16 чэрвеня ўнікальнаму архітэктурнаму аб’екту, сімвалу і візітоўцы нашай краіны — будынку Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі — спаўняецца 20 гадоў. Ён быў пабудаваны па ініцыятыве і пад кантролем кіраўніка дзяржавы. Пачатак быў пакладзены 5 лістапада 2001 года, калі Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка наведаў будынак на вуліцы Чырвонаармейскай, дзе раней размяшчалася Нацыянальная бібліятэка, і прыняў рашэнне аб будаўніцтве новай. У выніку ўжо 1 лістапада 2002 года ў яе падмурак быў закладзены першы камень. Нацыянальную бібліятэку як сацыякультурны інфармацыйны цэнтр будавала ўся краіна, а падчас суботнікаў былі мабілізаваны ўсе рэсурсы Беларусі. Архітэктары і будаўнікі, якія мелі непасрэднае дачыненне да ўзвядзення беларускага алмаза, узгадалі, як гэта было.
Ромбакубаэктаэдр як сімвал ведаў
Нацыянальная бібліятэка, якая ў пачатку 2000-х размяшчалася па вуліцы Чырвонаармейскай, не адпавядала сучасным запытам.
— Кіраўнік дзяржавы вельмі ўважліва ўсё разгледзеў і адзначыў, што запыт жыхароў сталіцы і Беларусі патрабуе таго, каб мы стварылі новы аб’ект. І распарадзіўся рыхтаваць праект указа, які і быў падпісаны ў сакавіку 2002 года.
З гэтага часу, можна лічыць, пайшла актыўная праца, — узгадвае намеснік Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь у 2001–2005 гг. Уладзімір ДРАЖЫН. — Кіраўнік дзяржавы даручыў ураду стварыць штаб, які каардынаваў работу, таксама стаяла задача стварыць унікальны аб’ект. І мы яго будавалі, нягледзячы на ??праблемы і цяжкасці, якія былі ў эканоміцы.
Генеральным падрадчыкам арганізацыі стаў будтрэст № 7, якому было даручана весці гэты аб’ект, а ў яго стварэнні было задзейнічана каля 35 міністэрстваў і ведамстваў Беларусі. На месцы, дзе сёння знаходзіцца будынак, была населеная вёска. Каб перасяліць усіх, хто ў ёй жыў, спатрэбіліся 2 жылыя дамы з 80 кватэрамі. Такім чынам, была праведзена маштабная падрыхтоўчая праца.
— У якасці пасла я прадстаўляў Рэспубліку Беларусь у дзвюх краінах, прывозіў сюды шмат дэлегацый. І ўсе, хто наведваў нашу бібліятэку, давалі найвышэйшую адзнаку ўнікальнаму аб’екту, які дазваляе сёння атрымаць усім жыхарам Беларусі і яе гасцям адказы на іх пытанні. Таму я як удзельнік гэтага працэсу ўдзячны лёсу, што асабіста прыняў у ім удзел, — рэзюмаваў Уладзімір Дражын.
Што датычыцца архітэктурнага праекта будучага алмаза, то быў аб’яўлены міжнародны конкурс, у якім удзельнічалі знакамітыя архітэктары з усяго былога СССР, у тым ліку і аўтары бібліятэк у розных гарадах, узнагароджаныя дзяржпрэміямі. А выйгралі яго беларускія архітэктары Віктар Крамарэнка і Міхаіл Вінаградаў, у паслужным спісе якіх не было ніводнага будынка бібліятэкі.
— Мы праседжвалі шмат часу ў бібліятэцы імя Леніна, каб вывучыць яе з усімі вартасцямі і недахопамі. Праехаліся мы і па самых лепшых бібліятэках свету, Еўропы. Усё гэта дазволіла сакумуляваць тыя веды, якія мы сабралі, — падзяліўся архітэктар Віктар КРАМАРЭНКА.
Ён узгадвае, што тагачасны дырэктар Нацыянальнай бібліятэкі прасіла зрабіць такі праект, каб кнігі на сталы чытача дастаўляліся самым хуткім шляхам. З гэтай мэтай архітэктары ўважліва вывучалі Французскую нацыянальную бібліятэку Франсуа Мітэрана ў Парыжы.
— І мы задаліся мэтай зрабіць кампактнае збудаванне, і такой кампактнай формай, натуральна, з’яўляецца шар. У форме шара мы зрабілі фондасховішча на 14,5 мільёна адзінак захоўвання. Выбудаваліся 24-узроўневая паверхавасць і параметры гэтага шара. Дарэчы, чаму мы паднялі кнігасховішча ўверх? Бо там найлепшыя ўмовы для захавання. Напрыклад, у Александрыйскай бібліятэцы, дзе кнігі захоўваюцца пад зямлёй, нам не рэкамендавалі паўтараць іх вопыт. Шар размясцілі на трох-чатырохпавярховым стылабаце, дзе знаходзяцца чытальныя залы для наведвальнікаў, — расказаў Віктар Крамарэнка, нагадаўшы, што будынак у выніку заняў 11-е месца сярод самых фантастычных збудаванняў, таксама бібліятэка ўвайшла ў рэйтынг 28 самых прыгожых бібліятэк свету і заняла там першае месца.
Тысячы наведвальнікаў і самае папулярнае месца ў турыстаў
Увасобіць унікальную архітэктарскую задумку беларускім будаўнікам было няпроста. Як узгадвае старшыня Рэспубліканскага Саюза будаўнікоў Беларусі Анатоль НІЧКАСАЎ, варта было стварыць аб’ект тэхналагічна выканальны, які забяспечыць тое рашэнне, што было закладзена. Будынак быў складаны: вышынёй 73,5 метра, і на той час гэта быў самы высокі пункт горада.
— Канструктары разлічвалі, якім чынам можна стварыць аснову падмурка пад гэтую вагу — 140 тон, і было прыменена сапраўды некалькі вельмі незвычайных рашэнняў канструкцыйнага плана. Напрыклад масіўны жалезабетонны падмурак павінен быць абціснуты кальцом, і чатырохузроўневы стылабат служыў якраз для гэтай мэты, — адзначае Анатоль Нічкасаў.
Ужо ў 2006 годзе, літаральна адразу пасля ўводу ў строй будынка, тут сталі праводзіцца буйныя міжнародныя мерапрыемствы.
— Нацыянальная бібліятэка Беларусі стала не проста візітнай карткай, а сімвалам моцнай, новай, маладой Беларусі пад кіраўніцтвам нашага Прэзідэнта. У шэрагу краін пасля нашага будаўніцтва Нацыянальнай бібліятэкі таксама задумваліся пра гэта, і ўзніклі падобныя праекты, але ўсё роўна ў нас самы прыгожы, самы лепшы будынак, — адзначыў генеральны дырэктар Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі Вадзім ГІГІН.
Цяпер тут праходзіць шэраг мерапрыемстваў, прысвечаны 20-годдзю работы Нацыянальнай бібліятэкі ў новым будынку. Штодзень 17 чытальных залаў наведвае ад паўтары да дзвюх з паловай тысяч чалавек. А на агляднай пляцоўцы летась быў устаноўлены рэкорд: за адзін дзень у лістападзе яе наведала чатыры з паловай тысячы чалавек. Штодзень тут праходзяць некалькі дзясяткаў экскурсій, акрамя таго, турысты наведваюць некалькі выставачных галерэй. Штодзень наведванне толькі сацыякультурнага цэнтра вагаецца ад трох да чатырох тысяч чалавек. Такім чынам, сёння гэта адна з найбольш папулярных культурных пляцовак нашай краіны.
Алена КРАВЕЦ
