Драйверы росту

— Эканоміка ў 2024 годзе вырасла на 4 % Пасля 3,9 % у папярэднім годзе, — звяртаюць увагу спецыялісты банка, вылучаючы ключавы драйвер — прамысловасць, дынаміка ў якой (+5,4 %) забяспечыла блізу 1,4 працэнтнага пункта прыросту ВУП.

На думку аналітыкаў, высокі попыт з боку Расіі выступіў асноўным фактарам павелічэння выпуску прадукцыі беларускай прамысловасці. Значную ролю ў пашырэнні эканамічнай актыўнасці адыгралі гандаль, аб’ём якога вырас на 8,1 %, і будаўніцтва (+9,8 %), забяспечыўшы каля 0,8 і 0,5 працэнтных пункта прыросту ВУП адпаведна.

Яны звяртаюць увагу і на той факт, што аднавіўся рост у ІТ-сектары, які пэўны час раней меў адмоўную дынаміку:

— Дабаўленая вартасць у сектары інфармацыі і сувязі павысілася на 1,8 %.

Таксама спажывецкі попыт стаў важным фактарам узмацнення эканомікі ў 2024 годзе ў нашай краіне.

— Высокі рост рэальных даходаў ва ўмовах павышэння заробкаў выступіў ключавым фактарам павелічэння спажывання. Высокая крэдытная актыўнасць насельніцтва таксама падтрымала пашырэнне ўнутранага попыту, — гаворыцца ў аглядзе.

У прыватнасці, рознічны тавараабарот летась вырас на 11,8 % — шмат у чым за кошт гандлю нехарчовымі таварамі (+17,6 %), адлюстроўваючы павышэнне ўзроўню дабрабыту. Тавараабарот грамадскага харчавання павялічыўся на 10,6 %, а аб’ём платных паслуг насельніцтву — на 10 %.

Працягнула пашырацца і інвестыцыйная актыўнасць. Спецыялісты ЕАБР тлумачаць: росту капітальных укладанняў спрыялі меры ўрада Рэспублікі Беларусь, такія як зніжэнне падаткаў на абсталяванне, што ўвозіцца, і ўдасканаленне інвестыцыйнага заканадаўства.

Так, інвестыцыі ў асноўны капітал летась выраслі на 8 % — пасля павелічэння на 17,8 % у 2023-м, што дазволіла цалкам кампенсаваць скарачэнне інвестыцый 2022 годзе.

— Прадпрыемствы актыўна інвеставалі ўласныя сродкі і прыцягвалі крэдыты для пашырэння вытворчасці. Сукупна гэтыя крыніцы фінансавання забяспечылі каля 90 % прыросту інвестыцый, — адзначаюць аналітыкі.

Спецыялісты банка звяртаюць увагу на яшчэ адзін пазітыўны трэнд: у пачатку гэтага года пашырэнне эканамічнай актыўнасці працягваецца:

— ВУП у студзені 2025 года павялічыўся на 3,7 % у гадавым выражэнні — пераважна за кошт сектараў, арыентаваных на спажывецкі попыт і будаўніцтва. Рознічны тавараабарот вырас на 12,2 % (год да года), аб’ём падрадных работ — на 10,3 %.

Заробкі растуць, беспрацоўе зніжаецца

Што тычыцца рэальнага заробку, то ў 2024-м ён вырас на 13 % у гадавым вылічэнні пасля росту на 11,6 % у 2023 годзе.

— Рост заробку ў бюджэтным сектары на 11 % стаў вынікам індэксацыі аплаты працы ўрадам. У пазабюджэтным сектары павышэнне заробкаў было абумоўлена дэфіцытам на рынку працы: колькасць вакансій за 2024 год дасягнула 3,9 % ад занятага насельніцтва. Пры гэтым узровень беспрацоўя знізіўся на 0,5 працэнтных пункта да 3 % — гістарычна мінімальнага значэння, — тлумачаць спецыялісты банка.

У пачатку гэтага года тэндэнцыя росту заробкаў захоўваецца:

— У студзені заробкі выраслі на 13,5 % (у гадавым выражэнні), гэта звязана з павышэннем базавай стаўкі аплаты працы і павелічэннем надбавак для асобных катэгорый бюджэтных работнікаў. З улікам будучага павышэння аплаты працы ў бюджэтным сектары чакаем далейшага росту заробкаў.

На вагу золата

Яшчэ адзін пазітыўны трэнд, на які звяртаюць увагу аналітыкі, — інфляцыя ў снежні 2024-га запаволілася да 5,2 % у гадавым выражэнні — з 5,8 % у снежні 2023-га (пры мэтавым параметры не вышэй за 6 %).

— Утрымліваць інфляцыю каля мэты дапамагала цэнавае рэгуляванне, а таксама павышэнне стаўкі па крэдыце авернайт на 0,5 працэнтных пункта да 11 %, — тлумачаць спецыялісты банка.

На іх думку, дзякуючы ўмеранаму росту цэн на працягу 2023–2024 гадоў інфляцыйныя чаканні насельніцтва знізіліся да 10,6 % у сярэднім за 2024 год (з 11,5 % годам раней).

— Зніжэнне інфляцыйных чаканняў будзе спрыяць далейшаму працэсу дэзынфляцыі ў бягучым годзе, — гаворыцца ў аглядзе.

Тут адзначаецца, што ў лютым інфляцыя павялічылася да 5,6 % пасля 5,2 % у студзені.

— Пашырэнне ўнутранага попыту і павышаная інфляцыя ў ключавога гандлёвага партнёра (Расіі) фарміруюць праінфляцыйныя рызыкі на прагнозным гарызонце, — тлумачаць аналітыкі ЕАБР.

Пазітыў выклікаюць і золатавалютныя рэзервы нашай краіны, якія дасягнулі пяцігадовага максімуму і працягнулі рост, павялічыўшыся на 795,1 мільёна долараў у 2024 годзе і дасягнуўшы 8,9 мільярда долараў на пачатак 2025-га.

— Асноўным фактарам стала падаражэнне золата — яго кошт вырас на 25,5 % за мінулы год. У студзені станоўчая дынаміка захавалася — рэзервы павялічыліся яшчэ на 410,6 мільёна долараў, дасягнуўшы 9,3 мільярда долараў. Гэта максімальны ўзровень за апошнія пяць гадоў, — канстатуюць у ЕАБР.

А як у іх?

Як паводзіць сябе сусветная эканоміка ў сучасных рэаліях: у ацэнках галоўнага эканаміста ЕАБР Яўгена Вінакурава.

— Сусветная эканоміка павялічылася на 3,2 % у 2024 годзе. Гэтаму спрыяў упэўнены рост краін, што развіваюцца, — ён склаў 4,2 %. Ключавы ўклад ўнеслі найбуйнейшыя эканомікі гэтай групы: Індыя (+6,5 %), Інданезія (+5 %), Кітай (+5 %) і Бразілія (+3,7 %), — адзначае аналітык.

Эканоміка еўразоны вырасла летась на 0,7 %, галоўным чынам за кошт прыватнага і дзяржаўнага спажывання, тады як інвестыцыйная актыўнасць знізілася.

— Запаволенне інвестыцый шмат у чым звязана з ростам коштаў энергіі з сярэдзіны 2024 года — гэта аслабіла канкурэнтаздольнасць еўрапейскай прамысловасці. У выніку прамысловая вытворчасць у еўразоне скарацілася на 3 % за год, — канстатаваў галоўны эканаміст.

Ён адзначае, што сярод буйных індустрыяльных краін найбольшыя страты зафіксаваны ў Германіі, дзе спад вытворчасці ў прамысловасці працягваецца з 2020 года, а летась ён дасягнуў 4,6 %.

— Гэта рэкорднае зніжэнне за ўвесь перыяд знаходжання краіны ў еўразоне, — падкрэслівае аналітык.

На яго думку, дадатковыя рызыкі для эканомікі стварае магчымае павышэнне тарыфаў ЗША на еўрапейскі экспарт:

— Гэта ўзмацняе асцярогі з нагоды слабага росту і магчымай рэцэсіі ў 2025 годзе.

Актуальная тэма сусветнага парадку дня — гандлёвыя войны і дэглабалізацыя эканомікі.

На думку эксперта, увядзенне дадатковых гандлёвых абмежаванняў з боку ЗША можа значна змяніць умовы функцыянавання сусветнай эканомікі як у найбліжэйшай, так і ў доўгатэрміновай перспектыве:

— Мытныя пошліны, уведзеныя ЗША для шэрагу краін, і меры ў адказ фактычна будуць азначаць пачатак новых гандлёвых войнаў і ўзмацненне дэглабалізацыі. У выніку гэтага і напрамкі, і аб’ёмы гандлёвых патокаў зменяцца, што стане прычынай значных эканамічных страт — як для асобных краін, так і для свету ў цэлым.

Паводле ацэнкі спецыяліста, ужо абвешчаныя меры могуць прывесці да страты 0,3 — 0,5 працэнтных пункта прыросту глабальнага ВУП і запаволіць рост сусветнай эканомікі (да 3 % у гадавым выражэнні і ніжэй) у 2025 годзе.