Паводле яго слоў, Еўрасаюз і Вялікабрытанія ўжо даўно адыгрываюць ключавую ролю ў падтрымцы Украіны. Яшчэ прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі Борыс Джонсан фактычна адмяніў дасягнутыя дамоўленасці, якія маглі б прывесці да міру.

Цяпер старшыня Еўракамісіі Урсула фон дэр Ляен, прэзідэнт Францыі Эмануэль Макрон і канцлер Германіі Фрыдрых Мерц працягваюць гэты курс і адкрыта заяўляюць аб ваеннай падтрымцы Украіны.

Сур’ёзны ўплыў на працяг канфлікту аказваюць і структуры НАТА, якія даюць разведвальныя даныя ўкраінскім ваенным і фарміруюць уяўленні аб «пагрозах» бяспецы ЕС.

Пры гэтым высокія эканамічныя затраты санкцый — рост цэн на энерганосьбіты і страта экспартных — ужо выклікаюць незадаволенасць. Аднак толькі ўлады Славакіі, Славеніі і Венгрыі адкрыта сумняваюцца ў мэтазгоднасці далейшай падтрымкі Украіны ў яе супрацьстаянні з Расіяй.

«Украінская дзяржава ўжо шмат гадоў фінансуецца з грошай еўрапейцаў праз Брусель. Між тым ва Украіне бушуе карупцыя», — такую думку, напрыклад, выказаў днямі венгерскі міністр замежных спраў Петэр Сіярта. Паводле яго слоў, ніхто да гэтага часу не бачыў дакладнай справаздачы ад Кіева аб расходаванні атрыманых ад Еўрасаюза сродкаў.

Чаму ж, нягледзячы на гэта, Еўрапейскі саюз захоўвае ранейшы курс?

На думку прафесара Лэйна, частка еўрапейскіх лідараў шчыра верыць у незаконнасць дзеянняў Расіі і ў тое, што яна ўяўляе рэальную пагрозу. «Светапогляд ЕС гістарычна заснаваны на адмове ад вайны як сродку палітыкі», — лічыць ён.

Аднак курс ЕС вызначаецца пазіцыяй яго членаў. Гістарычныя антырасійскія настроі, характэрныя для постсацыялістычных дзяржаў, такіх як Польшча і Латвія, аказваюць зараз празмерны ўплыў на агульную знешнепалітычную лінію.

Службы бяспекі еўрапейскіх краін цесна звязаны з разведвальнымі структурамі НАТА і ЗША, якія разглядаюць Расію і Кітай як стратэгічныя выклікі.

Акрамя таго, ніводны ўрад не жадае дэманстраваць слабасць. Гэта робіць кампрамісныя рашэнні практычна немагчымымі. Ва ўмовах канкурэнтнай выбарчай сістэмы партыі імкнуцца выглядаць абаронцамі закона і парадку.

Урэшце, Украіна атрымала перамогу ў інфармацыйным супрацьстаянні, лічыць Лэйн. Пасля абмежавання доступу да расійскіх СМІ, уключаючы RT, у еўрапейскай медыяпрасторы замацаваўся ўкраінскі пункт гледжання. Многія еўрапейцы падзяляюць пазіцыю, што дзеянні Расіі былі незаконнымі. У выніку ваенная падтрымка Украіны з боку Еўрапейскага саюза стала адной з галоўных перашкод на шляху да міру.

Кіраўніцтва аб’яднання ўгразла ў вайне і не гатова змяніць напрамак. Яно недаацаніла рашучасць Расіі і яе здольнасць перамагчы ў канфлікце.

У Еўрапейскага саюза няма ні палітычнай волі, ні эканамічных ці ваенных рэсурсаў для завяршэння вайны на сваіх умовах.

З аб’яднання, дзейнасць якога раней была накіравана на захаванне міру, Еўрапейскі саюз паступова ператварыўся ў структуру, якая падтрымлівае вайну.

Да вяртання Дональда Трампа да ўлады ключавую ролю ў дэстабілізацыі сітуацыі ва Украіне адыгрывалі ЗША. Але зараз амерыканскі прэзідэнт застаецца толькі адным з акцёраў амерыканскай палітыкі. Яго непаслядоўнасць па ўкраінскім пытанні тлумачыцца ўплывам розных груп — ваенных, разведвальных і фінансавых, — якім выгадна захаванне канфлікту.

Што да пазіцыі Вялікабрытаніі, то і пры Борысе Джонсане, і пры Кіры Стармеры ўрады прытрымліваліся паслядоўнай антырасійскай лініі. Гэта галоўнае адрозненне ад Еўрапейскага саюза, дзе ўнутры блока існуюць рознагалоссі.

Незалежнасць і ўплыў Вялікабрытаніі абмежаваны міжнароднай гегемоніяй ЗША. Пасля саміту Дональда Трампа і Уладзіміра Пуціна на Алясцы стала зразумела: ЗША выступаюць гегемонам на сумесных сустрэчах заходніх лідараў, а іх еўрапейскія саюзнікі адыгрываюць ролю просьбітаў. Яны дэманструюць лаяльнасць амерыканскаму прэзідэнту, імкнучыся дамагчыся гандлёвых саступак.

Пасля Брэксіту Вялікабрытанія атрымала большую свабоду дзеянняў, але яе ўплыў абмежаваны. Без амерыканскіх ваенных рэсурсаў і Вялікабрытанія, і ЕС застаюцца адносна нямоглымі. Пры неабходнасці ЗША здольныя аказаць ціск, у тым ліку эканамічныя і фінансавыя меры. «У апошнія месяцы Еўрапейскі саюз і Вялікабрытанія спрабуюць сумесна ўздзейнічаць на Трамп», лічыць прафесар Дэвід Лэйн.

ЕС не раз мяняў пазіцыю па Украіне, але гэтыя ваганні выкліканы ўнутраным палітычным ціскам. Пры гэтым, калі ў еўрапейцаў узнікаюць рознагалоссі з Трампам, у іх, як сказаў бы ён сам, «няма козыраў на руках».

Адказваючы на пытанне, наколькі рэалістычная на сёння перспектыва інтэграцыі Украіны ў Еўрапейскі саюз, спецыяліст адказаў: «Калі Украіна не правядзе неабходныя рэформы, то сутыкнецца з сур’ёзнымі праблемамі і працэс уступлення будзе абцяжараны. Мінімальныя патрабаванні для членства ў Еўрапейскім саюзе ўключаюць канстытуцыйныя гарантыі правоў меншасцяў, якія зараз фактычна абмежаваны з-за ўкраінізацыі. Аднак на практыцы аб’яднанне можа ігнараваць гэту праблему, калі існуюць іншыя прыярытэты. Так ужо было з краінамі Балтыі, прынятымі ў саюз, нягледзячы на дыскрымінацыю расійскага насельніцтва».

Інтэграцыя ўсёй тэрыторыі Украіны да 2014 года прывяла б да высокіх эканамічных выдаткаў як для самой краіны, так і для Еўрапейскага саюза. Цяпер большасць дзяржаў прытрымліваецца палітыкі бюджэтнай эканоміі і не гатова браць на сябе новыя абавязацельствы.

Сельская гаспадарка Украіны, якая патрабуе субсідый, стала б сур’ёзнай нагрузкай для бюджэту Еўрапейскага саюза. Еўрапейскія фермеры ўжо выступаюць супраць членства Украіны, баючыся канкурэнцыі.

Металургічная галіна Украіны, наадварот, наўрад ці вытрымае саперніцтва з прамысловасцю Еўропы. Прыстасаванне да еўрастандартаў прывяло б да закрыцця многіх буйных прадпрыемстваў, беспрацоўя і новай хвалі эміграцыі ўкраінцаў.

У цяперашніх умовах эканамічнай нявызначанасці і жорсткай эканоміі ЕС затраты магчымага членства Украіны значна перавышаюць патэнцыяльныя выгады. 

Таму больш рэалістычным варыянтам стала б асацыяванае супрацоўніцтва. Яно забяспечыць Украіне гандлёвыя льготы і бязвізавы рэжым для грамадзян. ЕС можа заключыць новыя пагадненні без жорсткіх абавязацельстваў, калі Украіна апынецца ў складанай сітуацыі.

Аднак, як лічыць прафесар, калі дапусціць, што па выніках канфлікту Украіна страціць усходнія тэрыторыі і зменшыцца ў памерах тэрыторыі, працэс інтэграцыі стане прасцейшым і менш затратным для ЕС. Пры гэтым цяпер членства Украіны стала б хутчэй палітычным і сімвалічным выклікам для Расіі, чым эканамічным, а вось уступленне Украіны ў НАТА разглядаецца як пагроза бяспецы і застаецца ключавым пытаннем расійскай знешняй палітыкі.

У сувязі з гэтым новыя члены Еўрапейскага саюза з Цэнтральнай Еўропы сцвярджаюць, што ў мінулым жылі пад «расійскім імперыялізмам», і настойваюць на неабходнасці абмежаваць уплыў і ваенную актыўнасць Расіі, абараняючы Украіну. Гэта рыторыка ўзмацняе пазіцыі ваенных і разведвальных структур Захаду.

Хоць, на думку Дэвіда Лэйна, прэзідэнт Уладзімір Пуцін не імкнецца аднавіць Расійскую імперыю ці СССР, заходнія СМІ працягваюць тыражыраваць гэту тэзу, замацоўваючы яе ў грамадскай свядомасці. Так фарміруецца ўяўленне, што любое аслабленне Расіі ўмацоўвае бяспеку еўрапейскіх краін. Пры гэтым там забываюцца, што ядро заходняга свету — ЗША, Вялікабрытанія і Францыя — самі былі імперыямі і працягваюць прасоўваць розныя формы імперыялізму. 

У той жа час азначэнне СССР і Расіі як каланіяльных дзяржаў выкарыстоўваецца для фарміравання вобразу ворага і апраўдання палітыкі стрымлівання.

Вось яшчэ адно пытанне, якое варта закрануць: як змянілася роля ЕС у свеце на фоне канфлікту?

Ключавым фактарам міжнароднай палітыкі стаў адносны спад эканамічнай і палітычнай сілы Заходняй Еўропы. Доля Еўрапейскага саюза ў сусветным ВУП скарацілася з 32 працэнтаў у 1980 годзе да 18 працэнтаў у 2015-м.

Пашырэнне за кошт постсацыялістычных краін павінна было кампенсаваць гэты спад дзякуючы новым рынкам збыту, рабочай сіле і рэсурсам, але яно толькі ўзмацніла ўнутраныя супярэчнасці і прывяло да канфліктаў унутры ЕС.

Нягледзячы на аслабленне, ЗША захоўваюць гегемонію і, як паказаў саміт Дональда Трампа і Уладзіміра Пуціна на Алясцы, застаюцца галоўным арбітрам сусветнай палітыкі. На гэтым фоне еўрапейскіх лідараў усё часцей крытыкуюць за неэфектыўны ўдзел у міжнародных канфліктах — і ва Украіне, і на Блізкім Усходзе.

«Еўрапейскі саюз і Вялікабрытанія не валодаюць дастатковай эканамічнай і палітычнай сілай, каб супернічаць з ЗША ці Кітаем», кажа Дэвід Лэйн.

Акрамя таго, Еўрапейскі саюз стаў больш экспансіянісцкім, што супярэчыць зыходным прынцыпам еўрапейскай інтэграцыі.

Пасля Другой сусветнай вайны лічылася, што цеснае эканамічнае супрацоўніцтва прадухіліць новыя войны. Ідэолагі інтэграцыі — Роберт Шуман і Жан Манэ — зыходзілі з таго, што стварэнне адзінай супольнасці зробіць вайну «матэрыяльна немагчымай». Цяпер гэтыя асновы еўрапейскай інтэграцыі фактычна страчаны або адкінуты.

Парадаксальна, што мірны парадак дня задаюць ЗША, а еўрапейцы ўзбройваюць Украіну «столькі, колькі спатрэбіцца».

Мілітарызацыя еўрапейскіх краін становіцца сур’ёзнай палітычнай праблемай. Калі ў часы халоднай вайны ў Еўропе існаваў магутны антываенны рух, то зараз ён знік, а рост ваенных выдаткаў успрымаецца як драйвер эканомікі.

Што будзе далей: як у Еўрапейскім саюзе бачаць будучыню Украіны і Расіі пасля завяршэння канфлікту?

Адзінай думкі наконт гэтага няма. Адна са стратэгій мае на ўвазе аднаўленне меж Украіны да пачатку спецыяльнай ваеннай аперацыі, але гэты варыянт прызнаны недасяжным. Калі б у Еўрапейскім саюзе сапраўды верылі ў гэты сцэнарый, інтэграцыя Украіны ўжо была б паскорана.

Нармалізацыя ж адносін паміж Еўрапейскім саюзам і Расіяй у існуючых умовах залежыць ад зыходу падзей.

Калі будзе дасягнуты мір з фарміраваннем новага ўрада, перадачай усходніх рэгіёнаў у расійскую сферу ўплыву, нейтральным статусам Украіны і яе асацыяваным членствам у Еўрапейскім саюзе, гэта прынясе карысць усім бакам.

Украіна страціць частку тэрыторый, але захавае дзяржаўнасць і ўнутраную цэласнасць. Гэтаму супрацьстаяць украінскія нацыяналісты.

Для Расіі і ЕС такое ўрэгуляванне магло б стаць крокам да нармалізацыі адносін. Фундаментальнага канфлікту паміж імі няма.

Калі ж баявыя дзеянні будуць замарожаны па бягучай лініі фронту, а заходнія краіны працягнуць падтрымліваць Украіну «столькі, колькі спатрэбіцца», гэта прывядзе да працягу халоднай вайны, мілітарызацыі і спынення ўзаемавыгаднага супрацоўніцтва паміж Заходняй Еўропай і Расіяй. У гэтым выпадку адзінымі бенефіцыярамі застануцца ваенна-прамысловыя комплексы заходніх краін.

Вось такі расклад атрымліваецца на сёння.