Яшчэ ў 1960-70-я гады пад кіраўніцтвам беларускага вучонага Уладзіміра Салдатава былі распрацаваны ўнікальныя штучныя грунты на аснове іанітаў для вырошчвання раслін на арбіце. У музеі касманаўтыкі ў Калузе можна пабачыць доказы іх поспеху. У космасе ўдалося вырасціць і пшаніцу, і лімоны, і шмат іншых культур. Сёння арбітальныя тэхналогіі даступныя і на Зямлі.

Іанітныя субстраты ідэальныя для цяпліц і аранжарэй. Наогул такая тэхналогія дазваляе вырошчваць расліны дзе заўгодна: ад марскіх палуб і арктычных станцый да зялёных зон у офісах, санаторыях і на ўласным падаконніку. Можна развіваць гарадское фермерства і атрымліваць свежую зеляніну адразу ў рэстаранах і супермаркетах. Перавагі ад выкарыстання «арбітальных» тэхналогій можна ўбачыць і пры вырошчванні расады. Гэта паказваюць вынікі шматлікіх эксперыментаў вучоных, калі яны параўноўваюць, як розныя расліны паводзяць сябе ў звычайных грунтах і ў сумесях з іанітнымі дабаўкамі. Дзякуючы іанітнаму субстрату «Біона» яны хутчэй развіваюцца, фарміруюць моцную каранёвую сістэму і наземную частку, што пасля перасадкі на пастаяннае месца забяспечвае найлепшую прыжывальнасць і актыўнае развіццё. У выніку скарачаюцца тэрміны вырошчвання.

Іанітныя дабаўкі могуць «ажывіць» збяднелую глебу, дапамагчы стварыць зялёныя зоны на месцы выпрацаваных кар’ераў і бясплодных пяскоў, служыць у якасці разумнага ўгнаення.

Сілкаванне па запыце

Іанітапоніка — адна з тых тэхналогій, якая будзе карыснай у вырашэнні пытанняў, звязаных з інтэнсіфікацыяй раслінаводства. Іанітны субстрат, распрацаваны беларускімі навукоўцамі, падыходзіць для выкарыстання ў чыстым выглядзе ці ў якасці дабаўкі. Так, калі ў голы пясок дадаць яго ўсяго 1 %, расліны ўжо на гэтай сумесі будуць расці як на звычайных грунтах.

Сярод пераваг іанітапонікі — высокая ўрадлівасць і экалагічнасць. Такія тэхналогіі больш зручныя ў параўнанні, напрыклад, з вырошчваннем на той жа мінеральнай ваце, дзе не абысціся без складанага і высокатэхналагічнага абсталявання, а падкормка раслін здзяйсняецца шляхам праграмнага дазіравання шматкампанентных пажыўных раствораў.

Іанітапоніка дазваляе зрабіць сілкаванне раслін аўтаматычным, калі неабходныя рэчывы яно будзе атрымліваць па ўласным запыце. Гэтыя штучныя іонаабменныя субстраты ўтрымліваюць поўны спектр элементаў, неабходных для раслін. Механізм іх дзеяння прынцыпова адрозніваецца ад звычайнай глебы: пажыўныя рэчывы не раствараюцца ў вадзе і не вымываюцца з яе. Яны хімічна звязаны з субстратам і паступаюць у расліну толькі ў адказ на яе патрэбы — у абмен на каранёвыя метабаліты. Дзякуючы гэтаму расліна своечасова атрымлівае ўсё неабходнае і ў патрэбнай для пэўнай стадыі росту колькасці. Гэта гарантуе адсутнасць перадазіровак, хімічных апёкаў нават пры вырошчванні ў чыстым 100 % субстраце. Дзякуючы такім іонным абменам можна вырошчваць больш якасную і экалагічна чыстую прадукцыю.

Альтэрнатыва палімерам

З аднаго літра субстрату можна атрымаць 3–5 кг зялёнай біямасы без падкормак. Акрамя таго, іонны склад можна рэгуляваць (рабіць універсальным або спецыялізаваным пад пэўныя культуры). Пасля выкарыстання яго можна лёгка «зарадзіць» зноў мінеральнымі ўгнаеннямі.

Гэта тэхналогія дазваляе па-новаму паглядзець на такія праблемы традыцыйнага земляробства, як нізкі каэфіцыент выкарыстання ўгнаенняў, калі да 50-70 % азоту і фосфару вымываецца ці звязваецца з глебай, засаленне глебы, забруджванне грунтавых вод.

Іанітныя субстраты шырока выкарыстоўваюцца для правядзення біялагічных даследаванняў, вырошчвання дэкаратыўных элітных раслін, укаранення чаранкоў. Але сёння тэхналогія выходзіць за межы лабараторый, дзе выкарыстоўваліся іонаабменнікі на аснове сінтэтычных палімераў.

У цяперашні час у лабараторыі іоннага абмену і сорбцыі інстытута ў рамках дзяржаўнай праграмы навуковых даследаванняў «Хімічныя працэсы і тэхналогіі» вядуцца распрацоўкі рэцэптур і спосабаў атрымання высокапрадукцыйных кампазіцыйных субстратаў для раслінаводства. Ужо сёння іанітныя субстраты могуць выкарыстоўвацца не толькі для спецыяльнага прымянення, але і прамысловага раслінаводства, яны становяцца даступнымі для кветкаводаў і агароднікаў.

Алена ДЗЯДЗЮЛЯ