Падчас канікулярнага перыяду пытанне бяспечнай занятасці дзяцей становіцца адным з галоўных для дзяржавы і грамадскасці — прадуманы вольны час дапамагае зберагчы школьнікаў ад траўм і правапарушэнняў. Пра комплексны падыход да аховы жыцця юных беларусаў у летні перыяд і механізмах занятасці навучэнцаў даведалася наш карэспандэнт.

«Прыгоды» ў інтэрнэце

Як адзначыў старшы пракурор па асобых даручэннях упраўлення Генеральнай пракуратуры Раман Сідарэнка, калі падлетак не заняты, ён рызыкуе не толькі стаць ахвярай злачынства, але і быць уключаным у супрацьпраўныя дзеянні. 

А знаходзяць «прыгоды» — напрыклад, прапановы аб злачынных падпрацоўках — непаўналетнія часцей за ўсё менавіта ў інтэрнэце. Усачыць за кожным дзеяннем падлетка ў сетцы, кожным падазроным суразмоўнікам у яго месенджары, вядома, наўрад ці магчыма — занадта ўжо розны ўзровень тэхнічнага развіцця ў сучаснага маладога пакалення і іх бацькоў.

Тым не менш, як адзначаюць у Генпракуратуры, сёння на дарослых заканадаўча ўскладзены абавязкі па кантролі за часам знаходжання іх дзяцей у інтэрнэце: «Найперш бацькі абавязаны растлумачыць небяспеку некаторай размешчанай там інфармацыі. Яшчэ адзін спосаб кантролю — заключэнне дагаворных адносін з інтэрнэт-правайдарамі па прадастаўленні паслугі абмежавання доступу да пэўных інтэрнэт-рэсурсаў», — расказаў Раман Сідарэнка.

Паводле яго слоў, у аснове супрацьпраўнай дзейнасці дзяцей і моладзі, асабліва ў Сусветнай павуціне, — іх наіўнасць і даверлівасць. Многія хлопцы і дзяўчаты шчыра вераць, што ў інтэрнэце можна застацца ананімным і незаўважаным. Аднак гэта не так. «На сёння ў праваахоўных органаў дастаткова сіл і сродкаў, каб не толькі ўстанавіць само супрацьпраўнае дзеянне, здзейсненае падлеткам або ў дачыненні да яго, але і прыцягнуць дзіця да ўстаноўленай законам адказнасці».

Дарэчы, у большасці выпадкаў яна будзе ляжаць і на бацьках, расказаў старшы інспектар па асобых даручэннях аддзела арганізацыі работы інспекцыі па справах непаўналетніх упраўлення прафілактыкі ГУАПП МАБ Міністэрства ўнутраных спраў, падпалкоўнік міліцыі Раман Бардзееў: «Важна навучыць дзяцей лічбавай граматнасці і крытычнаму мысленню. Ім трэба разумець, што інтэрнэт — гэта адлюстраванне рэальнага свету, у ім ёсць добрыя і дрэнныя людзі, і бяспека тут гэтак жа важна, як і на вуліцы. Бацькам трэба ўстанавіць правілы: якія сайты можна наведваць, колькі часу праводзіць анлайн, якія дадаткі можна выкарыстоўваць. Акаўнты для малодшых дзяцей рэкамендуецца ствараць разам і ведаць паролі ад іх. Выкарыстанне спецыялізаванага праграмнага забеспячэння, „бацькоўскага кантролю“ дазволіць арганізаваць час за экранам, фільтраваць кантэнт, блакіраваць непажаданыя сайты».

Час — скарочаны, аплата — поўная

Не менш важна заняць юнага беларуса карыснай справай. Па словах начальніка ўпраўлення арганізацыі працы дзяржаўнай службы занятасці насельніцтва і альтэрнатыўнай службы Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Сяргея Кацко, колькасць працуючых непаўналетніх у Беларусі ў апошнія гады падвоілася. Калі ў 2024 годзе падзараблялі каля 50 тысяч падлеткаў, то летась — ужо каля 100 тысяч. У сваю чаргу, за студзень — красавік 2026 года пры падтрымцы службы занятасці было працаўладкавана каля 10 тысяч непаўналетніх, што на 16,6 % больш, чым за аналагічны перыяд мінулага года.

«Пры працаўладкаванні праз службу занятасці падлеткі афармляюцца па тэрміновых працоўных дагаворах. На іх распаўсюджваюцца ўсе нормы працоўнага заканадаўства. Падчас канікул падлеткі 14-16 гадоў могуць працаваць не больш за 4 гадзіны 36 хвілін у дзень, 16-18 гадоў — не больш за 7 гадзін, — адзначыў Сяргей Кацко. — Самае прыемнае, што пры скарочанай працягласці працоўнага часу аплата працы ў іх ідзе як за поўны працоўны дзень».

Для легальнага працаўладкавання можна звярнуцца ў тэрытарыяльнае падраздзяленне службы занятасці, маючы пры сабе пашпарт, даведку з установы адукацыі і медыцынскую даведку, а пры наяўнасці — працоўную кніжку. Але, акрамя службы занятасці, арганізацыяй часовай занятасці займаюцца таксама ў БРСМ, а яшчэ ўстановы адукацыі праз лагеры працы і адпачынку. Праўда, 14-16-гадовым падлеткам для работы абавязкова неабходна згода аднаго з бацькоў. Найбольш жа арганізаванай формай летняй занятасці для моладзі з гарантаванай аплатай працы не ніжэй за мінімальную зарплату начальнік упраўлення нагляду за выкананнем заканадаўства аб ахове працы Дэпартамента дзяржаўнай інспекцыі працы Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Вадзім Вансовіч назваў студэнцкія атрады.

Акрамя таго, эксперт растлумачыў, што адказнасць за дзіцячую бяспеку падчас працоўных будняў ляжыць на абодвух удзельніках гэтага працэсу. Першы бок — накіроўваючая арганізацыя — абавязаны якасна праінструктаваць моладзь і азнаёміць з ключавымі палажэннямі працоўнага заканадаўства. Другі — бок, які прымае, — павінен забяспечыць бяспечныя ўмовы на працоўным месцы і заключыць з непаўналетнім афіцыйны дагавор. Пры гэтым, перш чым падпісваць дакумент, падлеткам і іх бацькам неабходна самым уважлівым чынам вывучыць яго змест.

Аміна НАЗАРАВА

Фота з адкрытых крыніц