У канцы навучальнага года заканамерна адчуваецца стомленасць, прычым не толькі у саміх дзяцей, але і ў іх бацькоў. А калі ў сям’і выпускнік і будучы абітурыент, то нагрузкі і стрэсы яшчэ больш адчувальныя. Вытрымаць такі інтэнсіўны рытм без негатыўных наступстваў для арганізма складана. Тым не менш існуюць шляхі пражыць гэты час без шкоды для здароўя і з захаваннем эфектыўнасці. Урач-неўролаг Таццяна САМОЙЛАВА — пра тое, як падтрымаць нервовую сістэму ў канцы навучальнага года.

Гарманальная бітва

Сапраўды, у сем’ях са школьнікамі нагрузкі растуць не толькі ў дзяцей, але і ў дарослых. Пастаянны кантроль за дамашнімі заданнямі, дадатковыя заняткі, абмеркаванне паспяховасці і неабходнасць сумяшчэння работы і бытавых клопатаў — усе гэтыя фактары павялічваюць узровень эмацыйных нагрузак. Галоўным у гэтым працэсе з’яўляецца картызол — «гармон стрэсу», які стымулюе ўтварэнне энергіі, неабходнай для барацьбы з нагрузкамі і для прыстасавання да новых умоў. Аднак пры доўгатэрміновай перагрузцы гэты механізм перастае працаваць на нас: картызол выцясняе «гармоны шчасця» — сератанін і дафамін. У выніку псуецца настрой, пагаршаюцца памяць і канцэнтрацыя, з’яўляецца раздражняльнасць, адчуванне стомленасці і дэфіцыт сіл.

Найбольш распаўсюджаная праблема, з якой часта звяртаюцца да неўролагаў, — хранічная стомленасць. Многія неўралагічныя захворванні звязаны менавіта з гэтым станам, расказвае спецыяліст:

— Акрамя гэтага, да нас часта прыходзяць з парушэннямі сну, трывожнымі расстройствамі або болевымі сіндромамі.

Урач дапамагае не толькі з фізічнымі аспектамі, але і з адаптацыяй і якасцю сну.

— Калі чалавек перагружаны, пакутуюць увага і кароткатэрміновая памяць: задачы, якія раней вырашаліся без асаблівых намаганняў, цяпер падаюцца цяжкімі. Гэта не дэменцыя, а ўнутраны рэжым работы мозга на павышаных абаротах, — удакладняе Таццяна Самойлава. — Працяглы стрэс парушае баланс гармонаў: узровень картызолу расце, а сератанін і дафамін падаюць.

Як пазбегнуць хранічнага стрэсу

Часта мы думаем, што адчуваем стомленасць з-за дрэннага дня або недасыпання. Але насамрэч такім чынам арганізм падае сігналы, што рэсурсы вычарпаны. Іх важна распазнаць своечасова, каб не давесці сябе да хранічнага стрэсу, гаворыць урач:

— Калі фізічны або эмацыйны дыскамфорт працягваецца больш за 1-2 тыдня і сітуацыя не паляпшаецца, варта звярнуцца да спецыяліста.

Чаму гэта небяспечна? Пастаянны недахоп сну зніжае здольнасць нервовай сістэмы да аднаўлення: чалавек прачынаецца стомленым, не атрымліваючы паўнавартаснай перазарадкі. Пастаянная раздражнёнасць разбурае сацыяльныя сувязі, пагаршае якасць жыцця. Парушэнні памяці, увагі перашкаджаюць рабоце, ператвараючы простыя задачы ў непасільную ношу. А апатыя, якая часта ўспрымаецца як звычайная стомленасць, можа быць прадвеснікам дэпрэсіі і патрабуе такой жа належнай увагі, як і фізічны боль.

Калі такія прыкметы ўзнікаюць рэгулярна і перашкаджаюць зносінам або рабоце, гэта сведчыць аб тым, што арганізм больш не спраўляецца сам і мае патрэбу ў дапамозе.

— Працяглы стрэс можа прывесці да знясілення прэфрантальнай кары мозга, што павялічвае рызыку дэменцыі ў будучыні, — папярэджвае неўролаг.

Правілы, якія дапамогуць захаваць энергію

Па словах урача, каб захаваць прадуктыўнасць, важна прытрымлівацца некалькіх простых правіл:

1. Харчаванне. Збалансаваны рацыён, рэгулярнасць прыёму ежы.
2. Фізічная актыўнасць. Рэгулярныя лёгкія практыкаванні дапамагаюць знізіць узровень картызолу і ўмацаваць здароўе.
3. Сон. Аднаўленне ноччу — залог добрага самаадчування і ўстойлівасці да стрэсу.
4. Адпачынак і хобі. Час для адпачынку, захапленняў, самарэалізацыі дапамагае паўнавартасна расслабіцца і аднавіць эмацыйныя сілы.

Таксама важна зразумець свае каштоўнасці і інтарэсы: што менавіта дорыць радасць і энергію. А праблемы і крыніцы дыскамфорту — імкнуцца мінімізаваць і, калі трэба, звяртацца па прафесійную дапамогу ўрача.

— Сёння ў арсенале медыкаў ёсць сучасныя і эфектыўныя сродкі для работы са стрэсам, трывожнасцю і, вядома, галаўным болем. Калі сон, харчаванне і фізічная актыўнасць — гэта, хутчэй, адказнасць пацыента, то дакладная дыягностыка і своечасовае лячэнне — адказнасць урача. Я рэкамендую штогод праходзіць чэкап арганізма не толькі з дапамогай аналізаў і УГД, але і з наведваннем для прафілактычнай кансультацыі ўрачоў рознага профілю. Важна гэта рабіць не толькі па паказаннях, а каб своечасова заўважыць небяспечныя хваробы і не даць ім магчымасці зацягнуцца да стадыі хранічных ці невылечных, — рэзюмуе Таццяна Самойлава.

Алена КРАВЕЦ