Палітычны тэлесерыял пад назвай «Прэзідэнцкія выбары ў Польшчы» павольна, але дакладна падбіраецца да свайго лагічнага завяршэння, а разам з гэтым узмацняецца і ціск на электарат. Цяперашняя выбарчая кампанія насычана гучнымі скандаламі, выкрыццямі, хейтам у Інтэрнэце непажаданых кандыдатаў і сувязямі з амерыканскімі фондамі.

Развязка інтрыгі ўжо хутка

Што было ў папярэдніх «серыях»?

З 13 кандыдатаў, якія прэтэндавалі на вышэйшую дзяржаўную пасаду ў Польшчы, па выніках першага тура галасавання 18 мая засталіся двое: мэр Варшавы 

Рафал Тшаскоўскі (прадстаўляе «Грамадзянскую платформу») і гісторык Караль Наўроцкі (стаўленік апазіцыйнай партыі «Права і справядлівасць»). У абодвух кандыдатаў па выніках першага тура і наступных сацапытанняў насельніцтва амаль роўныя шанцы заняць пасаду прэзідэнта Польшчы.

Але як заваяваць сімпатыю большасці? Вядома, за кошт ачарнення саперніка. І ў гэтай справе цяперашнія выбары ў краіне-суседцы могуць служыць яркім прыкладам для занясення ў аналы гісторыі як самых брудных па прыёмах вядзення барацьбы. Тут ёсць усё: і кватэрная афера з адсяленнем яе пажылога ўладальніка ў прытулак, і ўжыванне на вачах у гледачоў падчас тэледэбатаў незразумелага паходжання рэчыва (і з наступным раскручваннем цэлага клубка абвінавачванняў аб спажыванні наркотыкаў кожнага з кандыдатаў), і, нарэшце, навіна апошніх дзён — абвінавачванне аднаго з кандыдатаў у сутэнёрстве. Той, вядома, таксама маўчаць не стаў — абвінаваціў усю краіну ў палітычнай прастытуцыі... Карацей, чым бліжэй час Х — а дакладней дата другога тура выбараў, прызначаная на найбліжэйшую нядзелю, тым гарачэй становіцца ў польскім каралеўстве.

Палітолаг Андрэй Лазуткін у эфіры тэлеканала СТБ звяртае ўвагу, што дзве галоўныя тэмы польскіх выбараў у другім туры — гэта не мір і вайна, а наркотыкі і прастытуткі.

— Таму што палякі выбіраюць не самага лепшага кандыдата, як мы, а найменш дрэннага.

У дачыненні да кандыдата, які заняў другое месца, Караля Наўроцкага, працягваецца вайна кампрамату. У першым туры яго абвінавачвалі ў сувязях з партовымі групоўкамі ў Сопаце і Гданьску, як бы ствараючы тэму для разважанняў. А ўжо ў другім туры далі факты, абвінаваціўшы ў сутэнёрстве, — адзначае эксперт.

Ён нагадвае, што ў польскім друку выступілі сведкі, гатовыя даць паказанні ў судзе аб тым, што Наўроцкі працаваў ахоўнікам у адным з партовых атэляў у Сопаце і прыводзіў гасцям дзяўчат:

— Але было гэта 20 гадоў таму, даказаць такія рэчы можна толькі вуснымі заявамі. Гэта такая ж тэхналогія, як на выбарах Трампа, дзе знаходзілі сувязі і кампрамат вялікай даўнасці, які нічым, акрамя слоў (ваша слова супраць майго), даказаць ужо нельга.

Тым больш суд аб паклёпе справа няхуткая, абвяржэнне можа заняць некалькі гадоў, а выбары ўжо ў гэту нядзелю. І кандыдата ставяць у пазіцыю чалавека, які павінен альбо маўчаць (а значыць, яму ёсць што хаваць), альбо апраўдвацца.

«Дазвольце выказаць меркаванне»

З чым палякі прыйдуць да дня цішыні? Складана сказаць, але тэндэнцыі відавочна не самыя лепшыя.

Так, напрыклад, у ЗША запатрабавалі ад ЕК правесці брыфінг з-за паведамленняў пра фальсіфікацыі на выбарах у Польшчы.

У прыватнасці, члены Камітэта па замежных справах Палаты прадстаўнікоў ЗША запатрабавалі ад Еўракамісіі (ЕК) правесці брыфінг з-за паведамленняў аб магчымых фальсіфікацыях на прэзідэнцкіх выбарах у Польшчы, паведамляе РІА «Новости».

«Падзеі, якія разгортваюцца, таксама ўзнімаюць сур’ёзныя пытанні аб цэласнасці польскіх дэмакратычных інстытутаў і ролі ЕС у забеспячэнні сумленных выбараў. Каб развеяць гэтыя асцярогі, мы просім арганізаваць брыфінг, на якім будуць дадзены адказы на наступныя пытанні», — гаворыцца ў лісце, накіраваным старшыні ЕК Урсуле фон дэр Ляен.

У сваім лісце члены камітэта прыводзяць спіс пытанняў, якія, на іх думку, патрабуюць неадкладнага адказу. Яны лічаць, што гэта дапаможа пазбегнуць праяў двайных стандартаў, што можа падарваць давер да ЕС як да абаронца дэмакратычных каштоўнасцяў.

Палата прадстаўнікоў ЗША выстаўляе абвінавачванні супраць Варшавы, сцвярджаючы, што правячая кааліцыя пад кіраўніцтвам прэм’ер-міністра Дональда Туска, заручыўшыся маўклівай падтрымкай ЕС, сістэматычна парушае дэмакратычныя працэдуры і прынцыпы вяршэнства права напярэдадні прэзідэнцкіх выбараў 2025 года.

Асноўныя прэтэнзіі датычацца выкарыстання замежнага фінансавання, у прыватнасці, ад структур, звязаных з Джорджам Сорасам і дэмакратычнай партыяй ЗША, для незаконнай падтрымкі кандыдата ад правячай кааліцыі. Таксама адзначаецца наўмыснае блакіраванне дзяржаўнага фінансавання апазіцыйнай партыі PіS, нягледзячы на судовыя рашэнні.

Сутычка вельмі вострая і жорсткая

Еўрапейцы не хочуць губляць кантроль над Польшчай. У эфіры ток-шоу «Будні» на «Альфа Радыё» палітолаг Аляксей 

Дзермант пракаментаваў патрабаванні ЗША да Еўракамісіі:

— Цяпер мы назіраем у Польшчы тое, што было ў Румыніі, — сутычку паміж еўрабюракратамі і трампістамі. У Румыніі еўрабюракраты перамаглі, і цяпер яны хочуць пераможным маршам тое ж самае здзейсніць у Польшчы. Дарэчы, да заявы амерыканскага кангрэсмена, які, відавочна, падыгрывае аднаму з кандыдатаў — трампісту, была заява ў АБСЕ. Дакладна такая ж, дзе ставяцца пад сумненне дэмакратычныя працэдуры і гаворыцца адваротнае, што адзін з кандыдатаў, умоўны трампіст Наўроцкі, парушае дэмакратыю шляхам нянавісці і гэтак далей. Гэта значыць, амерыканцы бачаць свае парушэнні з боку аднаго кандыдата, еўрапейцы — з боку іншага, што сведчыць: дэмакратыю і нормы трактуюць так, як хочуць, на карысць таго ці іншага кандыдата.

Эксперт таксама падкрэсліў, што гэта сутычка вельмі вострая і жорсткая:

— Еўрапейцы не хочуць губляць кантроль над Польшчай, а ў амерыканцаў, мабыць, не хапае інструментаў, каб трымаць яе ў сваіх рамках. Там, у прынцыпе, амаль усім напляваць на свайго выбаршчыка, гэта ўжо відавочна. Яны гандлююць працэнтамі і галасамі.