Чаму тэорыя пра «мамін розум» няслушная

Папулярны міф сцвярджае, што гены інтэлекту сканцэнтраваны выключна ў X-храмасоме, таму сыны атрымліваюць у спадчыну розум толькі ад маці. Генетыкі называюць падобныя заявы антынавуковымі.

Адкуль узяўся гэты міф?

Прычына крыецца ў няслушнай інтэрпрэтацыі школьнага курсу біялогіі, кажа эксперт. Пол дзіцяці вызначаюць дзве храмасомы: X і Y. Дзяўчынкі атрымліваюць па адной Х-храмасоме ад кожнага з бацькоў (XX), а хлопчыкі — Y-храмасому ад бацькі і X-храмасому ад маці (XY). У інтэрнэце распаўсюдзілася лжывае перакананне, быццам менавіта ў X-храмасоме лакалізаваны «гены інтэлекту». Прыхільнікі гэтай гіпотэзы зрабілі памылковую выснову: калі ў хлопчыкаў X-храмасома толькі матчына, то і ўзровень інтэлекту перадаецца строга па жаночай лініі.

— Генетыка лёгка абвяргае гэту памылку, — тлумачыць біёлаг Канстанцін Севярынаў. — Дастаткова параўнаць паказчыкі IQ бацькоў і сыноў: яны дэманструюць цесную карэляцыю. Калі б кагнітыўныя здольнасці перадаваліся выключна праз матчыну Х-храмасому, сын генетычна не мог бы ўспадкаваць інтэлект бацькі. У прыродзе не існуе адзінага «гена розуму». Інтэлект — гэта палігенная прыкмета, за які адказваюць тысячы генаў, размеркаваных па ўсіх храмасомах. І мы атрымліваем іх ад абаіх бацькоў у роўнай ступені.

З дзяўчынкамі сітуацыя яшчэ больш відавочная. Дачка атрымлівае ў спадчыну X-храмасомы і ад маці, і ад бацькі. Аднак у жаночым арганізме запускаецца працэс інактывацыі: у кожнай клетцы адна з X-храмасом выпадковым чынам адключаецца.

— Калі б міф адпавядаў рэчаіснасці, жаночы мозг функцыянаваў бы па прынцыпе лапікавай коўдры: у адной клетцы працавалі б матчыны кагнітыўныя праграмы, а ў суседняй — бацькаўскія, — рэзюмуе навуковец. — У рэальнасці чалавечы мозг уладкаваны значна складаней. Гэта адзіная, зладжаная сістэма, у якой гарманічна аб’яднаны генетычныя праграмы абаіх бацькоў.