Паўсюднае ўкараненне анлайн-сэрвісаў і інтэграцыя інтэрнэт-тэхналогій ва ўсе сферы жыцця, нараўне з відавочнымі выгодамі, ствараюць прынцыпова новыя выклікі для дзяржавы і грамадства. За апошнія 10 гадоў доля кіберзлачынстваў вырасла з 2 % да 30 % у агульным аб’ёме злачынстваў. Да таго ж, сёлета на працягу ўсяго няпоўных двух месяцаў колькасць правапарушэнняў у сетцы працягвае расці і ўжо перавышае 37 %.
Метады — розныя, мэта — адна
Як адзначыў намеснік начальніка галоўнага ўпраўлення лічбавага развіцця папярэдняга следства Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь Іван Судніковіч, кіберзлачыннасць практычна поўнасцю пераарыентавалася на псіхалагічнае ўздзеянне. Сярод багацця ашуканскіх схем спецыялісты вылучаюць чатыры найбольш распаўсюджаныя. Гэта ашуканскія кол-цэнтры, калі зламыснікі тэлефануюць пад рознымі добрапрыстойнымі падставамі — ад неабходнасці «дэкларавання» сродкаў да паведамленняў аб падазроных аперацыях — і пераконваюць грамадзян перавесці грошы на «бяспечныя рахункі» або перадаць іх кур’еру.
У тым ліку, адзначыў старшы пракурор упраўлення Генеральнай пракуратуры па наглядзе за працэсуальнай дзейнасцю Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь Максім Сеніў, летась былі адкрыты дзве крымінальныя справы ў дачыненні да ўдзельнікаў ашуканскіх кол-цэнтраў, якія займаліся авалодваннем грашовых сродкаў грамадзян пад маркай інвеставання ў дзейнасць неіснуючых арганізацый. Дарэчы, паводле яго слоў, у Беларусі актыўна змагаюцца з «псеўдаінвеставаннем»: «Страціўшы мінімальную суму, яшчэ ёсць шанц спыніцца. Але, на жаль, мы бачым сітуацыю, калі на пацярпелага адбываецца такога кшталту ўздзеянне, і ён страчвае яшчэ больш сродкаў».
У спіс уваходзяць і фішынгавыя рэсурсы, якія візуальна капіруюць афіцыйныя сайты банкаў, сотавых аператараў або папулярных гандлёвых пляцовак. Вялікай папулярнасцю карыстаецца таксама схема ашуканскіх анлайн-крам. Грамадзяне, спакусіўшыся выгаднымі прапановамі і не праверыўшы рэпутацыю прадаўца, пераводзяць поўную або частковую перадаплату за неіснуючы тавар. І, вядома, так ніколі яго і не атрымліваюць.
«Чацвёрты, самы распаўсюджаны від злачынстваў — гэта спроба заблакіраваць прыладу, уліковы запіс тэлефона для наступнага вымагальніцтва грашовых сродкаў за яго разблакіроўку», — расказаў Іван Судніковіч. Але галоўная мэта ўсіх зламыснікаў сёння — прымусіць чалавека добраахвотна развітацца са сваімі зберажэннямі, няхай гэта будуць безнаяўныя сродкі або грошы, якія захоўваюцца грамадзянамі дома.
Выйсце — у супрацоўніцтве
Аднак асноўным і самым уразлівым звяном у гэтай сістэме ўсё роўна застаецца чалавек. Таму часта толькі шчыльная каардынацыя паміж усімі зацікаўленымі ведамствамі здольная стварыць надзейны шчыт ад кібермахляроў. Напрыклад, Следчы камітэт імкнецца загадзя выяўляць ашуканскія рэсурсы, яшчэ да здзяйснення самога злачынства. Для гэтага сумесна з Міністэрствам унутраных спраў і Нацыянальным банкам СК была створана шматузроўневая сістэма процідзеяння кіберпагрозам.
Спецыялісты камітэта вядуць улік усіх ашуканскіх груп, якія калі-небудзь атакавалі нашу краіну, улічваючы таксама інфармацыю аб складзе груповак, іх інструментах і метадах. На аснове гэтых даных выяўляюцца і арганізатары, і нават дапаможнікі ашуканцаў. Часцей за ўсё яны займаюцца, напрыклад, афармленнем падстаўных банкаўскіх карт і сім-карт, дапамагаюць выводзіць выкрадзеныя сродкі ў крыптавалюту.
Сучасная кіберзлачыннасць не мае меж, і эфектыўнае расследаванне інцыдэнтаў усё часцей патрабуе зладжанай работы з калегамі з іншых краін: «Мы актыўна і хутка выяўляем махляроў як у Беларусі, так і за мяжой. Прыкладам з’яўляецца Расія, з якой выбудаваны адносіны на міжведамасным узроўні, што садзейнічае якаснаму выяўленню кіберзлачынстваў, — адзначыў Іван Судніковіч. — Рэгіструецца таксама актыўнасць з боку ашуканцаў на тэрыторыі Украіны, аднак сумесныя дзеянні па супрацьдзеянні дадзенай дзейнасці немагчымыя з-за геапалітычнай сітуацыі».
Увогуле раскрыццю кіберзлачынстваў садзейнічаюць існуючыя міждзяржаўныя дагаворы, якія прадугледжваюць абмен інфармацыяй, вопытам і правядзенне працэсуальных дзеянняў, а таксама дадатковыя міжведамасныя пагадненні. Акрамя Расіі, яны ўжо заключаны з Казахстанам і Узбекістанам.
Аміна НАЗАРАВА
Фота з адкрытых крыніц
