Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка ў артыкуле для вядучых СМІ Амана. 16 снежня 2024 года

Стратэгічнае месцазнаходжанне на скрыжаванні найважнейшых міжнародных гандлёвых маршрутаў паміж Еўразіяй і Афрыкай адкрывае Аману ўнікальныя магчымасці для развіцця гандлю і прыцягнення замежных інвестыцый. Стабільная эканоміка, прывабная падатковая сістэма і палітычная стабільнасць робяць гэтую краіну ідэальнай пляцоўкай для прадукцыйнага ўзаемадзеяння.

На радзіме Сіндбада-марахода

Аман займае стратэгічна важнае становішча на паўднёва-ўсходнім ускрайку Аравійскага паўвострава, у вусці Персідскага заліва. Гэта найстарэйшая незалежная дзяржава ў арабскім свеце, якая з’яўляецца ключавым геапалітычным і эканамічным цэнтрам рэгіёна. У мінулым Аман валодаў цэлай імперыяй. У перыяд свайго росквіту ў XІX стагоддзі яна распасціралася па ўсходнім узбярэжжы Афрыкі і сапернічала з Партугаліяй і Брытаніяй за ўплыў у заліве і ў Індыйскім акіяне. Усе вострыя спецыі, увесь гандаль з Індыяй, слановая косць ішлі праз Аман.

Мясцовыя жыхары дасюль упэўненыя, што славуты Сіндбад-мараход з арабскіх казак быў іх суайчыннікам. Краіна, якая знаходзілася на скрыжаванні гандлёвых шляхоў з Афрыкі ў Індыю і Кітай, спрадвеку гандлявала з абодвума кантынентамі. Маршрут з Амана ў Паднябесную складае 9600 кіламетраў — тысячу гадоў таму гэта быў самы доўгі марскі гандлёвы шлях у свеце.

Пасля таго як да ўлады ў 1938-м прыйшоў султан Саід бен Таймур, Аман правёў трыццаць з лішкам гадоў у міжнароднай ізаляцыі. Краіна жыла па феадальных законах з нярэдкімі тады паўстаннямі. Тут было ўсяго 10 кіламетраў асфальтаваных дарог, тры школы, адна бальніца на 12 ложкаў, а падданым дыктавалася, з кім ажаніцца, якое радыё слухаць і ці можна насіць сонцаахоўныя акуляры. Кабус, адзіны сын султана бен Таймура, атрымаў добрую адукацыю за мяжой. Ён адвучыўся ў брытанскай Каралеўскай ваеннай акадэміі Sundhurst, пасля два гады служыў у пяхотным батальёне брытанскай арміі. Пазней скончыў курсы начальнікаў штабоў у Германіі, а таксама прайшоў спецпадрыхтоўку па вывучэнні сістэмы мясцовага самакіравання ў Злучаным Каралеўстве.

Цікава, што пасля вяртання на радзіму па загадзе бацькі яго адправілі пад хатні арышт. Сучасная гісторыя Амана вядзе адлік з 23 ліпеня 1970-га, калі Саід бен Таймур у выніку палацавага перавароту адрокся ад трона на карысць свайго адзінага сына Кабуса. Новы султан пачаў з таго, што ўжо праз два тыдні пасля прыходу да ўлады аб’яднаў у адзіную дзяржаву дзве паўаўтаномныя часткі Амана — унутраны паўпустынны рэгіён імамат Аман і выгадна размешчаны паміж Індыяй і Афрыкай султанат Маскат. У 1971-м краіна выйшла з-пад брытанскага пратэктарату, яе прынялі ў ААН і Лігу арабскіх дзяржаў.

Па шляху мадэрнізацыі

Султан правёў карэнныя адміністрацыйную (новае дзяленне, цэнтралізацыя дзяржавы) і ваенную рэформы (закупка найноўшага ўзбраення і павышэнне заробку вайскоўцам). Пераўтвораная армія змагла падавіць у 1976 годзе сепаратысцкае паўстанне ў рэгіёне Дофар. Раз і назаўжды паставіўшы кропку ў прыгранічных праблемах з суседзямі, султан прыступіў да мадэрнізацыі дзяржавы, зрабіўшы стаўку на развіццё адукацыі, аховы здароўя і інфраструктуры. Нафтавыя звышпрыбыткі, якія неўзабаве абваліліся на краіны Персідскага заліва і Аман у прыватнасці, прыйшліся вельмі дарэчы і дазволілі з поспехам ажыццявіць задуманае.

Была створана сістэма першакласных аўтадарог, пабудаваны міжнародны аэрапорт, марскі порт. Кабус першы ў Персідскім заліве пачаў работу ў рамках пяцігадовых планаў, якія ўяўлялі сабой паэтапныя планы развіцця дзяржавы. З падачы султана ў 1996 годзе Аман атрымаў першы ў гісторыі канстытуцыйны акт — асноўны закон, якім былі ўведзены Кансультатыўны савет і механізм атрымання трона ў спадчыну. У Амане бясплатныя адукацыя і медыцынскае абслугоўванне, а за кошт дзяржаўнай падтрымкі крэдытавання жылля яно з’яўляецца дастаткова танным. У краіне адбыўся бэбі-бум. Паводле звестак CІA Factbook, каля паловы жыхароў краіны — маладзейшыя за 25 гадоў. Адным з прыярытэтаў стаў турызм.

Султан Кабус бен Саід кіраваў Аманам без малога 50 гадоў. Менавіта з ім Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка вёў перагаворы ў свой першы візіт у 2007 годзе. Дзясятым султанам Амана пасля смерці ў 2020-м Кабуса бен Саіда быў абвешчаны яго стрыечны брат Хайсам бен Тарек Аль Саід. Ён шмат гадоў узначальваў міністэрства культуры і нацыянальнай спадчыны, неаднаразова выступаў пасланнікам на міжнароднай арэне. Хайсам быў прыведзены да прысягі пасля сустрэчы каралеўскай сям’і, якая «назвала яго пераемнікам у адпаведнасці з воляй султана». Новы манарх годна працягнуў справу свайго папярэдніка.

Астравок стабільнасці

Аман адрозніваецца ад класічных уяўленняў аб блізкаўсходняй краіне, якая пампуе нафту, прадае яе і багацее. Па звестках СГА, у 2020 годзе на долю нафтагазавага сектара прыпадала 26,2 працэнта ВУП (для параўнання, у Саудаўскай Аравіі — 46 %). Абапіраючыся на праграму Vіsіon 2040, Аман імкнецца скараціць фінансавую залежнасць ад сектара вуглевадародаў. Рэформы накіраваны на развіццё дыверсіфікаванай, устойлівай і інклюзіўнай эканомікі, у якой інавацыі і веды адыгрываюць больш прыкметную ролю. «Галоўная задача Vіsіon 2040 — пераўтварэнне ўсіх аспектаў жыцця. Гэта сапраўднае ўвасабленне агульнай нацыянальнай сілы волі», — заўважыў Хайсам бен Тарык Аль Саід.

Візуальна ад іншых краін Персідскага заліва султанат адрознівае поўная адсутнасць марачосаў. Тут не будуюць дамы вышэй за 13 паверхаў — так склалася гістарычна. У Амане хапае прыгожых месцаў. Акрамя пясчаных барханаў у пустыні, тут сустракаюцца вельмі сімпатычныя аазісы з горнымі азёрамі — так званыя «вадзі». Прыродны ландшафт, як і архітэктурны, таксама не падобны на той, што можна сустрэць у іншых краінах рэгіёна. Візітоўка султаната — горы. Яшчэ адна прычына апынуцца ў Амане — гэта культура, дакладней, уражальны мікс розных культур.

Цяпер гэтая невялікая манархія Персідскага заліва з насельніцтвам звыш 5 мільёнаў чалавек па праве лічыцца астраўком стабільнасці і спакою на Блізкім Усходзе. У 2010 годзе Аман быў прызнаны сусветным лідарам па ўзроўні развіцця ў адпаведнасці з Індэксам чалавечага развіцця, у 2017-м султанат заняў чацвёртае месца сярод найбольш бяспечных краін свету. У 2019-м дзяржава апынулася на другім са 150 месцаў паводле глабальнага індэкса дабрабыту. Па ўзроўні жыцця Аман заняў 4-е месца рэйтынгу ад Numbeo за 2024 год, апярэдзіўшы ўсе дзяржавы рэгіёна, а таксама тыя ж Швейцарыю, Фінляндыю, ЗША.

Меркаванні

«Варта канвертаваць палітычны капітал у эканамічнай сферы»

Беларусі і Аману трэба канвертаваць палітычны капітал у эканамічныя праекты. Аб гэтым заявіў Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Беларусі ў Егіпце і па сумяшчальніцтве ў Амане Сяргей Цярэнцьеў, паведаміла БелТА.

«Нам трэба спрыяльную атмасферу палітычных адносін канвертаваць у эканамічнай сферы: актывізаваць наш гандаль, тэхналагічныя абмены, інвестыцыйнае супрацоўніцтва», — адзначыў Сяргей Цярэнцьеў. Паводле яго слоў, перспектывы ёсць таксама ў сферы навукі і высокіх тэхналогій. Важна развіваць гуманітарнае ўзаемадзеянне, у тым ліку ў сферы турызму. «Вялікая цікавасць да нашых дасягненняў у галіне аховы здароўя», — заявіў дыпламат.

Кіраўнік беларускай дыпмісіі звярнуў увагу, што Аман — вароты ў іншыя рэгіёны. «Да гэтага часу вялікая колькасць аманцаў маюць адносіны з усходняй Афрыкай. Гэта дапаможа нам больш актыўна заходзіць і ў гэты рэгіён, — растлумачыў пасол. — Емен, Самалі, Індыя — усе гэтыя краіны маюць вельмі добрыя адносіны з Аманам. Аманскія камерсанты на тых рынках адчуваюць сябе вельмі добра, і яны гатовы падстаўляць нам плячо, аказваць падтрымку. Яны зацікаўлены і бачаць выгаду ў тым, каб разам з беларускімі таваравытворцамі ісці на гэтыя рынкі. Нам гэтую магчымасць трэба выкарыстоўваць. Мы ўжо з аманцамі спрабуем працаваць па гэтым напрамку. Думаю, што па выніках візіту Прэзідэнта ў Маскат мы вызначым канкрэтныя захады па рабоце».

Вельмі важны рэгіён

— Для нас вельмі важны гэты рэгіён. Мы даўно ў яго ўвайшлі. У прыватнасці, у Султанат Аман — перш за ўсё дзякуючы ініцыятывам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, яго добрым адносінам з былым султанам Амана Кабусам, адзначыў старшыня Пастаяннай камісіі па міжнародных справах Палаты прадстаўнікоў Сяргей Рачкоў. — Яны пачыналі гісторыю двухбаковых адносін і заклалі вельмі сур’ёзныя асновы, ад якіх можна і патрэбна адштурхоўвацца. Таму цяперашні візіт — не штосьці нечаканае. Мы паступова ўваходзілі ў Аман. Працаваць там няпроста: краіна невялікая, пакупнікі патрабавальныя, рынак спецыфічны, але вельмі ёмісты. Перш за ўсё на гэты рынак мы можам пастаўляць харчовую прадукцыю для забеспячэння харчовай бяспекі гэтай краіны. Другі кірунак — інвестыцыйнае супрацоўніцтва. Аман сёння сапраўды можа быць тым хабам і той краінай уваходжання ў гэты найвелізарнейшы рынак, які не толькі ахоплівае Азію, але і Афрыку. Аман заўсёды быў зацікаўлены і ў падтрыманні адносін у сферы бяспекі. Гэтая тэма таксама прысутнічае ў парадку дня двухбаковых адносін. І, вядома, развіццё культурна-гуманітарных сувязяў. У нас вялікія перспектывы. Неабходна толькі актыўна, мэтанакіравана, настойліва працаваць у Амане.

Бачыць перспектывы

«Нам цікава геаграфічнае становішча гэтай краіны. Аманскі і Персідскі залівы, Індыйскі акіян, стратэгічна размешчаны анклаў Амана — усё гэта ўяўляе вялікую цікавасць з пункту гледжання апоры ў арабскім свеце і на Блізкім Усходзе, — падкрэсліў у эфіры „Альфа Радыё“ медыяэксперт Дзмітрый Швайба. — Беларусь гэта вельмі добра разумее. Візіт Прэзідэнта закліканы ў першую чаргу актывізаваць супрацоўніцтва, якое ўжо склалася на аснове даверных, сяброўскіх адносін. Мы павінны разумець, хто ў свеце для нас з’яўляецца астраўком стабільнасці і пунктам апоры. Аман і суседнія з ім краіны — з такіх.

Акрамя таго, мы разумеем, што маюць зносіны дзве стабільныя палітычныя сістэмы, якія могуць казаць аб узаемапартнёрстве. Гэта добры сігнал, што нам трэба ўзаемадзейнічаць са стабільнымі палітычнымі суб’ектамі, сістэмамі, якія бачаць перспектывы і здольныя быць суб’ектнымі на доўгія-доўгія гады».