваць усвядоміць адказнасць перад будучыняй? Замест гэтага, як мы бачым, палітыкі аддаюць перавагу набіванню кішэняў на падаючых каціроўках і выманьванні сродкаў на барацьбу з эфемернымі выклікамі.

Аб расколе паміж культурамі

Па-трэцяе, заявіў на пасяджэнні Аляксандр Лукашэнка, трывогу выклікаюць праблемы ў сацыяльнай, гуманітарнай і экалагічнай сферах. Ён нагадаў, што апошнім часам пад гучныя заклікі да максімальнай свабоды ў шэрагу краін падвяргаюцца выпрабаванню на трываласць асноватворныя асновы чалавечага грамадства: сям’я, мараль, маральнасць.

«Безадказныя сацыяльныя ідэі могуць прывесці да новага расколу паміж рознымі культурамі, спарадзіць жорсткае рэлігійнае непрыманне, міжнацыянальныя канфлікты. Ці задумваюцца аб наступствах сваіх слоў і дзеянняў „сацыяльныя наватары“? Такія ж эгаістычныя падыходы характэрныя і ў адносінах да навакольнага асяроддзя. Ужо шмат гадоў міжнародная супольнасць не можа знайсці адказу на выклікі зменаў клімату. Многія аддаюць перавагу перакладаць адказнасць на іншых, на наступныя пакаленні. Задумваючыся над падобнымі праблемамі, нельга не прыйсці да адной думкі. Выглядае, што глыбінная крыніца гэтых крызісаў і пагроз адна: штучны культ індывідуальных правоў і свабод чалавека на шкоду грамадскім інтарэсам. Прыкрываючыся лозунгам правоў чалавека, апраўдваюцца звяржэнне ўрадаў, разбурэнне дзяржаў і войны за рэсурсы. Укараняюцца метады хаосу і анархіі. Культывуюцца драпежніцкія адносіны да прыроды і імкненне да нажывы. Гэта прыводзіць да дэградацыі свядомасці людзей, калі нечыя ненармальныя капрызы ўзводзяцца ў норму», — падкрэсліў Прэзідэнт Беларусі.

Такія падыходы, звярнуў ён увагу, даюць зялёнае святло раскладанню грамадства, разбурэнню маральных асноў і маральных каштоўнасцяў чалавецтва. Фактычна знікае мяжа паміж дабром і злом.

Аб міжнародным праве і «законе джунгляў»

«Беларусь не прэтэндуе на веданне гатовых рэцэптаў таго, як вырашыць гэтыя праблемы. Але мы шчыра верым, што адказ ляжыць у плоскасці тых ідэй, якія былі прапанаваны свету заснавальнікамі ААН 70 гадоў таму. У першую чаргу размова павінна ісці аб безумоўным асуджэнні насілля. Вайны не павінны быць інструментам высвятлення адносін паміж дзяржавамі», перакананы беларускі лідар.

Аляксандр Лукашэнка прывёў цытату Эйнштэйна: «Мір нельга ўтрымаць сілай, міру можна дабіцца толькі праз разуменне». І з гэтай фразай цяжка паспрачацца.

«Толькі праз самаабмежаванні можна забяспечыць дабро і абарону для ўсіх: і моцных, і слабых. Гэта і ёсць сутнасць міжнароднага права, якое з’яўляецца адзінай альтэрнатывай «закону джунгляў», — сказаў кіраўнік дзяржавы.

Пра прывід вялікага канфлікту

На працягу апошніх дзесяцігоддзяў у Беларусі мэтанакіравана будавалі суверэнную дзяржаву з сацыяльна арыентаванай эканомікай. Прэзідэнт заявіў, што анархіі, бязмежжу і насіллю ніколі не будзе месца на беларускай зямлі — ні пад якімі лозунгамі, у тым ліку дэмакратыі.

«Мы дастаткова моцныя і ўпэўненыя ў сабе, каб не дапусціць іх прыходу да нас звонку! Стабільная Беларусь па-ранейшаму будзе заставацца донарам рэгіянальнай і міжнароднай бяспекі. Мы маем намер будаваць роўныя, узаемавыгадныя і паважлівыя адносіны з усімі краінамі свету. Для нас уяўляе асаблівую каштоўнасць добрасуседства і ўзаемадапамога.

Таму мы імкнёмся сёння да мірнага ўрэгулявання крызісу ў брацкай Украіне і ў іншых гарачых пунктах планеты. Беларусь прадоўжыць актыўную работу па процідзеянні агульным глабальным праблемам, перш за ўсё ў рамках міжнародных арганізацый», — падкрэсліў Аляксандр Лукашэнка.

Тады, асэнсоўваючы нацыянальны вопыт развіцця, Прэзідэнт Беларусі адзначыў, што толькі саюз моцных, адказных і эфектыўных дзяржаў, аб’яднаных сістэмай міжнароднага права, можа адэкватна супрацьстаяць сучасным глабальным выклікам і пагрозам. У той жа час, паводле слоў кіраўніка дзяржавы, нельга пазбавіцца ад адчування, што ў свеце маячыць прывід чарговага вялікага канфлікту, калі не вайны.

«Нам нельга дапускаць, каб гэтая злавесная здань стала явай! І нам сёння неабходна сабрацца і прыняць толькі адно рашэнне — пакончыць з войнамі і канфліктамі, хаця б з тымі, якія сёння разгарэліся і бушуюць на нашай планеце», — заклікаў беларускі лідар.

Ці актуальныя гэтыя словы Аляксандра Лукашэнкі праз дзесяцігоддзе? На жаль, так. Як гаворыцца, каментарыі тут залішнія. Але хочацца верыць, што палітыкі, ды і звычайныя людзі ўсё ж знойдуць у сабе сілы і здаровы сэнс зрабіць усё, каб змяніць свет да лепшага.