Тэма Вялікай Айчыннай вайны болем адгукаецца ў сэрцы беларусаў, таму што вайна насамрэч закранула амаль кожную сям’ю. Пра гэта сведчаць лічбы: за гады фашысцкай акупацыі на тэрыторыі Беларусі было знішчана не менш за 12 348 населеных пунктаў. Мінск знаходзіўся пад кантролем нацыстаў 1100 дзён. Калі войскі 1-га і 3-га беларускіх франтоў увайшлі ў беларускую сталіцу, яе немагчыма было пазнаць: у гістарычным цэнтры горада ўцалела ўсяго 70 дамоў.

Першы намеснік старшыні Мінгарвыканкама Надзея Лазарэвіч нагадала, што ў Мінску вельмі шмат месцаў, дзе мы можам схіліць галаву, успомніць тых, хто загінуў, абараняючы нашу краіну: «А ў Беларусі загінуў кожны трэці. У нашай краіне няма сям’і, у сэрцах якой не адгукнулася б гэта вайна. У сталіцы ёсць такія месцы, дзе мы заўсёды павінны памятаць і гаварыць „дзякуй“ тым, хто абараняў Радзіму. Гэта Трасцянец, дзе загінулі больш за 500 тысяч, парк Чалюскінцаў, у якім пахавана звыш 20 тысяч ахвяр фашызму... Такіх месцаў у Мінску шмат, і мы заўсёды даглядаем іх. Нашы людзі памятаюць і шануюць гісторыю. Гэта даніна і покліч сэрца. І клапоцімся аб гэтых месцах мы для таго, каб памяць заўсёды жыла ў нашых сэрцах і перадавалася маладому пакаленню».

«Ведаць гісторыю сваёй краіны мы абавязаны»

Да пачатку мерапрыемства ў фае Палаца Рэспублікі госці разглядалі і абмяркоўвалі прадстаўленыя на выстаўках экспанаты. Увагу пенсіянеркі Валянціны прыцягнула фотаэкспазіцыя «Лёсы, складзеныя ў трохкутнік», у аснове якой ляжаць салдацкія лісты. Большасць з іх расказваюць пра лёсы беларусаў, якія змагаліся на тэрыторыі Беларусі, або тых, хто звязаў з Радзімай сваё пасляваеннае жыццё: «Вялікая Айчынная вайна пакінула трагічны след у гісторыі нашай краіны. Яна закранула жыцці мільёнаў людзей. І мы абавязаны захаваць памяць пра яе. Тое, што я ўбачыла на выстаўцы, безумоўна, кранула. А яшчэ наперадзе канцэрт-рэквіем. Падрыхтавала насоўку, бо ведаю, што не змагу стрымаць слёз», — падзялілася жанчына.

Унікальныя фатаграфіі часоў Вялікай Айчыннай вайны, узнагародныя лісты і баявыя характарыстыкі многіх вядомых камбрыгаў, Герояў Савецкага Саюза, байцоў партызанскіх атрадаў прадстаўлены ў экспазіцыі «Подзвігі і лёсы партызан у дакументах». Каля яе мы сустрэліся з мінчанкай Наталляй, якая ўдумліва разглядала стэнды: «Дзякуючы прадстаўленым на выстаўцы архіўным дакументам я яшчэ да пачатку канцэрта змагла паглыбіцца ў гісторыю таго страшнага часу. Добра, што выстаўка і канцэрт праводзяцца тут, у самым цэнтры сталіцы. Палац Рэспублікі на гэтым тыдні наведваюць не толькі людзі старэйшага пакалення, але і моладзь. Яны павінны памятаць, якая страшная вайна, якімі бываюць яе наступствы, што перажылі нашы продкі. Ведаць гісторыю сваёй краіны мы абавязаны», — адзначыла яна.

Удалося пагутарыць і з прадстаўнікамі шпіталя інвалідаў Вялікай Айчыннай вайны імя П. М. Машэрава. Старшыня першаснай арганізацыі Беларускага саюза жанчын шпіталя інвалідаў ВАВ Алена Лішанкова расказала аб сваіх уражаннях ад убачанага: «Цяжка гэта ўсё ўспрымаць, асабліва калі ведаеш рэальных людзей, якія перажылі вайну. На дадзены момант у нас праходзяць лячэнне два ветэраны вайны. У нас з імі была сустрэча, яны дзяліліся сваімі ўспамінамі. Давід Маркавіч — працаўнік тылу, з 14 гадоў працаваў на авіяцыйным заводзе. Івану Іванавічу Сухавею 98 гадоў, і ён падлеткам быў вязнем канцлагера, а пасля вызвалення ваяваў у шэрагах Чырвонай Арміі. Вядома, мы рыхтуемся да свята Перамогі, у нас будзе праходзіць серыя мерапрыемстваў для пацыентаў», — падзялілася жанчына.

«Глядзець без слёз немагчыма»

У першай частцы канцэрта згадваліся назаўжды згубленыя падчас вайны населеныя пункты Беларусі, Героі Савецкага Саюза, якія нарадзіліся або загінулі на тэрыторыі Беларусі, асобна адзначылі тэму генацыду мірнага насельніцтва. Хронікі, фотадакументы, звязаныя з рознымі перыядамі вайны і пасляваенным часам, — усё гэта змаглі ўбачыць гледачы. У другой палове ўзнімалася тэма захавання памяці. Канцэрт атрымаўся эмацыянальна няпростым, несумненна, ён запомніцца людзям надоўга.

Па словах мінчанкі Таццяны, глядзець яго без слёз было немагчыма: «Музыка, жывое выкананне, дэкарацыі — усё гэта дадавала драматызму. Мяне прабірала да мурашак. Хочацца, каб беларусы памяталі пра Вялікую Айчынную вайну, каб такога больш ніколі не паўтарылася», — сказала жанчына.

Намеснік старшыні Пастаяннай камісіі па эканамічнай палітыцы Палаты прадстаўнікоў Дзяніс Карась таксама пад уражаннем. Паводле яго слоў, значнасць праекта перш за ўсё заключаецца ў тым, каб нагадаць пра жахі Вялікай Айчыннай вайны і не дапусціць паўтарэння кровапраліцця: «Усё менш застаецца жывых сведкаў тых падзей, і задача цяперашняга і падрастаючага пакалення — захаваць памяць аб подзвігу нашага народа, дзякуючы якому мы жывём пад мірным небам. Упэўнены, што кожны глядач канцэрта-рэквіема адчуў страх за людзей, за дзяцей, якія гінулі па віне карнікаў. 

Аўтары і рэжысёры праекта вельмі дакладна перадалі ўвесь боль тых гадоў, а таксама падзяку нашчадкаў за подзвіг, здзейснены цаной жыцця. Прыемна, што было шмат моладзі, якая нарадзіліся ў суверэннай Беларусі. Некаторыя з іх не мелі магчымасці паразмаўляць з жывымі сведкамі вайны, праект жа дазволіў зблізіць іх з гераічным мінулым нашай краіны».

Фота Віктара ІВАНЧЫКАВА