У Ніцы ў панядзелак адкрыецца Трэцяя Канферэнцыя ААН па акіяне, закліканая аб’яднаць намаганні ўрадаў, вучоных, прадстаўнікоў грамадзянскай супольнасці і бізнесу, каб спыніць калапс найбуйнейшай экасістэмы Зямлі. Акіяны жыццёва важныя для чалавека і планеты, аднак яны «задыхаюцца» з-за павышэння тэмпературы, закіслення, страты біяразнастайнасці і, у апошнія дзесяцігоддзі, забруджвання пластыкам, паведамляе ААН.
Свет штогод вырабляе каля 400 мільёнаў тон пластыкавых адходаў. Бутэлькі з-пад вады і шампуня, упакоўка, адзенне з поліэстэру, пластмасавыя трубы і іншыя вырабы — усё гэта частка глабальнага крызісу забруджвання пластыкам. Па словах экспертаў, пластык разбурае экасістэмы, наносіць шкоду здароўю людзей і ўзмацняе змену клімату.
Пластык сёння выкарыстоўваецца амаль ва ўсіх сферах — ад аўтамабільнай прамысловасці да медыцыны. З 1950-х гадоў, паводле ацэнак, чалавецтва вырабіла 9,2 мільярда тон пластыка, з якіх каля сямі мільярдаў ператварыліся ў адходы.«Забруджванне пластыкам — адна з самых сур’ёзных экалагічных пагроз, якія стаяць перад чалавецтвам. Але мы можам справіцца з гэтай праблемай, — кажа Эліза Тонда з Праграмы ААН па навакольным асяроддзі (ЮНЭП). — Рашэнне гэтай задачы не толькі палепшыць стан планеты і здароўе людзей, але і адкрые мноства эканамічных магчымасцей».
Найбольшую пагрозу ўяўляюць аднаразовыя вырабы з пластыка. Яны не перапрацоўваюцца і не вяртаюцца ў эканоміку, перагружаюць сістэмы ўтылізацыі і часта аказваюцца ў навакольным асяроддзі. Сярод самых распаўсюджаных — бутэлькі, упакоўка, пакеты, аднаразовы посуд і ўпаковачная пена.
Наступствы забруджвання можна ўбачыць амаль паўсюль: у рэках, азёрах і акіянах, на вуліцах гарадоў і ў сельскай мясцовасці, на звалках і нават у пустынях і марскім лёдзе. Вучоныя выяўлялі пластыкавыя адыходы нават на Эверэсце і ў Марыянскай упадзіне.
Чым небяспечна забруджванне пластыкам? Спецыялісты вылучаюць тры галоўныя прычыны:
- Шкода экасістэмам. Напрыклад, мікрачасціцы пластыка могуць тармазіць рост фітапланктону — важнага звяна марскіх харчовых ланцугоў. Рыбы часта праглынаюць пластык, напаўняючы свае страўнікі неядомымі фрагментамі, і затым паміраюць.
- Пагроза здароўю людзей. Пластык распадаецца на мікрапластык і нанапластык, якія могуць назапашвацца ў арганізме. Іх знаходзілі ў печані, тэстыкулах і нават у грудным малаку. У адной бутэльцы вады можа ўтрымлівацца да 240 тысяч мікрачасціц.Вучоныя пакуль не ведаюць, як мікрапластык уплывае на арганізм чалавека.
- Пагаршэнне змены клімату. Вытворчасць пластыка патрабуе вялізных энергазатрат і, паводле ацэнак, стала прычынай больш як трох працэнтаў глабальных выкідаў парніковых газаў у 2020 годзе.
Дарэчы, згодна з даследаваннем Арганізацыі эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця (АЭСР), толькі каля дзевяці працэнтаў пластыкавых адходаў перапрацоўваюцца. Прычынамі гэтаму з’яўляецца тое, што вырабы першапачаткова не прызначаны для перапрацоўкі, занадта далікатныя або паддаюцца перапрацоўцы толькі адзін-два разы. У многіх краінах адсутнічае інфраструктура для эфектыўнай перапрацоўкі. Галоўнае — аб’ёмы вытворчасці пластыка растуць занадта хутка.
