— Юрый Іванавіч, трэці раз у краіне праводзіліся цэнтралізаваныя іспыты. Ці можна сказаць, што механізм гэтага выпрабавання ўжо дапрацаваны і вывастраны?

— У Беларусі шмат зроблена для таго, каб выпускнікі школ і абітурыенты былі ўпэўнены, што ўсё празрыста, надзейна і стабільна, таму што стабільнасць — гэта вельмі важны фактар для падыспытных. Так, за апошнія гады мы выйшлі на некаторую ўжо ўстояную структуру тэстаў па складанасці і ў цэлым вывастрылі механізм. Але працэс удасканалення, як правіла, бясконцы. Ён складаецца са шматлікіх этапаў, над кожным з якіх вядзецца праца, каб тэст быў лепш, каб надзейней праходзілі выпрабаванні ў пунктах.

У якасці прыкладу можна прывесці рэпетыцыю цэнтралізаванага іспыту, яна ўжо тройчы прайшла ў нашай краіне. Гэта вельмі важны этап у падрыхтоўцы выпускнікоў да выпрабаванняў. Калі казаць пра новы, то сёлета мы дапрацавалі матэрыял, які даецца тым, хто прайшоў выпрабаванні на рэпетыцыі цэнтралізаванага іспыту. Удзельнікі РЦЭ атрымалі інфармацыю, якая змяшчае адказы на заданні з указаннем раздзелаў навучальных праграм і спасылак на параграфы, дзе выкладзены матэрыял задання. Гэта ўсё робіцца дзеля таго, каб дзеці маглі лепш падрыхтавацца. Мы даем інфармацыю аб тыповых памылках, зноў жа, каб лепш можна было падрыхтавацца.

У 2024 годзе мы пачалі размяшчаць у асабістых кабінетах удзельнікаў ЦТ і ЦЭ скан-копіі запоўненых бланкаў іх адказаў. У гэтым годзе мы дапоўнілі гэтую частку адказамі на заданні, каб выпускнікі маглі лёгка палічыць свае вынікі. Я прывёў некалькі прыкладаў таго, што мы ўвесь час працуем над умацаваннем аб’ектыўнасці, справядлівасці, роўных умоў і надзейнасці, каб не было ніякіх сумневаў у іх поўным забеспячэнні.

Яшчэ з новага — гэта стражэйшы падыход камісій на месцах да кантролю за выкарыстаннем розных шпаргалак і тэлефонаў. У гэтым годзе на ЦЭ і ЦТ нельга было карыстацца мабільнікамі на ўсёй тэрыторыі пунктаў правядзення выпрабаванняў. Гэта зроблена для таго, каб не было ніякіх спакус парушаць правілы, каб усё было аб’ектыўна і справядліва. Падводзячы рысу пад вось гэтым пытаннем, скажу, што мы дасягнулі вызначанага добрага выніку, але будзем займацца тым, каб было яшчэ лепш.

— Колькі чалавек штогод здаюць ЦЭ і ЦТ і якія прадметы аказваюцца ў топе ва ўдзельнікаў выпрабаванняў?

— Калі казаць аб цэнтралізаваным іспыце, то сёлета каля 57 тыс. выпускнікоў былі зарэгістраваны на яго. Калі параўноўваць з мінулымі гадамі, гэтая лічба, аб’ектыўна, была крыху меншай. Напрыклад, у 2024 годзе ўдзельнікаў ЦЭ было 55,7 тыс., у 2023-м — 53,3 тыс. Гэта звязана з самой колькасцю выпускнікоў.

Калі казаць аб прыярытэтах менавіта па цэнтралізаваным іспыце, трэба памятаць аб спецыфіцы — навучэнцам трэба абраць адну з дзяржаўных моў і адзін з профільных прадметаў. Паколькі многія потым будуць паступаць у ВНУ, яны выбіраюць для цэнтралізаванага экзамену два прадметы з трох неабходных. Часта яны робяць гэта такім чынам, каб быць упэўненымі, што пакажуць добры вынік. Бо на кону атэстат, таму што вынікі цэнтралізаванага іспыту ўплываюць на адзнаку, якая выстаўляецца ў дакуменце. Таму выбар такі — на першым месцы ўсе гады знаходзіцца руская мова, сёлета на прадмет зарэгістраваліся больш за 46 тыс. тых, хто здае. На другім месцы матэматыка — 19 тыс. удзельнікаў. На трэцім месцы часта з нязначнай розніцай у колькасці запісаных размяшчаюцца беларуская мова, грамадазнаўства і біялогія. Яны могуць з году ў год мяняць парадак прыярытэту. Напрыклад, у гэтым годзе на грамадазнаўства зарэгістравалася каля 10,9 тыс. абітурыентаў, на беларускую мову — каля 10,8 тыс., на біялогію — каля 10,5 тыс. чалавек. У мінулым годзе грамадазнаўства здавалі каля 8,6 тыс. выпускнікоў, беларускую мову — каля 11,5 тыс., біялогію — каля 10,1 тыс.

Якія паступаюць на інжынерныя спецыяльнасці акрамя матэматыкі патрэбна яшчэ фізіка. Але гэта досыць складаны прадмет, таму многія аддаюць перавагу абраць на цэнтралізаваны іспыт матэматыку, а на цэнтралізаванае тэставанне — фізіку. Гэта вельмі заўважна, таму што на цэнтралізаваны экзамен па фізіцы ў гэтым годзе запісалася толькі 2,4 тыс. абітурыентаў, на цэнтралізаванае тэсціраванне ж па прадмеце было зарэгістравана каля 13,8 тыс. жадаючых.

Па цэнтралізаваным тэсціраванні, як правіла, у прыярытэце англійская мова, у гэтым годзе яе здавалі каля 17,2 тыс. абітурыентаў, у мінулым годзе — каля 14,5 тыс., а ў 2023 годзе — 12,8 тыс. На другім месцы апошнія тры гады знаходзіцца фізіка: у гэтым годзе яе планавалі здаваць каля 13,8 тыс. чалавек, у 2024-м — каля 13,4 тыс. у 2023-м — каля 14,1 тыс. Завяршаюць тройку лідэраў з нейкімі варыяцыямі з году ў год рускую мову і матэматыка. У гэтым годзе рускую мову на ЦТ здавала 11,6 тыс. абітурыентаў, матэматыку — 11,4 тыс. У мінулым годзе — каля 9,4 тыс. і 9,5 тыс. адпаведна. У 2023-м жадаючых здаваць рускую мову было каля 12 тыс., матэматыку — каля 10,7 тыс. чалавек.

— Як з года ў год мяняліся сярэднія балы па тэстах?

— Сярэднія балы ў нас стабільныя. На цэнтралізаваным экзамене яны ў раёне 60 балаў, па розных прадметах яны могуць крыху адрознівацца — быць крыху менш ці крыху больш. Гэта залежыць ад падрыхтаванасці навучэнцаў. Для цэнтралізаванага тэсціравання сярэднія балы меншыя, але недалёка ад 50. Гэта зразумела, бо ЦТ часта здаюць выпускнікі мінулых гадоў, значыць, у іх была пэўная паўза ў падрыхтоўцы. Нейкіх рэзкіх змен гэтых паказчыкаў у апошнія гады мы не назіраем.

— Тады тут трэба пагаварыць і аб узроўні складанасці заданняў ЦЭ і ЦТ. Ці былі тут нейкія змены за апошнія гады?

— Тое, што сярэдні бал дастаткова стабільны і што прыстойная колькасць падыспытных атрымліваюць абсалютны вынік, сведчыць аб тым, што тэст дастаткова збалансаваны, ён дазваляе вымераць падрыхтоўку і моцных выпускнікоў, і не вельмі падрыхтаваных. Структура тэста змяшчае заданні розных узроўняў складанасці. У цэлым складанасць тэста мы імкнуліся і імкнемся захоўваць. Але ў 2023 годзе ў нас не было заданняў пятага ўзроўню складанасці, потым з’явіліся, і ўжо ў 2024 і 2025 гадах структура тэсту не мяняецца.

— Ці ёсць планы мяняць штосьці — структуру або складанасць тэстаў?

— Не. Навучэнцам вельмі важна загадзя ведаць структуру і складанасць тэста. Таму ўжо на пачатку года яны бачаць спецыфікацыі экзаменацыйных работ. У планах няма ўскладняць тэст. Мы лічым, што ён збалансаваны па заданнях рознага ўзроўню складанасці.

— Як ідуць справы са стобальнымі і нулявымі вынікамі выпрабаванняў? Якія тэндэнцыі прасочваюцца ў апошнія гады?

— За апошнія тры гады выпускнікі паказалі дастаткова добрую колькасць стобальных вынікаў. Нельга чакаць, што яно будзе стабільнае. Калі казаць пра цэнтралізаваны іспыт, то сёлета ў асноўныя дні мы мелі 1603 стобальныя вынікі. У 2024 годзе максімальных вынікаў было 1106, у 2023-м — 1663. Мы разумеем, што казаць аб тым, што лічба будзе стабільнай, немагчыма. Але яе парадак сведчыць аб тым, што тэст па складанасці дастаткова стабільны ўсе гэтыя гады. Калі казаць пра тых, хто паказаў стобальны вынік двойчы, то сёлета іх больш. Якія набралі два разы па 100 балаў на ЦЭ ў нас 150 чалавек, летась такіх было 72, у 2023-м — 141. Гэта велічыні аднаго парадку.

Калі казаць пра стобальнікаў на ЦТ, то ў асноўныя дні змог атрымаць абсалютны вынік 981 чалавек. Гэта болей, чым у мінулыя гады. Напрыклад, у 2024-м такіх было 695, а ў 2023-м — 620. Тых, хто атрымаў двойчы максімальны вынік на ЦТ, сёлета 13 чалавек, летась — 9, у 2023-м — 20. Але ёсць і тыя, хто атрымаў тройчы абсалютны вынік. У гэтым і ў мінулым годзе такіх было па адным чалавеку.

Калі разглядаць удзельнікаў цэнтралізаванага іспыту, якія пісалі ЦТ, то двойчы стобальны вынік (па адным ЦЭ і ЦТ) сёлета паказалі большую колькасць чалавек, чым тыя, хто пісаў толькі два ЦЭ. Такіх 306 абітурыентаў, у мінулым годзе іх было 212. Таксама ў гэтай катэгорыі выпускнікоў 42 чалавекі атрымалі тры разы абсалютны вынік, летась такіх было 15.

Што да нулявых вынікаў, яны ёсць. Лічба гэтая дастаткова, да нашага засмучэння, стабільная. Сёлета на цэнтралізаваным экзамене 65 чалавек атрымалі нулявы вынік, летась — 67, пазалетась — 63. На цэнтралізаваным тэсціраванні гэтыя лічбы пабольш, але таксама аднаго парадку.

— Як вы лічыце, чаму выпускнікі атрымліваюць нулявыя вынікі?

— Гэта складанае пытанне. Але мы памятаем, што да любога выпрабавання трэба рыхтавацца. У цэлым наяўнасць нулявых вынікаў сведчыць аб тым, што адгадаць на тэсце дастаткова складана. Многае зроблена за апошнія гады для таго, каб проста адгадваць адказы на заданні не было магчымасці. А калі адгадваць ніяк, тое трэба рыхтавацца да выпрабаванняў

— Сёлета на цэнтралізаваных іспытах быў новы прадмет — гісторыя Беларусі ў кантэксце сусветнай гісторыі. Як прайшлі тэсты? Якія вынікі паказалі ўдзельнікі?

— Чаканая колькасць удзельнікаў была не вельмі вялікай, таму што гэта сапраўды новы прадмет. Ён праходзіў у тэставым рэжыме ў пэўнай колькасці ўстаноў адукацыі. У цэнтралізаваным экзамене па прадмеце прыняў удзел адзін выпускнік і паказаў дастаткова добры вынік — 58 балаў. У гэты ж час праходзіла і ЦТ для выпускнікоў мінулых гадоў, падчас якога прадмет выбралі 14 чалавек. Адзін з іх атрымаў нават максімальна магчымы вынік 100 балаў. Гэта сведчыць аб тым, што тэст па сілах, калі рыхтуешся. Акрамя таго, 2 чэрвеня тэст па гісторыі Беларусі ў кантэксце сусветнай гісторыі здавалі выпускнікі бягучага года, якія вырашылі здаваць прадмет у форме ЦТ, і выпускнікі мінулых гадоў, такіх было 34 абітурыенты. Было дастаткова шмат высокіх вынікаў, там ёсць і 96, і 92 балы.

Рэзюмуючы, хачу падкрэсліць, што мы стараемся, каб для навучэнцаў і выпускнікоў не было ніякіх нечаканасцей, каб усе ўдзельнікі знаходзіліся ў роўных умовах і каб школьнай праграмы было дастаткова для ўдзелу ў гэтым конкурсе. Таму тэст абавязкова праходзіць экспертызу, ён павінен адпавядаць матэрыялу падручнікаў, не павінен выходзіць за межы школьнай праграмы. Гэтаму вельмі вялікая ўвага надаецца і Рэспубліканскім інстытутам кантролю ведаў і экспертамі. Усё робіцца дзеля таго, каб можна было спакойна самастойна падрыхтавацца да выпрабавання. Няма ніякіх звышскладаных задач, проста трэба знайсці час і арганізаваць сваю працу такім чынам, каб падрыхтавацца да выпрабавання, паўтарыць матэрыял, вызначыць упушчаныя пытанні, якія ў працэсе вучобы не былі замацаваны. Для гэтага ёсць і некалькі этапаў рэпетыцыйнага тэсціравання, і рэпетыцыя цэнтралізаванага экзамену. Таму ніякіх нечаканасцяў, навучэнец павінен спакойна рыхтавацца, назіраць свой прагрэс і паказаць сябе ў справядлівай конкурснай барацьбе.

Фота: БелТА