У 1951 годзе фізік Джуліян Швінгер выказаў здагадку: калі стварыць неверагодна моцнае электрычнае поле, то ў вакууме будуць самі сабой з’яўляцца пары электронаў і пазітронаў. Але праверыць гэта было немагчыма — такіх магутных палёў чалавецтва пакуль не ўмее ствараць.

Цяпер даследчыкі прапанавалі абысці праблему. Замест вакууму яны выкарыстоўвалі звыштонкую плёнку звышцякучага гелія — рэчыва, якое пры нізкай тэмпературы паводзіць сябе як вадкасць без трэння. У такой сістэме «з ніадкуль» пачалі з’яўляцца пары віхур, закручваюцца ў розныя бакі. Па словах вучоных, гэта можна разглядаць як аналаг нараджэння часціц у пустаце.

«Звышцякучы гелій — гэта цуд. У ім можна назіраць працэсы, якія ў космасе або ў квантавай фізіцы недаступныя для прамых эксперыментаў», — распавёў адзін з аўтараў даследавання Філіп Стэмп.

Праца важная не толькі для разумення прылады Сусвету, але і для вывучэння ўласцівасцяў саміх звышцякучых вадкасцяў. Аказалася, што маса віхур у геліі змяняецца падчас руху, хоць раней лічылася, што яна сталая. Гэта адкрыццё можа паўплываць на даследаванні квантавага тунэлявання і іншых фундаментальных працэсаў у фізіцы і хіміі.

Эфект Швінгера, прадказаны больш за 70 гадоў таму, да гэтага часу застаецца недасяжным для прамога назірання. Фізікі ўжо некалькі гадоў шукаюць яго аналагі ў розных сістэмах — ад графена да звышправаднікоў. Новы падыход з геліем можа стаць самым наглядным спосабам вывучыць гэтую з’яву.