Top.Mail.Ru

Ад савецкай спадчыны ЗіУ да беларускай сучаснасці: якімі былі тралейбусы ў гісторыі Мінска

Ужо хутка мінскія «рагацікі» адзначаць сваё 64-годдзе. Першы тралейбус у беларускай сталіцы выехаў на маршрут 19 верасня 1952 года. За ўвесь перыяд свайго існавання тралейбус праходзіў праз перыяды росквіту і заняпаду, але ўжо ў наш час мінская тралейбусная сістэма стала самай вялікай у свеце па колькасці і даўжыні маршрутаў: больш як 60 маршрутаў з агульнай працягласцю сеткі 240 кіламетраў. Успомнім, хто вазіў мінчан па вуліцах сталіцы ў розныя перыяды часу.


Самы першы маршрут мінскага тралейбуса рухаўся ад вакзала да Круглай плошчы (цяпер — плошча Перамогі) па праспекце Сталіна (цяпер — Незалежнасці). На маршрут выехаў тралейбус МТБ-82Д: тралейбус на той момант ужо не новы і вырабляўся каля 10 гадоў.



Да 1961 года было пастаўлена яшчэ як мінімум 90 тралейбусаў МТБ-82Д, пасля чаго з поспехам курсіравалі на вуліцах Мінска як мінімум да пачатку 1970-х. У далейшым яны будуць заменены на больш сучасную мадэль — ЗіУ-5. Тым не менш, некаторыя з экзэмпляраў не пусцілі пад аўтаген: самы першы МТБ-82Д пад бартавым нумарам 01, нягледзячы на ​​спісанне, цяпер стаіць у Музеі гарадскога грамадскага транспарту г. Мінска. Дарэчы, мадэль хадавая і ўдзельнічала ў парадах гарадскога транспарту.



Наступным крокам у транспартнай гісторыі мінскага тралейбуса стала мадэль ЗіУ-5. Першыя экзэмпляры дадзенага тралейбуса пачалі пастаўляцца ў сталіцу «савецкай Беларусіі» ў 1962 годзе, і з нязначнымі зменамі яны паступалі ў Мінск як мінімум да 1975-га.




Гэта былі добрыя двухдзверныя тралейбусы з панарамнымі вокнамі да столі і мяккімі крэсламі, што ў тыя гады моцна дадавала балы па камфортнасці. Усяго ж у Мінск было пастаўлена як мінімум некалькі соцень тралейбуса ЗіУ-5 і яго мадыфікацый. Паступова, да 1980-х эксплуатацыя ЗіУ-5 пачала сыходзіць на нішто, і пачалося абнаўленне  — ужо на мадэль ЗіУ-9. Апошнія экзэмпляры спісалі ў жніўні 1987 года. І тут не абышлося без музея — мадэль пад нумарам 397 была захавана спецыяльна пад «экспазіцыйныя» патрэбы, і гэтак жа, як і іншыя гістарычныя машыны, выходзіла на парады.



ЗіУ-9 — найбольш характэрны прадстаўнік мінскай тралейбуснай сеткі ў познесавецкія і наступныя гады. Фактычна, гэтыя энгельскія прыгажуны з характэрнымі абцякальнікамі фар вызначылі аблічча тралейбуса на 1970-я, 1980-я, 1990-я і часткова 2000-я. Нават праз 10 гадоў пасля завяршэння вытворчасці, ЗіУ-9 з'яўляецца самым масавым у свеце тралейбусам, які выпускаўся серыйна. Рэкорд застаецца непераўзыдзеным і дагэтуль.

У 2000-я гады ў Мінску існавала максімальна магчымая колькасць тралейбусных дэпо — пяць. Кожнае з іх мела ўласную ліўрэю, таму па горадзе каталіся тралейбусы розных расфарбовак.







Першынцы дадзенай мадэлі пачалі працаваць на мінскіх маршрутах ужо з 1972 года ў ліку 30 штук. Ужо за некалькі гадоў гэтая мадэль тралейбусаў стала дамінаваць у горадзе, захоўваючы такое становішча аж да масавага выпуску заводам «Белкамунмаш» тралейбусаў другога і трэцяга пакаленняў. Усяго ж, у перыяд з 1973 па 2002 год, у беларускую сталіцу было адпраўлена звыш тысячы машын мадэлі ЗіУ-9 і яе мадыфікацый.

Менавіта на іх аснове ўжо айчынныя канструктары створаць першыя беларускія тралейбусы (АКСМ-100 і АКСМ-101). Прынцыпова яны нічым не адрозніваліся ад сваіх братоў ЗіУ, аднак важнай асаблівасцю было тое, што электраабсталяванне тралейбусаў было вынесена на дах, што дазволіла забяспечыць бяспеку пасажыраў ад удару токам. Усяго было створана каля 530 тралейбусаў АКСМ-100 і АКСМ-101, якія, акрамя Мінска, праходзілі эксплуатацыю ў расійскім Уладзіміры і Калініградзе. Адрозніць іх неспрактыкаванаму чалавеку цяжка, але часта на АКСМ-100 проста не мянялі першапачатковы значок ЗіУ.




Масавае спісанне тралейбусаў ЗіУ-9 прыпала на 2008 год, менавіта тады старыя «энгельцы» пачалі масава замяшчацца беларускай тэхнікай (БКМ-321, БКМ-333). А ў 2009 годзе іх эксплуатацыя даўжынёй 35 гадоў была завершана. Апошнімі тралейбусамі завода імя Урыцкага (у 1993 годзе перайменаваны ў ТролЗА) былі ТролЗА-6205 — тралейбусы з так званым «гармонікам».


 

Усе яны былі спісаны ў 2012 годзе. Менавіта тады і была завершана поўная лакалізацыя тралейбуснай тэхнікі.
Аматары настальгіі могуць не хвалявацца: і для ЗіУ-9, і для яго сучлененай версіі ЗіУ-10, і для ТролЗА-6205 знайшлося месца ў музеі.





Па стане на 2026 год уся тралейбусная тэхніка Мінска выехала з варот завода «Белкамунмаш». Лакалізацыя стапрацэнтная, усё «зроблена ў Беларусі». А калі ўлічыць тое, што вытворчыя тэхналогіі з часоў СССР і 1990-х ступілі вельмі і вельмі далёка, ёсць усе падставы меркаваць, што БКМ-321, МАЗ-203Т і новенькія МАЗ-303Т будуць вызначаць аблічча мінскіх вуліц яшчэ доўгія гады…






Фота ўзяты з сайта transphoto.org

Аляксей РАЎТОВІЧ
arrow
Нашы выданні

Толькі самае цікавае — па-беларуску!

Напішыце ў рэдакцыю