Палітычныя баталіі партыі «Права і справядлівасць» і цяперашняга прэм’ер-міністра Дональда Туска выглядалі б пацешным шоу, калі б краіна не губляла кіравальнасць. Нават пачынае здавацца, што працэс канстытуцыйнай рэформы запусцілі з мэтай заглушыць у інфармацыйнай прасторы іншыя, больш вострыя праблемы. Сёння ў Польшчы ёсць праблема з самым базавым правам грамадзян — на жыццё, бо ахова здароўя не проста знаходзіцца ў крызісе, а ідзе ўразнос. Гэтая найважнейшая галіна звалілася ў сістэмны калапс. І дай бог, каб яна хутчэй з яго выбралася, бо працяг тэндэнцыі пагражае павышэнню рызыкі смерці з-за неаказання або аказання няякаснай медыцынскай паслугі. На жаль, гэта рэальнасць нашых суседзяў.
Мне складана адказаць на пытанне, чаму польская ахова здароўя апынулася ў тым стане. Выкажу здагадку: страхавая медыцына апынулася занадта на вольных хлябах, без належнага кантролю дзяржавы. І калі структурныя перакосы сталі татальна прыкметныя ў прыёмных пакоях, аказалася, што сістэма даўно ідзе ў разнос. І выправіць яе вельмі складана. У нейкай ступені трыгерам паслужыў кавід, які абвастрыў усе недахопы аховы здароўя па ўсім свеце. Не хапала ў рознай ступені дактароў па ўсіх краінах. Таксама ў Польшчы. Справа ішла зусім дрэнна, бо сталі масава прыцягваць спецыялістаў з-за мяжы. Па-першае, абяцаючы прыстойную зарплату. Не фантастычную, але досыць высокую. Па-другое, зніжаючы патрабаванні да суіскальнікаў на вакансіі. Атрыманне паўнапраўнай польскай медычнай ліцэнзіі доўгі і дарагі квэст. Неабходна пацвердзіць дыплом, для чаго трэба прайсці серыю дарагіх платных курсаў. Потым здаць шэраг экзаменаў. У тым ліку, на веданне польскай медыцынскай мовы. Потым яшчэ давядзецца прайсці інтэрнатуру... Словам, гэтая гісторыя мінімум гады на два. І за кошт суіскальніка. Таму чэргі з замежных медыкаў не назіралася. Як і ў цэлым у Еўропе.
У пандэмію праблему вырашылі часовымі мерамі — сталі выдаваць умоўныя дазволы на працу замежных дактароў. Праўда, нават для гэтага неабходна хоць бы мінімальнае веданне мовы — на ўзроўні В1. Яго яшчэ называюць «турыстычным». Каб лячыць яго недастаткова. І з-за моўных бар’ераў здараліся трагедыі: урач не зразумеў сімптомаў пацыента, натуральна, паставіў няправільны дыягназ... Выжыць ўдавалася не ўсім.
У пандэмію на многае не звярталі ўвагі. А потым яшчэ прыехалі ўкраінскія грамадзяне (у тым ліку, і дактары), для якіх зыходзячы з палітычнай кан’юнктуры ліквідавалі апошнія патрабаванні нават да ведання мовы. Праўда, потым іх вярнулі: да 1 мая ўсе дактары з гэтай краіны павінны былі здаць іспыт. А такіх у Польшчы каля 3 тысяч чалавек. Тых, хто не паслухаўся, пачынаюць пазбаўляць умоўных дазволаў. Іх ужо страцілі больш за 200 украінскіх дактароў. Гэтая праблема атрымала велізарны рэзананс. І ўжо ў польскіх СМІ абмяркоўваюць на ўсе лады чэргі ў бальніцы і паліклінікі з-за ад’езду замежных спецыялістаў. Так, у нейкіх шпіталях праблемы паўстануць. Але складанасці польскай медыцыны сёння не ў кадрах, а ў адсутнасці грошай на іх утрыманне.
Толькі на гэты год Нацыянальны фонд аховы здароўя запланаваў дэфіцыт на 24 мільярды злотых (1 злоты роўны прыблізна 0,27 долара). Настолькі выдаткі аховы здароўя па плане павінны перавысіць даходы ад паступленняў страхавых узносаў. Такі разрыў утварыўся, у тым ліку, праз бескантрольную індэксацыю заробкаў урачоў. Яна не фантастычная па мерках дзяржаў з сярэднім узроўнем дабрабыту — каля 1500 еўра. Рэальны дэфіцыт перавысіць запланаваны на 25-30 мільярдаў злотых. І іх узяць няма адкуль. Таму польскія бальніцы выжываюць скарачэннем: персаналу, пераводу кругласутачных стацыянараў у дзённыя... і, натуральна, скарачэннем колькасці аказваемых паслуг. Паводле ацэнак польскай Федэрацыі прадпрымальніцтва ў красавіку 2026-га, колькасць пацыентаў, якія чакаюць тэрміновай амбулаторнай дапамогі за год вырасла да 776 тысяч чалавек, павялічыўшыся на 14 %. Прычым час чакання наблізіўся да двух месяцаў.
Крызіс набыў сур’ёзныя памеры. У сілу дэфіцыту фінансавання дактарам ужо не павялічваюць, а, часцяком, рэжуць зарплату і павялічваюць нагрузку. Яны, натуральна, незадаволеныя. Пацыенты абураныя: яны ўнеслі страхавыя ўнёскі і цяпер павінны выжываць за кошт платнай медыцыны. А кошт на яе паслугі таксама расце: толькі сёлета на 5 %. Зрэшты, даражэе не толькі медыцына, але і паслугі ЖКГ, сувязі... Заліць сацыяльную незадаволенасць грашыма немагчыма: для гэтага ў бюджэце іх няма. Таму выгнанне замежных урачоў — справа не палітычная, а эканамічная: пры дэфіцыце ў больш чым 12 мільярдаў долараў, у польскай ахове здароўя існуе праблема пракорму сваіх спецыялістаў. Бо тыя могуць памчацца ў Германію або іншыя дзяржавы ЕС. І тады будзе і няма каму лячыць, і няма за што.
Цяпер у польскім сейме і ўрадзе абмяркоўваюць экстранную рэформу сістэмы аховы здароўя. Ёсць прапановы павялічыць тарыфы на медыцынскія страхоўкі, парэзаць ільготы, павялічыць пенсійны ўзрост для жанчын да 65 гадоў, да фонду аховы здароўя далучыць сродкі сацыяльных адлічэнняў, з якіх выплачваюцца бальнічныя, адначасова узмацніўшы іх выдачу... Несумненна, ні адна з гэтых ініцыятыў не выклікае захаплення ні ў грамадзян, ні ў медыкаў, ні ў наймальнікаў, якія губляюць працоўную сілу.
Уладзімір ВАЛЧКОЎ
