Напярэдадні свята Вялікай Перамогі ў беларускай сталіцы адбылося адкрыццё памятнага знака, прысвечанага ўдзельнікам Мінскага падполля. Удзел ва ўрачыстай цырымоніі адкрыцця манумента ўзялі Старшыня Савета Рэспублікі Наталля Качанава і парламентарыі, кіраўніцтва горада Мінска, а таксама моладзь і грамадскасць сталіцы.
Памятны знак, прысвечаны ўдзельнікам Мінскага падполля, быў устаноўлены ў скверы 80-годдзя Перамогі, непадалёк ад станцыі метро «Фрунзенская». Дарэчы, Мінскае падполле падчас Вялікай Айчыннай вайны было адным з самых буйных і актыўных у акупаванай Еўропе. Яго прадстаўнікі дзейнічалі ў некалькіх кірунках: вялі антыфашысцкую барацьбу, ратавалі яўрэйскае насельніцтва і дапамагалі партызанам.
Як адзначыў у размове з журналістамі член Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі па міжнародных справах і нацыянальнай бяспецы, начальнік галоўнага ўпраўлення ідэалагічнай работы і па справах моладзі Мінскага гарвыканкама Аляксандр Лук’янаў, у той час, як асобныя краіны Захаду дагэтуль вядуць барацьбу са сваёй гісторыяй, з подзвігам уласных народаў, у Рэспубліцы Беларусь даўно і ўстойліва працягваецца работа па ўвекавечанні і мемарыялізацыі нашых герояў.
— І цяпер у горадзе Мінску мы знаходзімся на адкрыцці помніка нашым героям-падпольшчыкам. Гэта зборны вобраз усіх тых людзей, якія аддалі жыццё, якія перанеслі жудасныя выпрабаванні і пакуты для таго, каб наша краіна была такой, якой яна ёсць цяпер. І за апошнія 30 гадоў, насамрэч, мы зрабілі вельмі сур’ёзны крок не проста па мемарыялізацыі і ўвекавечанні памяці. Мы далучылі да гэтага руху ўсю нашу грамадскасць.
Сенатар канстатаваў, што на ўрачыстым адкрыцці памятнага знака, нават нягледзячы на непагадзь, прысутнічала шмат маладых людзей.
— І, вядома ж, сюды прыйшлі члены Савета Рэспублікі. На працягу месяца праходзіць акцыя «Савет Рэспублікі з удзячнасцю ветэранам», у рамках якой сенатары наведваюць нашых ветэранаў, вязняў канцэнтрацыйных лагераў, з удзячнасцю і павагай перадаюць ім словы ўдзячнасці, — паведаміў Аляксандр Лук’янаў. — Мы памятаем, мы ганарымся і, вядома, мы будзем і далей перадаваць гэтую памяць праз такія комплексы, які адкрылі мы сёння ў Мінску і ў мностве іншых гарадоў нашай краіны, будучым пакаленням.
Удзельнікі мерапрыемства ўшанавалі памяць загінулых хвілінай маўчання. Затым адбылося масавае ўскладанне кветак да памятнага знака.
Мінскае падполле падчас Вялікай Айчыннай вайны было адным з самых буйных і актыўных у акупаванай Еўропе. Яно ўключала ў сябе некалькі кірункаў: антыфашысцкую барацьбу, выратаванне яўрэйскага насельніцтва і дапамогу партызанам.
Пасля акупацыі Мінска нямецкімі войскамі ў 1941 годзе ў горадзе пачала фарміравацца сетка падпольных арганізацый, якія ўключалі камуністаў, камсамольцаў, ваеннаслужачых і звычайных грамадзян. Падпольшчыкі вялі актыўную барацьбу з акупантамі, распаўсюджваючы лістоўкі, арганізуючы дыверсіі і сабатажы, збіраючы разведвальныя даныя.
Важнай часткай дзейнасці падполля было выратаванне яўрэяў з Мінскага гета. Падпольшчыкі, рызыкуючы жыццём, дапамагалі яўрэям уцячы, уладкоўвалі іх у дзіцячыя дамы, знаходзілі працу ў горадзе. Гэтак жа падпольшчыкі падтрымлівалі сувязь з партызанскімі атрадамі, забяспечвалі іх інфармацыяй, зброяй і медыкаментамі, а таксама дапамагалі бегчы з горада ў партызанскія зоны.
На жаль, многія падпольшчыкі былі раскрытыя, арыштаваныя і пакараныя. З мэтай увекавечыць памяць аб падпольшчыках горада Мінска, якія змагаліся з нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў гады Вялікай Айчыннай вайны, Мінскім гарадскім выканаўчым камітэтам было прынята рашэнне аб стварэнні і ўстаноўцы ў скверы 80-годдзя Перамогі ў межах вуліц Кальварыйскай — Максіма Танка — Ціміразева памятнага знака, прысвечанага ўдзельнікам Мінскага падполля ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
Для пошуку найбольш выразнага вобразнага рашэння, якое сродкамі манументальнага мастацтва дазволіць увекавечыць памяць аб падпольшчыках сталіцы, якія змагаліся з нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў гады Вялікай Айчыннай вайны, Мінскім гарадскім выканаўчым камітэтам у асобе ўпраўлення культуры Мінскага гарвыканкама з 28 сакавіка па 25 красавіка 2025 года быў арганізаваны конкурс эскізных праектаў памятнага знака, прысвечанага ўдзельнікам Мінскага падполля ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
Па выніках конкурсу эскізных праектаў, на думку журы, лепшым быў прызнаны праект аўтарскага калектыву ў складзе Сяргея Логвіна і Анастасіі Сіпач. Матэрыял вырабу — бронза. Памятны знак уяўляе сабой стэлу з бетону, якая паказвае руіны Мінска. На ёй размяшчаюцца бронзавы малюнак трох фігур, якія сімвалізуюць падпольшчыц — Алену Мазанік, Надзею Траян і Марыю Осіпаву.
Сімвалічным элементам памятнага знака сталі гадзіннік і сумка. Вядома, што з дапамогай невялікай сумачкі Алена Мазанік пранесла ў спальню гаўляйтара Вільгельма Кубэ міну з гадзіннікавым механізмам, якая і выбухнула ў ноч на 22 верасня 1943 года.
Па словах аўтараў памятнага знака, сімвал разбуранага будынка ўзяты за аснову нездарма. Уцякаючы з разбуранага Мінска, жанчыны запомнілі яго такім. Ззаду знака — правады як дадатак да развалінаў.
На пярэднім баку размешчаны надпіс: «Мінскаму падполлю прысвячаецца»; гады дзеянні падполля «1941 — 1944».
Заказчыкам, адказным за выраб, дастаўку і ўстаноўку памятнага знака, быў вызначаны Беларускі культурны цэнтр духоўнага адраджэння.
Данііл ХМЯЛЬНІЦКІ
Фота Валерыя КАРТУЛЯ і БелТА
