Доз больш, чым палякаў

Як паведамляе Polskie Radio, краіна павінна выплаціць 1,4 мільярда злотых (327 мільёнаў еўра) аўстралійскай горназдабыўной кампаніі за незаконнае прыпыненне яе дзейнасці. 

Вядома, што спрэчка па гэтым пытанні цягнецца ўжо некалькі гадоў. Міжнародны арбітражны суд у канцы 2024 года вынес рашэнне, што польскія ўлады незаконна стрымалі будаўніцтва аўстралійскай кампаніяй GreenX Metals вугальнай шахты імя Іаана Карскага на ўсходзе Польшчы.

Тая, у сваю чаргу, у пачатку 2026 года паспрабавала скасаваць арбітражную пастанову на карысць GreenX, аднак міжнародны камерцыйны суд Сінгапура адхіліў запыт Варшавы. 

«Штраф з’яўляецца вынікам недапушчэння будаўніцтва аб’екта, нягледзячы на тое, што інвестар ужо атрымаў неабходную дакументацыю і першачарговае права. Адміністрацыйныя ўлады наўмысна затрымлівалі выдачу дазволаў замежнай кампаніі. Урэшце спрэчныя радовішчы былі перададзеныя дзяржаўнай шахце «Багданка», — адзначаецца ў публікацыі. 

Аўстралійская кампанія паведаміла, што выкарыстае кампенсацыйныя грошы для будаўніцтва сучаснага меднага рудніка ў Заходняй Германіі.

Але гэта не ўсе фінансавыя прэтэнзіі да краіны-суседкі. Днямі суд у Бруселі абавязаў Польшчу выплаціць больш за пяць мільярдаў злотых за адмову ад выкупу ўжо пратэрмінаваных вакцын Pfizer.

Гаворка ідзе пра суму вакцын плюс штраф прыкладна ў 5,6 мільярда злотых за адмову ў выкананні кантракту, заключанага ў рамках закупкі ЕС вакцын Pfizer супраць COVID-19 у частцы выкупу 64 мільёнаў доз пратэрмінаваных вакцын. На хвілінку адзначым, што насельніцтва краіны-суседкі не перавышае 40 мільёнаў чалавек. Але хіба гэта хвалюе еўрапейскіх верхаводаў бізнесу? 

Нагадаем, кантракт на набыццё прэпаратаў у рамках калектыўных закупак, ініцыіраваны кіраўніком Еўракамісіі Урсулай фон дэр Ляен у 2021 годзе. Цяпер кампанія патрабуе аплаціць не пастаўленыя вакцыны і абяцае перадаць іх Варшаве ў бліжэйшыя гады. Ад амерыканскіх вакцын палякі адмовіліся ў свой час, спаслаўшыся на патокі бежанцаў, гуманітарную катастрофу і дэфіцыт бюджэту. І гэта цалкам апраўдана. Праўда, не ўсім гэта прыйшлося даспадобы. Менавіта таму «самы гуманны суд у свеце», а дакладней у Бруселі пастанавіў, што Польшча не прадэманстравала падстаў для змены сваіх абавязацельстваў перад Pfizer. У выніку Польшчу абавязалі адклікаць забраць вакцыны і выплаціць каля 5,6 мільярда злотых (1,3 мільярда еўра). І разлічваць на тое, што рашэнне ў апеляцыйных інстанцыях зменіцца — не даводзіцца. 

Пагадзіцеся, грошы немаленькія для любой краіны. Паводле ацэнак міністра аховы здароўя Польшчы Іаланты Саберанскай-Грэнды, гэтая сума эквівалентная гадавога бюджэту на лекі для ўсіх анкалагічных хворых краіны, гадавога навучання ўрачоў-рэзідэнтаў, магла б у шэсць разоў павялічыць колькасць камп'ютарных тамографаў або ў тры разы — апаратаў МРТ у краіне. А яшчэ сума няўстойкі эквівалентная гадавой зарплаце каля 25 тысяч кваліфікаваных профільных спецыялістаў, якіх не хапае. 

Дарэфармаваліся...

Не пад гэту марку, так супала, але ў Польшчы ўсё больш радзільных аддзяленняў зачыняюцца. Афіцыйная прычына — зніжэнне нараджальнасці. 

«Цягам дзесяці гадоў мы назіраем зніжэнне нараджальнасці ў Польшчы. Першапачаткова невялікая розніца ў колькасці нараджэнняў з году ў год перарасла ў глыбокі дэмаграфічны крызіс. Колькасць нараджэнняў скарацілася з 403 тысяч у 2010 годзе да 238 тысяч у 2025-м. Маштабы гэтага зніжэння значна больш выяўленыя, чым меркавалася раней», — прыводзіць словы доктара медыцынскіх навук Цэзарыя Пакульскага БелТА са спасылкай на партал OKO.press.

Вынікам зніжэння нараджальнасці стала закрыццё ўсё большай колькасці радзільных аддзяленняў. Так, у 2025 годзе ў Польшчы налічвалася 284 радзільныя аддзяленні (акушэрска-гінекалагічныя), але да студзеня 2026 года 18 з іх былі зачынены. У 2024 і 2025 гадах былі зачынены 37 аддзяленняў. 

Два гады таму тагачасны міністр аховы здароўя Польшчы Ізабэла Ляшчына прадставіла прынцыпы рэформы бальніц. У якасці эканамічнага абгрунтавання існавання радзільнага аддзялення была прыведзена лічба прыкладна ў 300-400 родаў у год. Пазней міністэрства адклікала гэту прапанову, спаслаўшыся на тое, што гэта патрабаванне можа прывесці да закрыцця як мінімум траціны ўсіх радзільных аддзяленняў.

Працэс закрыцця радзільных аддзяленняў, як лічыць Пакульскі, стаў адной з галоўных праблем сістэмы аховы здароўя Польшчы. Пры гэтым праграма закрыцця або прыпынення работы радзільных аддзяленняў у краіне працягваецца. 

У міністэрстве аховы здароўя Польшчы заявілі, што радзільныя аддзяленні з нізкім патокам родаў не забяспечваюць належную бяспеку і якасць медыцынскай дапамогі, паколькі ўрачы і акушэркі ў такіх аддзяленнях маюць занадта мала практыкі для падтрымання свайго прафесіяналізму. Аднак утрыманне такіх аддзяленняў абыходзіцца дорага і стварае дадатковую нагрузку на бальнічныя бюджэты.

Раней прэм’ер-міністр Польшчы Дональд Туск заяўляў, што ў некаторых бальніцах прымаецца мала родаў, што цягне за сабой неапраўданыя выдаткі, таму вырашана аб закрыцці аддзяленняў. Ён таксама запэўніваў, што праблем з доступам да радзільных аддзяленняў у Польшчы няма. Аднак самі медыкі прызнаюць, што закрыццё мясцовых аддзяленняў пазбаўляе многіх пацыентак доступу да акушэрска-гінекалагічных паслуг. Некаторым даводзіцца цяпер ездзіць да бліжэйшага аддзялення больш чым 100 км (прыкладна дзве гадзіны язды). Акрамя таго, усё часцей фіксуюцца выпадкі родаў у машынах хуткай дапамогі, хоць да нядаўняга часу гэта былі рэдкія з’явы, сёння яны становяцца трывожнай нормай.

«Нягледзячы на тое што за апошнія два гады ў Польшчы відавочна паскорылася закрыццё і прыпыненне работы радзільных аддзяленняў, усё паказвае на тое, што самая маштабная хваля яшчэ наперадзе», — заключаецца ў матэрыяле.