Матылькі, якія насяляюць рэгіёны з негарачым кліматам і частымі ападкамі, маюць больш цёмны малюнак на сваіх крылах, што дазваляе ім лепш прагравацца на сонцы. Пра гэта расказала ТАСС вучоны сакратар кафедры «Ахова навакольнага асяроддзя», вядучы інжынер Пермскага нацыянальнага даследчага політэхнічнага ўніверсітэта (ПНДПУ) Марыя Камбарава.

Матылькі — равеснікі дыназаўраў: яны з’явіліся каля 19 млн гадоў назад, яшчэ ў тую эпоху, калі на Зямлі не існавала кветкавых раслін, а панавалі голанасенныя, папараці і мхі. Першыя такія насякомыя былі маленькімі і не валодалі яркай расфарбоўкай. Падобныя прымітыўныя матылькі захаваліся да нашых дзён — гэта так званыя пярвічныя зубатыя молі. З’яўленне ў мелавым перыядзе кветкавых раслін стымулявала развіццё матылькоў, колькасць відаў якіх сёння дасягнула 175 тыс.

«Крылы аднаго і таго ж віду матылька могуць выглядаць зусім па-рознаму ў пачатку і ў канцы лета: такую залежнасць ад тэмператур і ападкаў завуць сезонным дымарфізмам. У аснове змянення афарбоўкі ляжыць выпрацоўка пігменту меланіну. У чалавека ён адказвае за колер скуры, валасоў, радужкі вачэй, а ў матылька — за колер малюнка. Пры нізкіх тэмпературах яго сінтэз узмацняецца, што робіць крылы больш цёмнымі для лепшага прагравання на сонцы, бо чорныя адценні прыцягваюць яго прамяні. А пры цёплым надвор’і ўтварэнне меланіну, наадварот, зніжаецца, і афарбоўка святлее», — расказала эксперт.

Напрыклад, матылёк жалобніца ў халоднае дажджлівае лета становіцца амаль чорным з інтэнсіўным цёмным малюнкам. А вось у гарачае сонечнае надвор’е яго крылы могуць набываць шакаладна-бурае адценне.

Фасетачныя вочы матылька бачаць ва ўльтрафіялетавым спектры, што недаступна чалавечаму воку. Менавіта гэта здольнасць дапамагае яму знаходзіць нектар: кветкавыя расліны падчас эвалюцыі стварылі на пялёстках нябачныя для людзей ультрафіялетавыя «дарожкі», якія паказваюць, дзе размешчаны нектарнікі. Матылёк заўважае гэтыя арыенціры з досыць вялікай адлегласці — двух-трох метраў, што дазваляе яму дакладна выбраць месца пасадкі.

Дакрананне — сур’ёзная траўма

Дакрананне чалавека да крылаў матылька можа нанесці яму сур’ёзную шкоду. Справа не толькі ў пашкоджанні мікраскапічных лускавінак, якія забяспечваюць стабільны палёт насякомага, але і ў сасудах.

«Крыло працята тонкімі сасудамі, па якіх цячэ гемалімфа — аналаг крыві ў насякомых. Калі мы бяром матылька пальцамі, гэтыя далікатныя сасуды пераціскаюцца, а то і рвуцца, што прыводзіць да парушэння цыркуляцыі вадкасці. Уявіце, што вам вельмі моцна перацягнулі руку жгутам, ды так, што туды перастала паступаць кроў — менавіта гэта адбываецца з матыльком, калі да яго крылаў дакранаецца чалавек. Яны перастаюць атрымліваць сілкаванне і не могуць нармальна функцыянаваць. Акрамя таго, жылкі выконваюць ролю рэбраў жорсткасці — пры раздушванні гэтага каркаса крыло дэфармуецца, і матылёк губляе здольнасць паўнацэнна лётаць», — растлумачыла вучоны сакратар.

Мерзнуць пры +15 і ніжэй

Матылькі перастаюць лётаць, калі тэмпература паветра апускаецца ніжэй за 15–20 градусаў цяпла. У халаднаватае надвор’е яны сядзяць нерухома, стараючыся трапіць пад сонечныя промні.

«Прычына такіх паводзін крыецца ў тым, што матылькі — гэта халаднакроўныя насякомыя, іх абмен рэчываў наўпрост залежыць ад тэмпературы навакольнага асяроддзя. Пры зніжэнні цяпла ўсе біяхімічныя працэсы ў арганізме запавольваюцца, неабходныя гармоны і актыўныя рэчывы перастаюць выдзяляцца ў патрэбнай колькасці, мышцы страчваюць здольнасць да эфектыўных скарачэнняў, і палёт становіцца немагчымым. Некаторыя начныя віды могуць разаграваць сябе за кошт трапятання грудных мышцаў, што дазваляе ім лётаць нават у прахалодзе, але для большасці дзённых матылькоў адзіны спосаб падняць тэмпературу цела — гэта пагрэцца ў праменях сонца, расправіўшы крылы», — паведаміла эксперт.

Гэты тэмпературны парог напрамую ўплывае на выжывальнасць віду. Халоднае, дажджлівае ці пахмурнае лета можа прыводзіць да лакальнага скарачэння папуляцыі ці нават яе знікнення.