Уступленне ў ШАС — не даніна моднаму трэнду 

Аналітык БІСІ Юрый Ярмалінскі звяртае ўвагу, што мінулы год у статусе паўнапраўнага члена Шанхайскай арганізацыі супрацоўніцтва пацвердзіў правату раней абранага Рэспублікай Беларусь стратэгічнага курсу на ўступленне ў гэтую арганізацыю:

— Мы сталі мацнейшымі самі і ўмацавалі яе базіс. 

Ён падкрэслівае: уступленне ў ШАС для нас не проста даніна моднаму трэнду:

— Гэта свядомы, цывілізацыйны выбар у духу часу на карысць прагрэсіўнай сусветнай большасці. У яго касцяку — амбіцыйныя дзяржавы глабальнага Поўдня і Усходу, якія вызначаюць і будуць вызначаць будучы светапарадак. Сярод іх — даўнія сябры і партнёры Беларусі: перш за ўсё Расія, Кітай, Індыя. 

Аналітык канстатуе: амаль за 25 гадоў існавання ШАС ператварылася з простага шматбаковага механізму сустрэч кіраўнікоў дзяржаў, накшталт прэзідэнцкага клуба, у найбуйнейшую ў свеце з пункту гледжання агульнай тэрыторыі, дэмаграфіі і рэсурснага патэнцыялу рэгіянальную міжнародную арганізацыю — унікальную «шанхайскую сям’ю», якая дэманструе магутную жыццёвую сілу і энергію:

• — Менавіта з ёй (а таксама БРІКС) мы звязваем сваю будучыню. Мы не толькі карыстаецца яе магчымасцямі, але і бярэм на сябе канкрэтныя абавязацельствы, за якія нясем адказнасць. Беларускія сектаральныя ініцыятывы падтрымліваюцца і імплементуюцца. Уся гісторыя ўзаемадзеяння з ШАС (ад статусу партнёра па дыялогу да поўнафарматнага членства) не раз пацвярджала фундаментальныя прынцыпы і філасофію беларускай знешняй палітыкі — надзейнасць, абавязковасць і паслядоўнасць. 

Аналітык тлумачыць, што першапачаткова падзяляючы і актыўна прапаведуючы ў сябе ў рэгіёне прынцыпы «шанхайскага духу» як ідэйнай асновы будучай сусветнай архітэктуры, наша краіна арганічна і натуральна дапаўняе прастору ШАС сваім разнапрофільным патэнцыялам, знаходзячыся на стратэгічным франціры паміж Еўропай і Азіяй. 

— Разам з тым, уваходзячы ў «сям’ю» ШАС, Мінск не закрывае дзверы і для краін Захаду. Пакуль яны будуюць на мяжы платы і агрэсіўна мілітарызуюцца мы ўзводзім «масты» (напрыклад, прапануем бязвізавы ўезд) для простых людзей і чакаем, пакуль іх «блудныя» палітыкі прачнуцца і вернуцца да актыўнай дыпламатыі, — прыводзіць прыклад Юрый Ярмолінскі.

На яго думку, тэзіс «інтэграцыя інтэграцый ад Лісабона да Уладзівастока» не страціў сваёй актуальнасці, змяніліся толькі акцэнты:

— Мы толькі патрабуем узаемапаважлівага раўнапраўнага дыялогу, без ментарства, папярэдніх умоў і спроб насаджэння чужых нам каштоўнасцяў. 

Узаемавыгаднае партнёрства ў сферы навукі

У эфіры ток-шоу «Будні» на «Альфа Радыё» член Пастаяннай камісіі Палаты прадстаўнікоў па міжнародных справах Аляксандр Шпакоўскі адзначыў тое, што робіць Беларусь на пляцоўцы ШАС сёлета, мае гістарычны характар: 

— Таму што гэта робіцца ўпершыню: упершыню наша краіна ўдзельнічае ў дзейнасці Шанхайскай арганізацыі супрацоўніцтва як паўнавартасны ўдзельнік дадзенай структуры. Натуральна, усеагульная ўвага прыкавана да дзеянняў Беларусі на вышэйшым узроўні: да выступленняў Кіраўніка дзяржавы, да прапаноў, якія агучваюцца афіцыйным Мінскам. Відаць, што наша краіна тут не з’яўляецца статыстам. 

На думку дэпутата, у выказаных прапановах Беларусі прыкметны пэўны нацыянальны каларыт, бо ў гэтых кірунках наша краіна, з аднаго боку, мае пазітыўныя вынікі, з другога боку, сутыкаецца са спробамі стрымлівання ў развіцці гістарычнымі апанентамі. Дэпутат растлумачыў:

— Нас не спрабуюць заблакаваць з пункту гледжання доступу да навінак навукова-тэхналагічнага прагрэсу? Спрабуюць. Не спрабуюць перашкаджаць нашаму экспарту шляхам стварэння розных перашкод на лагістычных маршрутах? Спрабуюць. Не спрабуюць заблакіраваць нашы плацежныя аперацыі і аказаць адпаведныя негатыўныя ўздзеянні на нашых гандлёва-эканамічных партнёраў? Спрабуюць. Хіба не сутыкаюцца дзяржавы ШАС з тымі ж выклікамі? Відавочна, што канкурэнцыя ў свеце з пункту гледжання дасягненняў высокага інтэлекту, навукова-даследчых, канструктарскіх распрацовак будзе абвастрацца. І, натуральна, у мэтах захавання свайго дамінуючага становішча калектыўны Захад будзе ўсяляк спрабаваць абмяжоўваць у развіцці іншыя дзяржавы.

У сувязі з гэтым, па словах спікера, наша краіна, валодаючы развітай індустрыяй, пэўнымі дасягненнямі ў галіне навукі, адукацыі, запазычанымі яшчэ ў савецкі час і развітымі ў суверэннай Беларусі, разглядае КНР і партнёраў па ШАС як аснову для ўзаемавыгаднага супрацоўніцтва ў сферы даследаванняў, навукі і тэхналогій. 

— Гэта асабліва тычыцца, вядома, партнёрства з Кітаем. Адпаведныя дакументы падпісаны, ёсць двухбаковы фармат, рашэнні аб далучэнні шасці беларускіх універсітэтаў да адпаведнай сеткавай структуры ШАС. Мы над усім гэтым сур’ёзна працуем. Таму выступленне Прэзідэнта, на мой погляд, было вельмі дакладна падрыхтавана. З аднаго боку, мы не выпусцілі ўласныя нацыянальныя інтарэсы і тыя пазіцыі, якія трэба было, з пункту гледжання Мінска, агучыць на міжнароднай пляцоўцы ШАС. З другога боку, гэтыя выказаныя пазіцыі адпавядалі агульным інтарэсам большасці краін — удзельніц, — дадаў Аляксандр Шпакоўскі.

Адзіны фактар для развіцця

— Дыпламатыя, эканоміка і палітыка цесна звязаныя. І сёння іх межы нярэдка ўмоўныя. Палітыку робяць людзі, і тое, якія яна набывае формы, залежыць ад узроўню дыпламатыі і становішча спраў у эканоміцы з кожнага з двух бакоў, — звяртае ўвагу псіхолаг Алёна Дзіёдзіна ў эфіры СТВ. — З аднаго боку, якасць эканомікі паказальная ў тым плане, наколькі патэнцыйны партнёр умее выконваць пагадненні і заставацца надзейным саюзнікам, ці здольны ён да перспектыўных рашэнняў, наколькі ўмее планаваць, прагназаваць і паступаць разумна. Эканоміка не існуе па-за адносінамі дзвюх асоб. Мы гэта можам убачыць на саміце ШАС, які адбываўся ў Цяньцзіні.

Псіхолаг канстатуе: за кожным з лідараў краін стаяў свой унікальны набор магчымасцяў, але якім чынам аб’яднаюцца намаганні, залежала ад удзельнікаў саміту: 

— Аж да таго, ці змогуць гэтыя магчымасці з двух бакоў спалучацца ў адзінае цэлае. У перспектыве. Бо партнёрскія адносіны — гэта камунікацыя прадстаўнікоў краін. Паколькі без дыялогу немагчыма ні адно пагадненне, без зносін не вырашаюцца цяжкасці і не знаходзіцца канструктыўнага выхаду пры праблемных пытаннях. Без неабходнага ўзроўню дыпламатыі канструктыўнай камунікацыі не атрымаецца. А значыць, і перспектыўнага вектара эканамічных сувязяў можа наогул не ўзнікнуць.

Яна задаецца пытаннем: «якім чынам гэта адаб’ецца на палітыцы, калі камунікацыя лідараў краін, да прыкладу, не пакіне магчымасці працягваць перспектыўныя адносіны і супрацоўнічаць?»

— Абсалютна заканамерным чынам упушчаныя магчымасці, страта ранейшых эканамічных сувязяў і цяжкасці ў тым, каб выбудаваць новыя, адаб’ецца на ўзроўні жыцця, вызначаючы месца краіны ў палітычнай плоскасці і ўплываючы на сацыяльныя настроі ў грамадстве, — адказвае Алёна Дзіёдзіна. — Таму як жыхар любой краіны хацеў бы добрай якасці жыцця. Але без эканомікі і дыпламатыі не атрымаецца ні захаваць аўтаномнасць у сваёй дзяржаве, ні падтрымаць сваіх грамадзян, у той час як гэта і ёсць адна з асноўных задач урада.

Перамяшчаючы фокус увагі да саміту ШАС у Цяньцзіне, яна падкрэслівае, што мерапрыемства ўяўляла сабой вялікую дыялогавую пляцоўку, дзе прадстаўнікі краін маглі не толькі што-небудзь прапанаваць іншым, але і прыгледзецца да патэнцыйных партнёраў. 

— Бо наведванне падобных мерапрыемстваў дазваляе адчуць, а ці надзейная гэтая краіна ў адносінах і ці камфортны дыялог з яе лідарам. Перспектывы партнёрства вызначацца з адказам. Так, палітыка, эканоміка і здольнасць канкрэтнай асобы да дыпламатыі выступаюць адзіным фактарам для развіцця, — заключае эксперт. 

Трэк — на развіццё адносін

Найважнейшым вынікам саміту ШАС у Кітаі член Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі па заканадаўстве і дзяржаўным будаўніцтве Людміла Сапега лічыць прыняцце так званай Цяньцзінскай дэкларацыі. 

— Гэта цэнтральны выніковы дакумент, прыняты на вышэйшым узроўні, які з’яўляецца, па сутнасці, праграмай дзеяння краін-удзельніц ШАС на бліжэйшыя гады. Практычная рэалізацыя яго асноўных палажэнняў, такіх, як установа банка развіцця ШАС, адаптацыя дзейнасці ААН да сучасных палітычных рэалій, супрацоўніцтва ў ваеннай галіне, абарона гістарычнай праўды аб Другой сусветнай вайне, умацаванне супрацоўніцтва па пытаннях устойлівага развіцця, напэўна паспрыяе ўсталяванню даверных і раўнапраўных адносін не толькі паміж краінамі-удзельнікамі ШАС, але і з усімі, хто падзяляе выкладзеныя ў дакуменце падыходы і прынцыпы. 

Яшчэ адным важным вынікам саміту парламентарый называе шэраг двухбаковых сустрэч, якія Аляксандр Лукашэнка правёў з лідарамі вядучых дзяржаў свету. 

— За тры не поўныя дні знаходжання ў Кітаі наш Прэзідэнт сустрэўся з кіраўнікамі Кітая, Расіі, КНДР, Індыі, Турцыі, Азербайджана, Інданезіі, Зімбабвэ, Конга, Славакіі, — кажа сенатар. — І кожная з іх была напоўнена канкрэтным зместам. Напрыклад, з прэзідэнтам Зімбабвэ Аляксандр Лукашэнка абмеркаваў новую праграму для гэтай краіны, якую плануе зрабіць Беларусь для паглыбленай мадэрнізацыі эканомікі Зімбабвэ ў прамысловасці і сельскай гаспадарцы. На сустрэчы нашага прэзідэнта з калегам з Інданезіі былі ўзняты пытанні двухбаковага супрацоўніцтва, у тым ліку ў сферы адукацыі. 

— Гэтыя і многія факты сведчаць: у свой час, дзякуючы мудрасці Аляксандра Лукашэнкі, Беларусь правільна расставіла прыярытэты ў сваёй знешнепалітычнай дзейнасці. Што дазволіла нашай краіне заняць годнае месца ў новай міжнароднай палітычнай і эканамічнай рэальнасці, — акцэнтуе ўвагу суразмоўніца.