Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка:

«Каляровыя рэвалюцыі» не ўзнікаюць і не перамагаюць на голым месцы. Там, дзе народ даведзены да галечы, а ў вярхоў кішэня трашчыць ад нарабаванага, вывесці людзей на вуліцы і абваліць краіну вялікіх намаганняў не трэба. Дастаткова нагадаць пра рахункі ў замежных банках — уладары самі аддадуць краіну. Прыкладаў маса. Ад Гаіці да Філіпін».

З выступлення на VІІ Усебеларускім народным сходзе, 24 красавіка 2024 года.

Спрэчкі аб прыродзе Вялікай Кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыі 1917 года не сціхаюць і дагэтуль. Пры гэтым у залежнасці ад пазіцыі аўтара ацэнкі гэтай падзеі больш чым стагадовай даўнасці нярэдка дыяметральна процілеглыя. Асаблівую актуальнасць вопыт 1917га набывае ва ўмовах фарміравання сучаснага шматпалярнага свету, калі сацыяльныя працэсы выступаюць фактарамі нацыянальнай бяспекі.

Калі «вярхі» не могуць, а «нізы» не хочуць

Многія даследчыкі разглядаюць падзеі лютага і кастрычніка 1917 года як адзіны комплекс «рэвалюцыйных змен» у Расіі. Аднак рэальна гэта два асобныя працэсы, абодва якія маюць прыкметы «класічнай» рэвалюцыі: накіраванасць на змену мадэлі дзяржаўнасці, кіруючая роля партый, якія выклікаюць прыхільнасць уласнымі ідэалагічнай і сацыяльнай базамі.

У той перыяд у расійскім грамадстве сфарміраваліся рэальныя ўмовы для рэвалюцыйных змен. Краіна перажывала «фіскальны крызіс», які выявіўся ў выглядзе дысбалансу паміж дзяржаўнымі даходамі і стратэгічнымі мэтамі, якія вырашаюцца. Назіраўся рэзкі падзел эліты ў рамках барацьбы за ўладу. І, нарэшце, агульная незадаволенасць людзей, выкліканая стомленасцю ад вайны, гаспадарчай разрухай, харчовым крызісам, нізкай эфектыўнасцю дзяржаўнага кіравання. Сукупнасць гэтых умоў стала пралогам Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года. Слоган «Каб перамагчы немца знешняга, трэба спачатку перамагчы немца ўнутранага» стаў адзіным для ўсіх слаёў грамадства.

Сцэнарый рэвалюцыі не вызначаўся арыгінальнасцю: інфармацыйная накачка мас, забастоўкі на прадпрыемствах, фарміраванне ўзброеных дружын, масавыя дэманстрацыі, сутыкненні з паліцыяй і войскамі, сотні забітых (параненых, арыштаваных), усеагульная забастоўка, паўстанне і захоп важнейшых аб’ектаў, фарміраванне органаў улады. Рухаючай сілай пратэстаў выступілі рабочыя і салдаты сталічнага гарнізона.

Адбыўся сацыяльны пераварот, у выніку якога да ўлады прыйшлі буржуазія і ліберальная інтэлігенцыя, якія склалі Часовы ўрад. Адсутнасць адзінага аўтарытэтнага кіраўніцтва і праграмы дзеянняў, нерашучасць урада і зацягванне дэклараваных рэформаў, слабая ідэалагічная база і канфлікт эліты, які працягваўся на фоне пагаршэння становішча на франтах і ў эканоміцы, прывялі да хаосу і падрыву жыццяздольнасці дзяржаўнай сістэмы, фактычнай страты Расіяй суверэннасці. Усё гэта стварыла рэальныя ўмовы для наступнай рэвалюцыі ў кастрычніку 1917 года пад кіраўніцтвам Уладзіміра Леніна.

Сутнасць праграмы бальшавікоў зводзілася да ажыццяўлення ў краіне сацыялістычнай рэвалюцыі ўзброеным метадам на базе буржуазнадэмакратычнай і перадачы ўлады народу (рабочым і сялянам).

Менавіта Кастрычніцкая рэвалюцыя 1917 года ў поўнай меры адпавядае крытэрыям «вялікай рэвалюцыі». У выніку кастрычніцкіх падзей адбылася адначасовая трансфармацыя эканамічнай і сацыяльнай структур дзяржавы, былі кардынальна зменены палітычныя інстытуты, а краіна пачала будаўніцтва прынцыпова новай светсістэмы.

У сваю чаргу, падзеі лютага 1917 года маюць рысы адразу двух тыпаў рэвалюцый — палітычнай, калі трансфармаваліся толькі дзяржаўныя інстытуты, і сацыяльнай, рухаючай сілай якой сталі масавыя пратэсты знізу.

Дзяржаўны пераварот, ініцыяваны знешнімі гульцамі

У 90я гады ХХ стагоддзя з’явіліся новыя трактоўкі тэорый рэвалюцый. Яны мелі на ўвазе не столькі натуральны працэс узнікнення падстаў для сацыяльных змен, колькі штучнае іх стварэнне з выкарыстаннем розных інструментаў, найважнейшымі з якіх з’яўляюцца знешні ціск і мабілізацыя мас. Менавіта яны былі пакладзены ў аснову сучасных «каляровых рэвалюцый».

Базавыя прынцыпы «каляровай рэвалюцыі» ўпершыню былі зафіксаваны ў дакументах ЦРУ ЗША ў 1949 годзе: «Каардынацыя і выкарыстанне ўсіх сродкаў, уключаючы маральныя і фізічныя (выключаючы ваенныя аперацыі рэгулярнай арміі, але выкарыстоўваючы іх псіхалагічныя вынікі), пры дапамозе якіх знішчаецца воля ворага да перамогі, падрываюцца яго палітычныя і эканамічныя магчымасці». Ужо з 60х гадоў ХХ стагоддзя пытанням мэтанакіраванага ўплыву на развіццё асобных краін і цэлых рэгіёнаў у ЗША і на Захадзе была ўдзелена самая пільная ўвага.

Адным з галоўных тэарэтыкаў «крытычнасці» лічыцца амерыканец Стывен Ман, які вылучыў ідэю аб неабходнасці «стварэння хаосу», як інструменту забеспячэння нацыянальных інтарэсаў ЗША. У якасці механізму рэалізацыі задуманага прапанавана «садзейнічанне дэмакратыі і рыначным рэформам». У выніку глыбокай прапрацоўкі тэмы быў прапанаваны адаптыўны сцэнарый дэмакратычных пераўтварэнняў, які і атрымаў абагульненую назву «каляровай рэвалюцыі».

Па змесце яна з’яўляецца інфармацыйнай аперацыяй, якая праводзіцца з выкарыстаннем некласічных метадаў барацьбы («негвалтоўных метадаў супраціўлення») з мэтай змены кансерватыўнага палітычнага рэжыму на яго лаяльны аналаг з адначасовым пазбаўленнем эліты і народа магчымасці самастойна вызначаць шляхі развіцця дзяржавы. Па сутнасці — гэта дзяржаўны пераварот, які ініцыюецца знешнімі гульцамі.

Пасля Другой сусветнай вайны інструментальны складнік атрымаў практычную рэалізацыю ў 1968 годзе ў выглядзе «Студэнцкай рэвалюцыі» ў Францыі, вынікам якой стала адстаўка Шарля дэ Голя. Характэрна, што менавіта тады Парыж быў вядучай эканомікай Еўропы і праводзіў самастойную знешнюю палітыку.

Далейшае ўдасканаленне механізмаў кіравання паводзінамі людзей працягнулася, і амерыканскія палітолаг Джын Шарп і палітык Збігнеў Бжэзінскі ў сваіх работах прадставілі тэорыю ў больш простай і адэкватнай для ўспрымання форме, і апошнія 30 гадоў яна рэалізоўвалася ў выглядзе «каляровых рэвалюцый» у многіх дзяржавах, уключаючы Беларусь.

Сёння маніпуляванне масавай і індывідуальнай свядомасцю з ужываннем тэхнік падачы інфармацыі, якія фарміруюць выдуманыя (віртуальныя) запатрабаванні, — аснова «каляровай рэвалюцыі». Пры гэтым аб’ект уздзеяння не ўсведамляе факт нанясення сабе рэальнай шкоды.

Чаму «каляровая рэвалюцыя» — зусім не рэвалюцыя?

Рэвалюцыя — гэта глабальнае сацыяльнае пераўтварэнне дзяржавы і ўсіх яе інстытутаў, накіраванае на паляпшэнне жыцця грамадства і пераадоленне назапашаных у ім супярэчнасцяў, стварэнне ўмоў для паступальнага развіцця і ўзмацнення суверэнітэту, справядлівага размеркавання даброт і рэсурсаў.

Зыходзячы з гэтага, разгледзім «каляровыя рэвалюцыі».

Папершае, гэта акцыя па ўстанаўленні знешняга кіравання праз прывядзенне да ўлады марыянетачнага ўрада, які забяспечвае дэсуверэнізацыю краіны. Яе вынік — разбурэнне дзяржавы і пагаршэнне жыцця людзей.

Падругое, як правіла, адсутнічаюць якіянебудзь прыкметы рэвалюцыйнай сітуацыі, а пратэстоўцы не выстаўляюць ніякіх новых ідэй. Пагаршэнне ўнутранага становішча ў дзяржаве правакуецца звонку шляхам комплекснага ціску, а для павышэння градуса напружанасці вылучаюцца абвінавачванні ў зневажанні дэмакратыі і свабоды слова, аўтакрытычнасці і карумпаванасці ўлады.

Патрэцяе, гегемонам «каляровых рэвалюцый» выступаюць нацыянальныя эліты і «крэатыўны» клас, якія актыўна рэкрутуюць у якасці непасрэдных выканаўцаў радыкальную моладзь, маргіналаў і іншыя групы носьбітаў, якія актыўна пратэстуюць.

Такім чынам, «каляровыя рэвалюцыі» — гэта не больш чым рэалізацыя на практыцы тэхналогій дзяржаўных пераваротаў, накіраваных на змену палітычных лідараў у краінах — аб’ектах аперыравання.

А сапраўдная рэвалюцыя ўжо ідзе

Сапраўднай рэвалюцыяй, якая ў поўнай меры адпавядае яе крытэрыям, у сучасным свеце можа лічыцца крушэнне сусветнага парадку, які існуе, з дамінаваннем ЗША, і наступнай суверэнізацыяй дзяржаў.

Зыходзячы з гэтага, становяцца зразумелыя крокі Вашынгтона па захаванні «свету, заснаванага на правілах», які ў поўнай меры адпавядае яго геапалітычным інтарэсам.

На жаль, палітычная эліта ЗША і Захаду жыве ў створаным сродкамі масавай інфармацыі ілюзорным свеце. Калі б гэта было інакш, то яны ўжо даўно ўсвядомілі б, што механізм «каляровых рэвалюцый» рэалізуемы толькі там, дзе няма моцнай улады і кіраўніка дзяржавы, здольнага браць на сябе ўсю паўнату адказнасці. Беларусь, Кітай і Расія такіх лідараў маюць, а дыялектыка развіцця грамадства наглядна дэманструе, што эра каланіяльнага свету скончылася. Адпаведна, ЗША давядзецца адаптавацца да рэальнасці, прытрымліваючыся запаветаў таго ж Бжэзінскага: «аднаасобнае панаванне нават самай моцнай дзяржавы ўжо немагчыма, асабліва ўлічваючы з’яўленне новых рэгіянальных гульцоў».

Спадчына Вялікай Кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыі і яе ідэйных натхніцеляў актуальная і сёння. Яе далейшае вывучэнне і творчае развіццё дасць магчымасць пазбегнуць памылак, знайсці правільныя рашэнні ва ўмовах палітычных і сацыяльных трансфармацый.

Тэзіс аб сусветнай рэвалюцыі, вылучаны Марксам і развіты Леніным, можа паслужыць асновай для ажыццяўлення сучаснага светаўладкавання, стварэння новай філасофіі адзінага чалавецтва, фарміравання цэнтраў сілы, якія выконваюць прынцыпы павагі інтарэсаў усіх акцёраў міжнароднай палітыкі.

Мікалай БУЗІН, старшыня Пастаяннай камісіі Палаты прадстаўнікоў, доктар ваенных навук, прафесар.