Штогод судамі краіны разглядаецца больш за 3,5 тысячы адпаведных матэрыялаў.

«Трэнды» судовай практыкі 

Раней за ўхіленне наступала яшчэ адна крымінальная адказнасць, а разам з ёй і такія наступствы, як паўторная судзімасць або рэцыдыў. Але ў 2021 годзе ў крымінальнае і крымінальна-выканаўчае заканадаўства нашай краіны былі ўнесены змяненні, якія даюць магчымасць замяніць пакаранне на больш строгае выключна ў рамках выканання ўжо вынесенага прыгавору, без узбуджэння новай крымінальнай справы. Адпаведна, у чалавека не ўзнікае новай судзімасці і рэцыдыву. 

«Эфектыўнасць крымінальна-прававой палітыкі вызначаецца ступенню гуманізацыі крымінальнага заканадаўства і практыкі. Сёння мы назіраем агульны трэнд на змякчэнне пакарання, з аднаго боку, і аператыўнае рэагаванне заканадаўцы і правапрымяняльніка на новыя выклікі, звязаныя з грамадскай бяспекай, — з іншага, — падкрэсліў Старшыня Вярхоўнага Суда Андрэй ШВЕД. — Таму фарміруецца запыт грамадства на адэкватны падыход да мер, накіраваных на забеспячэнне правапарадку і справядлівасці крымінальна-прававой палітыкі нашай дзяржавы».

І тэма, якая разглядалася на пасяджэнні Пленума, у многім пераклікаецца з гэтай задачай, адзначыў Андрэй Швед. За пяць гадоў прымянення судовай практыкі замены пакарання больш строгім выявіўся шэраг праблемных пытанняў. Каб па іх не было розначытанняў, а рашэнні прымаліся аднастайна, было вырашана прааналізаваць і растлумачыць, як працуе гэты механізм. 

Акрамя таго, увага была звернутая на абавязковую ўмову, пры якой магчыма замена пакарання на больш строгае, — злоснасць ухілення асуджанага ад адбывання прызначанага яму пакарання, — а таксама недапушчальнасць фармальнага падыходу пры вывучэнні судамі ўсіх матэрыялаў. «Мы прааналізавалі судовую практыку з моманту ўвядзення ў 2021 годзе гэтага інстытута. Выяўлены вузкія месцы і праблемы ў дзейнасці органаў, што выконваюць пакаранні, і судоў пры разглядзе пытанняў аб замене пакарання больш строгім», — адзначыў Андрэй Швед.

Вынікам работы Пленума стала пастанова, у якой судам будуць дадзены дакладныя і структураваныя тлумачэнні аб тым, як прымяняць нормы закона на практыцы: пачынаючы ад паступлення ў суд прадстаўлення органа або ўстановы, якія ведаюць выкананнем пакарання, і заканчваючы непасрэдна працэдурай разгляду матэрыялаў.

Улічваючы і характар, і цяжкасць

Падобная судовая практыка забяспечвае выкананне фундаментальнага правіла — прынцыпу няўхільнасці крымінальнай адказнасці, адзначыў суддзя судовай калегіі па крымінальных справах Вярхоўнага Суда, сакратар Пленума Вярхоўнага Суда Аляксандр ІВАНКОЎ: «Штогод судамі разглядаецца больш за 3,5 тысячы матэрыялаў аб замене прызначанага пакарання на больш строгае, прычым прыкладна дзве трэці з іх — у дачыненні да тых, хто ўхіляецца ад адбывання пакарання ў выглядзе абмежавання волі». 

Ён таксама падкрэсліў, што судам неабходна дакладна правяраць, ці ёсць падставы для прызнання ўхілення злосным. Увагі заслугоўваюць і прычыны парушэнняў, і іх характар, і цяжкасць. Таму, як паказвае практыка, далёка не ўсе матэрыялы задавальняюцца — пры адсутнасці важкіх падстаў суды адмаўляюць у замене пакарання. 

«Для кожнага з відаў пакаранняў, якія могуць быць заменены больш строгім (грамадскія работы, штраф, пазбаўленне права займаць пэўныя пасады або займацца пэўнай дзейнасцю, папраўчыя работы, абмежаванне волі), існуе сваё паняцце злоснасці і свае падставы для прызнання ўхілення злосным, — расказаў Аляксандр Іванкоў. — Напрыклад, асуджаным могуць дапускацца сістэматычныя парушэнні. За гэта яму можа быць вынесена афіцыйнае папярэджанне, і ў выпадку, калі ён не выправіўся і зноў дапускае парушэнні, такое ўхіленне можа быць прызнана злосным». Але парушэнні, якія прыводзяць да прызнання ўхілення злосным, могуць быць і адзінкавымі. Напрыклад, калі асуджаны да грамадскіх або папраўчых работ уцёк з месца жыхарства, каб пазбегнуць адбывання пакарання. 

Дарэчы

У абарону традыцыйных каштоўнасцяў

Уступілі ў сілу асноўныя палажэнні Закона «Аб змяненні кодэксаў па пытаннях адміністрацыйнай адказнасці». Некаторыя змяненні накіраваны на абарону традыцыйных каштоўнасцяў. 

З 19 чэрвеня 2026 года ў Беларусі прадугледжана адміністрацыйная адказнасць за прапаганду гомасексуальных адносін, змены полу, педафіліі і бяздзетнасці (чайлдфры) — ад штрафаў да адміністрацыйнага арышту. 

Заканадаўствам забараняецца распаўсюджванне любой інфармацыі аб гомасексуальных адносінах, змене полу або бяздзетнасці ў выпадку, калі гэта робіцца з мэтай фарміравання ўяўленняў аб іх «прывабнасці». Акрамя таго, адказнасць устаноўлена за распаўсюджванне матэрыялаў, накіраваных на прызнанне дапушчальнасці педафіліі.

Памеры штрафаў адрозніваюцца ў залежнасці ад суб’екта правапарушэння. Для фізічных асоб яны прадугледжаны да 20 базавых велічынь (на сёння — да 900 рублёў). Для індывідуальных прадпрымальнікаў — да 100 базавых велічынь, або 4500 рублёў. Што да юрыдычных асоб, то для іх штрафныя санкцыі ўстаноўлены ў дыяпазоне ад 100 да 150 базавых велічынь, што эквівалентна суме ад 4500 да 6750 рублёў. 

Асаблівая ўвага ў законе аддадзена абароне непаўналетніх. Калі прапаганда нетрадыцыйных каштоўнасцяў, распаўсюджанне недапушчальнай законам інфармацыі прывялі да таго, што з ёю азнаёміўся непаўналетні, да парушальніка могуць быць прыменены дадатковыя меры адказнасці, у тым ліку грамадскія работы або адміністрацыйны арышт.

Аміна НАЗАРАВА

Фота БелТА