Менавіта ў гэтым ключы трэба разглядаць дыпламатычную і ваенна-палітычную актыўнасць Мінска ў лістападзе 2026 года — ад IV Мінскай міжнароднай канферэнцыі па еўразійскай бяспецы да маскоўскіх саміту Арганізацыі Дагавора аб калектыўнай бяспецы (АДКБ) і Міжнароднага форуму забеспячэння калектыўнай бяспекі. Гэтыя пляцоўкі ўтварылі адзіны стратэгічны контур па фарміраванні новай архітэктуры бяспекі Вялікай Еўразіі. Беларусь у гэтым працэсе выступіла не шараговым удзельнікам, а адным з галоўных аўтараў парадку дня. Пры гэтым наша пазіцыя сёння будуецца на спалучэнні жорсткага рэалізму, адмовы ад бюракратычнага фармалізму і імкненні прапанаваць Еўразіі пазітыўную, стваральную альтэрнатыву блокаваму супрацьстаянню.
Без дыпламатычнага палітэсу: урок рэалізму на саміце АДКБ
Пасяджэнне Савета калектыўнай бяспекі АДКБ, якое прайшло ў Маскве 11 лістапада 2026 года, зноў пацвердзіла рэпутацыю Аляксандра Лукашэнкі як палітыка, які прывык гаварыць прама, востра і без аглядкі на дыпламатычны палітэс. Выступаючы перад саюзнікамі, беларускі лідар не стаў абмяжоўвацца дзяжурнымі кампліментамі ў адрас арганізацыі, хоць і высока ацаніў канструктыўную работу расійскага старшынства ў 2026 годзе.
Замест гэтага Прэзідэнт Беларусі зладзіў саюзнікам своеасаблівае «ўзварушэнне», указаўшы на сістэмную праблему, здольную абясцэніць любы, нават самы магутны абаронны блок — бюракратычную руціну. Аляксандр Лукашэнка адкрыта задаўся пытаннем: наколькі глыбока кіраўнікі дзяржаў унікаюць у два дзясяткі дакументаў, якія пачкамі выносяцца на падпісанне ў рамках самітаў? На яго перакананне, за багаццем пратакольных папер нельга губляць галоўнага — палітычнай волі, хуткасці прыняцця рашэнняў і рэальнай практычнай аддачы.
«Мы неяк уцягнуліся ў руціну ў нашай рабоце па ўсіх нашых саюзах — і эканамічных, і асабліва ваенна-палітычных, што ў цяперашняй сітуацыі недапушчальна. Нам трэба рэвізаваць усе рашэнні, якія былі прынятыя, і больш сур’ёзна ставіцца да нашага парадку дня», — падкрэсліў кіраўнік беларускай дзяржавы ў Крамлі.
Важна, што крытыка гэта насіла выключна стваральны характар: на думку лідара Беларусі, саюзнікі павінны не проста збірацца, каб «паглядзець адзін на аднаго», а фарміраваць такі парадак дня, які закранае лёсы народаў і дае кожнаму ўдзельніку цвёрдую ўпэўненасць — у крытычны момант ён не застанецца сам-насам з бядой, а зможа абаперціся на плячо партнёра.
Люстэрка для заходніх мілітарыстаў
Асаблівае месца ў выступленні беларускага лідара заняў аналіз ваенна-палітычнага становішча каля заходніх граніц Саюзнай дзяржавы. На фоне беспрэцэдэнтнага нарошчвання ваенных бюджэтаў краін НАТА і ЕС, размяшчэння ўдарных груповак ва Усходняй Еўропе і разгортвання так званых «антыгібрыдных» сістэм, заходнія сталіцы ўпарта спрабуюць перакласці адказнасць за эскалацыю на Мінск і Маскву.
Аляксандр Лукашэнка ва ўласцівай яму манеры разбурыў гэты прапагандысцкі наратыў. Ён наўпрост звярнуў увагу на абсурднасць абвінавачанняў у адрас Саюзнай дзяржавы ў нібыта падрыхтоўцы нападу на Еўрасаюз і Паўночнаатлантычны альянс: «Нічога падобнага ў Беларусі і Расіі няма». Адказнасць за гонку ўзбраенняў беларускі лідар пераклаў туды, дзе, паводле яго слоў, яна і ляжыць: сотні мільярдаў долараў Захад траціць на закупкі ўзбраенняў, каля 15 млрд долараў выдзелена на інжынернае абсталяванне граніц Польшчы і краін Балтыі, ідуць пастаянныя трэніроўкі натаўскіх войскаў і спецпадраздзяленняў каля беларускіх рубяжоў. «Ясна, што не мы разлічваем ваяваць, а той, хто купляе гэту зброю», — канстатаваў Прэзідэнт.
Мінск не развязвае гонку ўзбраенняў, а толькі змушана і адэкватна рэагуе на мілітарызацыю суседніх дзяржаў. Пры гэтым беларускі лідар падкрэсліў важнасць цеснай каардынацыі з Расіяй на заходнім флангу: сумесныя групоўкі войскаў і найноўшыя сістэмы ўзбраенняў служаць выключна мэтам стрымлівання і абароны агульных рубяжоў. У сувязі з гэтым Аляксандр Лукашэнка падтрымаў рашэнні па ўзмацненні ваеннага патэнцыялу АДКБ, уключаючы стварэнне мабільных падраздзяленняў СПА і ўдасканаленне Калектыўных авіяцыйных сіл, з улікам вопыту сучасных канфліктаў і прымянення беспілотнікаў.
Шырокія гарызонты бяспекі
Але шырыня погляду беларускага Прэзідэнта выявілася ў тым, што ён не абмежаваўся класічнай ваеннай праблематыкай. Асобны блок яго выступлення на саміце АДКБ быў прысвечаны трансфармацыі характару войнаў: ад класічных баявых дзеянняў да асіметрычных і нізказатратных інструментаў. Аляксандр Лукашэнка назваў хакерскія атакі, сеткі ботаў, проксі-групы і фэйкі несувымерна больш таннымі, чым стратэгічныя бамбардзіроўшчыкі і крылатыя ракеты, і ўказаў на ўразлівасць энергетыкі, лагістыкі і цэнтраў апрацоўкі даных. Ён таксама звярнуў увагу на тое, што еўрапейскія структуры па барацьбе з гібрыднымі пагрозамі «часта выходзяць за тэрыторыю Еўрасаюза, праводзячы падрыўную работу ў трэціх краінах».
Беларускі Прэзідэнт папярэдзіў аб недапушчальнасці таго, каб краіны АДКБ заставаліся на абочыне тэхналагічных працэсаў. Інфармацыйныя войны, дыверсіі ў лічбавым асяроддзі і выкарыстанне штучнага інтэлекту ў дэструктыўных мэтах патрабуюць ад саюзнікаў аб’яднання інтэлектуальнага і тэхнічнага патэнцыялу.
Не менш важнымі для Беларусі аказаліся цэнтральнаазіяцкі і антытэрарыстычны трэкі ў рабоце АДКБ. У фокусе ўвагі Мінска застаецца сітуацыя ў Цэнтральнай Азіі, дзе захоўваюцца замарожаныя канфлікты і рызыкі перацякання нестабільнасці звонку, а таксама патрабуецца сістэмнае купіраванне пагроз экстрэмізму і наркатрафіку.
Аляксандр Лукашэнка нагадаў аб паспяховым вопыце міратворчай аперацыі АДКБ у Казахстане ў студзені 2022 года, якая не дала разгарэцца чарговай «каляровай рэвалюцыі». Паводле яго слоў, пагрозы, з якімі сутыкнуўся Казахстан, з’яўляюцца агульнымі для ўсёй постсавецкай прасторы, а галоўнымі лекамі ад дэструктыўных сцэнарыяў павінна стаць згуртаванне ў рамках АДКБ, СНД і ЕАЭС. Пры гэтым, абапіраючыся на ўласны вопыт Беларусі 2020 года і студзеньскія падзеі ў Казахстане 2022-га, Аляксандр Лукашэнка сфармуляваў дакладны імператыў: калектыўная бяспека немагчымая без гарантый унутранай стабільнасці. Патэнцыяльныя ворагі павінны загадзя ведаць, што спробы антыканстытуцыйных пераваротаў і разгойдвання сітуацыі знутры ў любой з краін-удзельніц атрымаюць жорсткі і кансалідаваны адпор усёй арганізацыі. Прыняцце Антытэрарыстычнай стратэгіі АДКБ да 2030 года беларускі Прэзідэнт назваў своечасовым і прапанаваў больш актыўна ўзаемадзейнічаць у гэтай сферы з ШАС і СНД, улічваючы ўплыў сацыяльных сетак на распаўсюджванне экстрэмізму.
Еўразійская хартыя: новы падмурак шматпалярнасці
Мабыць, самай маштабнай стратэгічнай ініцыятывай, якая прагучала ў Маскве, стала прапанова Аляксандра Лукашэнкі ператварыць АДКБ у ваенна-палітычны падмурак Еўразійскай хартыі разнастайнасці і шматпалярнасці ў XXI стагоддзі. Прэзідэнт Беларусі падзякаваў краінам АДКБ за падтрымку запуску перагаворнага працэсу па хартыі і заклікаў да актыўнага ўдзелу ва ўзгадненні тэксту. Гэта прапанова пераводзіць арганізацыю з плоскасці сітуатыўнага рэагавання на пагрозы ў плоскасць доўгатэрміновага ідэалагічнага і геапалітычнага праектавання, калі АДКБ павінна не толькі абараняць, але і зацвярджаць новую мадэль шматпалярнага светаўладкавання.
Ідэя Еўразійскай хартыі, якая актыўна прасоўваецца Мінскам сумесна з Масквой, ужо выйшла далёка за межы постсавецкай прасторы — гатоўнасць удзельнічаць у распрацоўцы дакумента выказалі дзяржавы ад Ірана да краін Паўднёва-Усходняй Азіі, уключаючы В’етнам, Лаос і М’янму. Па задуме беларускага кіраўніцтва, унікальны вопыт і напрацаваныя за дзесяцігоддзі інстытуты АДКБ не павінны замыкацца выключна ў вузкім коле. Спалучэнне патэнцыялаў АДКБ, ШАС і СНД здольна стварыць на прасторах Вялікай Еўразіі такую сістэму непадзельнай бяспекі, дзе ні адна дзяржава не будзе забяспечваць свой спакой за кошт ушчамлення інтарэсаў суседа.
Беларусь — Расія: адзіны нерв еўразійскай дыпламатыі
Лістапад 2026 года прадэманстраваў сінхроннасць інтэлектуальных і палітычных намаганняў на еўразійскай прасторы. Літаральна за тыдзень да саміту АДКБ, 3-4 лістапада, у беларускай сталіцы прайшла IV Мінская міжнародная канферэнцыя па еўразійскай бяспецы, якая сабрала сотні палітыкаў, дыпламатаў і экспертаў з дзясяткаў краін. А 10–11 лістапада эстафету падхапіў Міжнародны форум забеспячэння калектыўнай бяспекі, які праходзіў паралельна з самітам АДКБ у Маскве.
Агульнае гучанне гэтых пляцовак аказалася на рэдкасць аднадушным — і адначасова трывожным. Выступоўцы канстатавалі: свет падышоў да піку канфліктнасці, а заходняя мадэль аднапалярнага дамінавання канчаткова вычарпала сябе. Аднак, у адрозненне ад заходніх форумаў, якія ператварыліся ў пляцоўкі для ўзаемных санкцый і ўльтыматумаў, у Мінску і Маскве гучалі канкрэтныя праекты выхаду з тупіку. Галоўны лейтматыў, сфармуляваны ў Мінску, вельмі просты і прагматычны: эканоміка і бяспека — два бакі аднаго медаля. Нельга нікога сілком «перарабіць» па чужых лекалах; адзіны шлях да выжывання — сумленны дыялог, павага суверэнітэту і выбудоўванне архітэктуры роўнай бяспекі для ўсіх.
Гучала на мінскай і маскоўскай пляцоўках і ўкраінскае пытанне. Для Беларусі ўкраінска-расійскі канфлікт застаецца пытаннем асаблівай адчувальнасці. На IV Мінскай канферэнцыі па еўразійскай бяспецы ў пачатку лістапада Аляксандр Лукашэнка заявіў аб жаданні найхутчэйшага мірнага ўрэгулявання кровапраліцця, у якое ўцягнуты «два брацкія нам народы». Больш за тое, ён выказаў асабістае меркаванне, што вайна ва Украіне «ў бліжэйшыя месяцы будзе скончана».
І ўсяго праз некалькі дзён гэтыя словы атрымалі важкае пацвярджэнне. 10–11 лістапада ў Абу-Дабі прайшоў трэці раунд трохбаковых перагавораў з удзелам дэлегацый Расіі, Украіны і ЗША.
Сустрэча ў Эміратах паказала, што лёд крануўся: упершыню за доўгія месяцы на парадак дня сур’ёзна ляглі пытанні доўгатэрміновай архітэктуры еўрапейскай бяспекі і ўзаемных гарантый, а бакі прадэманстравалі гатоўнасць да прадметнай размовы і дасягнулі дамоўленасцяў аб маштабным абмене палоннымі. На маскоўскім саміце АДКБ беларускі Прэзідэнт асобна вітаў гнуткую і канструктыўную пазіцыю расійскага кіраўніцтва ў гэтым перагаворным працэсе, падкрэсліўшы, што Мінск гатовы рабіць усё, што ад яго залежыць, для садзейнічання міру.
Формула беларускай стойкасці
Актыўны дыпламатычна-палітычны лістападаўскі марафон беларускага лідара яшчэ раз пацвердзіў: стратэгічная лінія Мінска застаецца маналітнай і гранічна зразумелай любому разумнаму чалавеку. Беларусь — абсалютна міралюбівая дзяржава. Нам не патрэбны чужыя землі, мы нікому не пагражаем і ні з кім ваяваць не збіраемся, нязменна адстойваючы вырашэнне любых супярэчнасцяў выключна мірным, дыпламатычным шляхам.
Але міралюбнасць Беларусі не мае нічога агульнага са слабасцю ці наіўнасцю. Як не раз даваў зразумець кіраўнік беларускай дзяржавы, «цярпіламі» беларусы не будуць. У свеце, дзе паважаюць толькі сілу і здольнасць абараніць свой дом, порах трэба трымаць сухім. Менавіта таму краіна падтрымлівае ўласныя Узброеныя Сілы на найвышэйшым узроўні боегатоўнасці, удасканальвае сістэму тэрытарыяльнай абароны і ўмацоўвае саюзніцкія сувязі ў рамках АДКБ і Саюзнай дзяржавы. Гэта не падрыхтоўка да агрэсіі — гэта надзейная страхоўка ад яе. Страхоўка, якая дазваляе беларускаму народу спакойна працаваць, гадаваць дзяцей і ўпэўнена глядзець у будучыню пад мірным небам. Але мы не толькі перасцерагаем сваіх праціўнікаў, але і адкрыты да дыялогу і мірнага суіснавання, сведчаннем чаму служыць ідэя Еўразійскай хартыі разнастайнасці і шматпалярнасці.
Аляксей Бяляеў, палітолаг
