Сёння ў выставачным цэнтры «БелЭкспа» распачынае сваю работу 32-я Міжнародная спецыялізаваная выстаўка-кірмаш PRODEXPO-2026, на якой прадстаўлены самыя смачныя навінкі харчовай прамысловасці. Як правіла, галоўны экспанент на гэтым форуме — беларускія прадпрыемствы. Але іх поспехі ў многім залежаць ад распрацовак вучоных, у прыватнасці, Навукова-практычнага цэнтра НАН Беларусі па харчаванні, які, дарэчы, з'яўляецца адным з арганізатараў PRODEXPO.
НПЦ па харчаванні займаецца навуковым суправаджэннем усіх галін харчовай прамысловасці. Па выніках мінулай пяцігодкі, дзякуючы рэалізаваным спецыялістамі цэнтра мерапрыемствам і праектам прадпрыемствамі краіны было выпушчана прадукцыі на суму больш чым 95 мільёнаў долараў.
Дзякуючы вучоным рэалізуюцца новыя ідэі, распрацоўваюцца лабараторныя тэхналогіі, якія пасля ўкараняюцца на прадпрыемствах. У рамках буйной дзяржаўнай навукова-тэхнічнай праграмы «Інавацыйныя і лічбавыя тэхналогіі ў АПК» , разлічанай на 2026–2030 гады, цэнтр вырашае задачы, звязаныя з вытворчасцю прадуктаў харчавання.
Не кожная бульба можа стаць фры
Як расказаў намеснік генеральнага дырэктара па навуковай і інавацыйнай рабоце Навукова практычнага цэнтра НАН Беларусі па харчаванні Дзмітрый Зайчанка, адзін з кірункаў, у якім задзейнічаны вучоныя, — распрацоўка і ўдасканаленне тэхналогій вытворчасці бульбы-фры. У Беларусі ёсць прадпрыемствы, гатовыя выпускаць такі прадукт, але сёння важна падабраць тэхналагічныя рэжымы, адаптаваць вытворчасць пад уласную сыравіну і дабіцца стабільнай якасці, каб на паверхні брусочка захоўвалася хрумсткая скарыначка, раўнамерная тэкстура і колер.
Вучоныя працуюць над пашырэннем прадукцыі з высокім утрыманнем бялку, у тым ліку кансерваў на аснове бабовых культур. У найбліжэйшы час плануецца завяршыць праект па вытворчасці запатрабаванай сёння на харчовым рынку аквафабы. Яна «здабываецца» з адвару нуту (бабовай культуры). Ён канцэнтруецца, высушваецца і атрымліваецца раслінны бялок, максімальна прыбліжаны па складзе да яечнага.
Плануецца распрацаваць тэхналогіі вытворчасці новых відаў тлушчаў спецыяльнага прызначэння — замяняльнікаў малочнага тлушчу, якія можна будзе выкарыстоўваць для начыння вафель і цукерак. Такія напрацоўкі дазволяць знізіць імпарт падобнай замежнай прадукцыі. Вучоныя хочуць падабраць тлушчавыя кампазіцыі, у тым ліку з уводам вадкага расліннага айчыннага рапсавага алею. Стаіць задача стварыць прадукт са збалансаваным складам, багатым поліненасычанымі тлустымі кіслотамі без пагаршэння паказальнікаў якасці падчас захоўвання.
Для кандытарскай галіны вучоныя хочуць стварыць прадукцыю з нізкім утрыманнем цукру, якая будзе служыць крыніцай харчовых валокнаў, адрознівацца павялічанай колькасцю бялку. Сёння ў харчовай прамысловасці выкарыстоўваецца шэраг натуральных харчовых валокнаў, якія якраз і даюць салодкі смак. Сярод новых кандытарскіх прадуктаў будуць батончыкі і жэлейныя вырабы.
Бактэрыі для айчынных заквасак
Вялікая ўвага ўдзяляецца развіццю біятэхналогій. Так,на адным з філіялаў цэнтра — дзяржпрадпрыемствае «Белтэхнахлеб» сумесна з Інстытутам мікрабіялогіі вядуцца работы па стварэнні айчыннага мікробнага кансорцыума і распрацоўкі на яго аснове тэхналогій вытворчасці ржаной закваскі для хлебапякарнай прамысловасці.
На біятэхналогіі звярнулі ўвагу і супрацоўнікі Інстытута мясамалочнай прамысловасці. У Беларусі плануецца ўпершыню распрацаваць тэхналогіі вытворчасці культур на аснове лактабактэрый для вытворчасці мясных і малочных прадуктаў. Бактэрыяльныя прэпараты забяспечваюць пэўныя біяхімічныя працэсы ў мясной сыравіне дзякуючы прадуцыраванню ферментаў, вітамінаў, бялкоў і незаменных амінакіслот. Так, павышаецца біялагічная каштоўнасць прадуктаў і іх бяспечнасць. Дабаўленне такіх культур павялічвае ўстойлівасць пры захаванні, паляпшае кансістэнцыю гатовага прадукту.
У малочнай прамысловасці лактабактэрыі даюць антымікробны эфект, а таксама прадуцыруюць спектр біялагічнаактыўных рэчываў. Актуальнай з’яўляецца распрацоўка на аснове мікраарганізмаў імпартазамяшчальнай прадукцыі — заквасак для вырабу розных малочных прадуктаў.
Акрамя таго, вядзецца работа па распрацоўцы тэхналогіі вытворчасці замарожаных канцэнтрыраваных заквасак для цэльнамалочных прадуктаў і сыроў.
Мяса без касцей і «энергазберагальны» цукар
Вучоныя клапоцяцца і пра пашырэнне асартыменту.
У планах — распрацоўка новай тэхналогіі вытворчасці мяса птушкі мяккай сепарацыі, якая дазволіць выключыць утрыманне косткавых уключэнняў у сыравіне і палепшыць тэхналагічныя якасці і харчовую каштоўнасць прадуктаў.
Інстытут задзейнічаны ў буйной дзяржаўнай навукова-практычнай праграме «Інавацыйныя харчовыя тэхналогіі», заказчыкам якой з’яўляецца канцэрн «Белхарчпрам».
У рамках яе плануецца стварыць навукова-метадалагічную базу хіміка-тэхналагічнага кантролю і ўліку пры вытворчасці цукру. Як заўважыў Дзмітрый Зайчанка, вытворчасць цукру — даволі складаны і энергаёмкі працэс. Заводы аснашчаюцца на высокім тэхналагічным узроўні і дзеючая на сёння база тэхнічнага хімкантролю павінна адпавядаць росту ўзроўню вытворчасці. Вызначаюцца параметры, якія трэба кантраляваць на кожнай стадыі цукру, пачынаючы ад якасці і паказальнікаў сыравіны. Распрацоўваюцца таксама рэсурсазберагальныя тэхналогіі атрымання цукру на аснове аптымізацыі прымянення дапаможных тэхналагічных сродкаў.
Вядуцца работы па ўдасканаленні тэхналогій вытворчасці і сумесна з ААТ «Белсолад».
У нашай краіне арганізаваны выпуск віскі, сёння гэта поўны працэс — ад атрымання збожжавых дыстылятаў да купажыравання, разліву. Адна з праблем, якую трэба вырашыць, пытанні разліватрываласці айчыннага прадукту.
Алена ДЗЯДЗЮЛЯ