Год беларускай жанчыны — гэта магчымасць умацаваць каштоўнасці сям’і і грамадства, а таксама падкрэсліць ролю жанчыны ў захаванні культурных традыцый, развіцці адукацыі і выхаванні будучых пакаленняў. Гэта не проста сімвалічны жэст, а заслужанае прызнанне неацэннага ўкладу жанчын у развіццё грамадства, захаванне традыцыйных каштоўнасцяў і ўмацаванне дзяржаўнасці. Гэта асаблівы час, закліканы падкрэсліць ролю, уклад і шматграннасць нашых жанчын у жыцці краіны... 

Але як ідэя Года беларускай жанчыны будзе ўвасабляцца ў жыццё і ў чым наогул яе значнасць? Пра гэта і многае іншае напярэдадні Дня жанчын у інтэрв’ю карэспандэнту «МС» расказала старшыня Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі па адукацыі, навуцы, культуры і сацыяльным развіцці Наталля Паўлючэнка.

— Наталля Віктараўна, якія праекты і ініцыятывы ў Год беларускай жанчыны будзе рэалізоўваць Савет Рэспублікі, ваша Пастаянная камісія?

— Год беларускай жанчыны — гэта знакавае рашэнне кіраўніка дзяржавы, якое падкрэслівае важную ролю жанчын у развіцці краіны. Бо не паспрачаешся, што жанчыны — галоўныя праваднікі нашых беларускіх каштоўнасцяў: працавітасць, захаванне традыцыйных сямейных асноў, клопат пра тых, хто побач. 

Урадам зацверджаны Рэспубліканскі план мерапрыемстваў, і цяпер настаў час прыступіць да яго рэалізацыі, выконваючы ўсё запланаванае. Важна, каб у гэтым годзе ні адна катэгорыя жанчын не засталася па-за ўвагай. Сёння беларускі паспяхова рэалізуюць сябе ў розных сферах: ад адукацыі, навукі, сацабароны і медыцыны да IT і дзяржаўнага кіравання. Наша старэйшае пакаленне жанчын, якія маюць каласальны жыццёвы і ўнікальны прафесійны досвед, мудрасць і талент, гатова шчодра дзяліцца ведамі з маладым пакаленнем. 

У сваю чаргу, моладзь, як мы бачым у ходзе шматлікіх сустрэч, з удзячнасцю падтрымлівае гэты дыялог, здольна захоўваць пераемнасць вечных маральных каштоўнасцяў і прымнажаць усё самае важнае і светлае ў будучыні. Важна зразумець, што хвалюе розныя катэгорыі жанчын, і дапамагчы вырашыць актуальныя для іх праблемы. Неабходна, каб кожная жанчына, незалежна ад таго, дзе яна жыве і чым займаецца, адчула ўнікальнасць гэтага года.

Члены Савета Рэспублікі, дэпутаты мясцовых Саветаў знаходзяцца ў пастаянным кантакце з людзьмі. Сярод членаў Савета Рэспублікі васьмі скліканняў нямала вядомых і выдатных асоб, гісторыі станаўлення якіх маглі б служыць прыкладам. Звароты жанчын, якія паступаюць у Савет Рэспублікі, у тым ліку тых, хто апынуўся ў складанай жыццёвай сітуацыі, наштурхнулі нас на ідэю рэалізацыі праекта «Рука дапамогі», накіраванага на аказанне ім практычнай дапамогі і падтрымкі ў пабудове ўсвядомленага і гарманічнага жыцця. 

Стартаваў яшчэ адзін актуальны праект. У дадзены момант ужо працуем над стварэннем лічбавай платформы «Тварам да гісторыі: жаночы шлях Беларусі», дзе будуць збірацца гісторыі пра выдатных беларускіх жанчын, іх дасягненні і ўклад у развіццё краіны праз працоўныя подзвігі, шматдзетнае мацярынства і валанцёрскі рух. 

Падтрымліваем ініцыятывы нашага Маладзёжнага савета пры Савеце Рэспублікі. Зараз набірае абароты праект «Тэрыторыя РОСТу». Асноўная яго задача — стварэнне супольнасці для маладых дзяўчат і мам, дзейнасць якога накіравана на іх гарманічнае развіццё па чатырох ключавых аспектах (Розум, Вобраз, Слова, Цела). 

Адначасова маштабіруецца маладзёжны жаночы форум «Жаночая энергія для вялікай справы». Разам з актывісткамі БСЖ працуем над раскрыццём патэнцыялу маладых жанчын, падтрымліваем іх у імкненні да сямейнага дабрабыту і развіваем лідарскія якасці. На працягу года паспяховыя жанчыны, якія сумяшчаюць кар’еру і мацярынства, будуць дзяліцца досведам, выступаючы ў ролі настаўніц і экспертаў, прымаючы ўдзел у гэтых двух праектах. Прыняць удзел у такіх сустрэчах можа любы ахвотны. Інфармацыя пра іх размяшчаецца ў сацыяльных сетках і месенджарах нашага Маладзёжнага савета. 

Важная ініцыятыва нашага маладзёжнага крыла — духоўна-маральны праект «Сіла слова», які рэалізуецца пры падтрымцы БПЦ. Сёлета маладыя людзі выязджаюць у рэгіёны. Гэта актыўныя дыскусійныя пляцоўкі на тэму сямейных каштоўнасцяў, умацавання інстытута маладой сям’і, пазіцыянавання сям’і як галоўнага праекта жыцця ў свядомасці моладзі.

Адначасова Савет Рэспублікі працягвае рэалізоўваць тыя маштабныя грамадска значныя мерапрыемствы, якія ўжо праводзяцца ў Беларусі і за яе межамі. Пры гэтым жаночая тэматыка года выклікае вялікую цікавасць у нашых калег-парламентарыяў з іншых краін, і мы плануем пашыраць фармат шэрагу мерапрыемстваў да міжнароднага.

Так, форум «Размова аб важным: шчаслівая сям’я — моцная дзяржава», які традыцыйна праводзіцца ў Полацку, упершыню пройдзе ў міжнародным фармаце. Ён стане пляцоўкай для абмеркавання фундаментальных каштоўнасцяў, ролі жанчыны ў захаванні сямейнага ўкладу як асновы ўстойлівага развіцця. Гэта тэма аднолькава важная для любой дзяржавы, бо менавіта ў сям’і закладваецца падмурак таго самага моцнага, добрага і працавітага пакалення, якое будзе будаваць заўтрашні дзень нашых краін.

Сёлета ў чацвёрты раз мы правядзём Беларуска-Узбекскі жаночы бізнес-форум. У свой час ён стартаваў па ініцыятыве жанчын-парламентарыяў дзвюх краін. І сёння ён ператварыўся ў магутную шматбаковую пляцоўку для канструктыўнага дыялогу і пошуку новых магчымасцяў у рэалізацыі нацыянальных інтарэсаў Беларусі і Узбекістана.

Жанчыны-сенатары з нашай камісіі актыўна ўцягнутыя ў рэалізацыю ўсіх праектаў.

— Будучыня краіны — у яе дзецях, выхаванне якіх кладзецца на далікатныя плечы маці. Якія меры ў жаночы год будуць прымацца для падтрымкі дзяцей і мацярынства, падтрымання традыцыйных сямейных каштоўнасцяў?

— Падтрымка сям’і — ключавы кірунак дзяржаўнай сацыяльнай палітыкі, паколькі сям’я з’яўляецца найвышэйшай каштоўнасцю і трывалай асновай дзяржавы, эканамічным і сацыяльным рухавіком грамадства, падмуркам стабільнасці і бяспекі краіны.

Сёння ў краіне каля 2,6 мільёна сем’яў, амаль у кожнай другой растуць дзеці. Уся палітыка дзяржавы выбудоўваецца вакол інтарэсаў беларускіх сем’яў. Удасканальваецца дзяржаўная сістэма падтрымкі сем’яў з дзецьмі, у тым ліку шляхам укаранення новых механізмаў, якія прадугледжваюць мадэрнізацыю дзяржаўных дапамог, пашырэнне гарантый у сферы жыллёва-крэдытных і працоўных адносін. Развітая сістэма падтрымкі дазваляе ствараць умовы для эканамічнай самастойнасці і росту дабрабыту сям’і, а таксама забяспечыць людзям гарантыі, што ў любой жыццёвай сітуацыі яны не застануцца сам-насам са сваімі праблемамі. 

Асноватворны прынцып — комплексны падыход. Рэалізуецца комплекс мер падтрымкі сем’яў, які ўключае прадастаўленне аплачванага водпуску па доглядзе дзіцяці ва ўзросце да трох гадоў, выплаты розных дапамог (11 відаў), прызначэнне сямейнага капіталу, ільготы і гарантыі ў галіне працоўных адносін, пенсіённага забеспячэння, забеспячэнне жыллём шматдзетных сем’яў у першачарговым парадку, атрыманне льготнага або бясплатнага харчавання ў школах, ільготы пры плаце за карыстанне падручнікамі і навучальнымі дапаможнікамі, першачарговае месца ва ўніверсітэцкім інтэрнаце, падатковыя і іншыя льготы.

Важна — эфектыўныя інструменты падтрымкі атрымліваюць сваё развіццё. Так, праграма сямейнага капіталу прадоўжана да 2029 года. Яна апраўдала сябе, пры агульным трэндзе на зніжэнне нараджальнасці, дазволіла падтрымліваць узровень шматдзетных сем’яў на ўзроўні 120 тысяч, таму гэта праграма будзе працягнутая. Капіталам скарысталася ўжо 150 тысяч сем’яў, і на гэтыя мэты залічана больш за 4 мільярды рублёў.

Каля трэці сем’яў не рэалізуюць свае рэпрадуктыўныя ўстаноўкі ў поўнай меры. Гэта звязана, па-першае, са змяненнем жыццёвых прыярытэтаў маладых людзей на нараджальнасць. Моладзь усё часцей адкладае стварэнне сям’і і нараджэнне дзяцей, аддаючы перавагу кар’еры і самарэалізацыі. Па-другое, усё часцей нашы маладыя жанчыны становяцца маці ў больш познім узросце, што негатыўна адбіваецца на колькасці народжаных дзяцей.

Нам неабходна змяніць сітуацыю, калі моладзь адкладае шлюб і нараджэнне першага дзіцяці на больш позні ўзрост. Для жанчыны, якая знаходзіцца ў самым аптымальным узросце для нараджэння дзяцей (20-30 гадоў), важная магчымасць сумяшчэння вучобы, пабудовы кар’еры і бацькоўства. Таму, у першую чаргу, мы прымаем меры па ўдасканаленні заканадаўства і стварэнні камфортных умоў для бацькоў па доглядзе дзіцяці.

Так, у працоўным заканадаўстве замацавана, што калі цяжарнай жанчыне па медыцынскіх паказаннях патрабуецца больш лёгкая праца, то яе пераводзяць з захаваннем ранейшага заробку. А для мам з грудным гадаваннем прадугледжаны асаблівыя перапынкі (акрамя абедзеннага) — не менш за паўгадзіны кожныя тры гадзіны.

З 2020 года заканадаўча замацавана магчымасць дыстанцыйнай занятасці, што дазваляе бацькам больш часу праводзіць у коле сям’і. У выпадку, калі ў жанчыны да дэкрэтнага водпуску не было месца работы, ёсць магчымасць бясплатна атрымаць прафесію па накіраванні службы занятасці па запатрабаванай прафесіі.

Для самых актыўных — унікальная магчымасць прайсці спецыяльную праграму навучання, пасля якой дзяржава бязвыплатна выдзяляе субсідыю на развіццё бізнесу ў агратурызме, экалогіі або рамеснай дзейнасці. Сумы вялікія: ад 5,5 да 7,5 тысячы рублёў. Летась каля 400 жанчын атрымалі такую падтрымку.

Як вы ведаеце, ідзе актыўная работа над стварэннем сеткі ясельных устаноў, дзіцячых дашкольных устаноў для дзяцей больш ранняга ўзросту для таго, каб незалежна ад таго, дзе знаходзяцца бацькі, у гарадской ці сельскай мясцовасці, можна было б і мамам раней выйсці на работу. Так, з 1 сакавіка ў кожным раёне краіны пачалі функцыянаваць групы для дзяцей да двух гадоў. 

Асобны найважнейшы складнік — здароўе жанчын. Будзе праведзена сістэмная работа, накіраваная на прафілактыку, дыягностыку, ранняе выяўленне захворванняў пры правядзенні тэматычных мерапрыемстваў па дыспансерызацыі.

— Ці стане Год беларускай жанчыны падставай унесці дадатковыя прапановы, накіраваныя на павышэнне статусу жанчыны, абарону іх правоў і інтарэсаў?

— Забеспячэнне роўных правоў мужчын і жанчын з’яўляецца неад’емнай часткай сацыяльнай палітыкі Беларусі. Дзяржава стварае ўсе ўмовы для таго, каб жанчыны ў нашай краіне максімальна маглі рэалізаваць свой патэнцыял.

Беларусь займае 27-е месца са 172 краін у сусветным індэксе гендарнай няроўнасці, які паказвае ўзровень гендарнага разрыву ў тых ці іншых дзяржавах паміж жанчынамі і мужчынамі ў розных галінах. 

У Канстытуцыі нашай краіны замацавана, што шлюб — гэта саюз жанчыны і мужчыны, сям’я, мацярынства, бацькоўства і дзяцінства знаходзяцца пад абаронай дзяржавы, сужэнцы маюць роўныя правы ў шлюбе. Замацаваны аднолькавыя магчымасці жанчын і мужчын у атрыманні адукацыі і прафесійнай падрыхтоўцы, у працы і кар’ерным росце, у грамадска-палітычнай, культурнай і іншых сферах дзейнасці, а таксама ў стварэнні ўмоў для аховы іх працы і здароўя.

За апошнія гады шмат што змянілася ў заканадаўстве. Так, уведзеныя гарантыі для праходжання дыспансерызацыі, з’явілася альтэрнатыва свабоднаму дню для бацькоў дзяцей-інвалідаў — скарачэнне працоўнага дня на 1 гадзіну. Для бацькоў павялічаны працоўныя гарантыі, уключаючы 14-дзённы адпачынак пры нараджэнні дзіцяці. У нацыянальны каляндар прышчэпак уключана прышчэпка ад ВПЧ. У 2024 годзе створаны рэестр уліку фактаў дамашняга гвалту. 

Прыняты закон, накіраваны на павышэнне ўзроўню мінімальных гарантый і падтрымкі грамадзян, якія выхоўваюць дзяцей, у тым ліку ўзмацненне сацыяльнай абароны жанчын, якія атрымліваюць дапамогу па цяжарнасці і родах у мінімальным памеры. Жанчынам з чатырма дзецьмі з 1 студзеня 2025 года значна зніжаны патрабаванні да страхавога стажу — да 5 гадоў пры агульным працоўным стажы — не менш за 20 гадоў.

У развіццё, у Год беларускай жанчыны плануецца распрацаваць як мінімум 4 законапраекты. У праекце Закона «Аб ахове працы» плануецца адкрыць жанчынам доступ да новых працоўных месцаў. Карэкціроўка Працоўнага кодэкса дазволіць сумяшчаць мацярынства і развіццё ў прафесійнай сферы. Адначасова ў праекце Закона «Аб дзяржаўных дапамогах сем’ям, якія выхоўваюць дзяцей» запланавана мадэрнізацыя сістэмы дзіцячых дапамог. Таксама будуць унесены змяненні ў Жыллёвы кодэкс, якія больш празрыста ўрэгулююць замацаванне маёмасных правоў за кожным членам сям’і пры будаўніцтве жылля з дзяржаўнай падтрымкай.

— Пытанне аб тым, што важней для жанчыны — кар’ера або сям’я — застаецца актуальным ва ўсе часы. Сучасныя жанчыны сутыкаюцца з мноствам чаканняў і сацыяльных стэрэатыпаў, якія патрабуюць знайсці баланс паміж прафесійнымі дасягненнямі і асабістым жыццём. Дык як усё ж такі знайсці гэты баланс? Як вам удаецца сумяшчаць гэтыя, здавалася б, несумяшчальныя рэчы?

— Сучасны свет дыктуе свае ўмовы: неабходна быць прафесіяналамі, адказнымі бацькамі, клапатлівымі жонкамі, надзейнымі калегамі і сябрамі. І знайсці гармонію паміж працай і асабістым жыццём — задача не з лёгкіх, але цалкам рэальная. 

І гэта хутчэй не пра эфектыўны тайм-менеджмент, хоць і гэта важна. Для таго каб знайсці раўнавагу, на мой погляд, неабходна падысці да гэтага з пункту гледжання жыццёвых каштоўнасцяў. Трэба зразумець, што найбольш важна. Як правіла, гэта сям’я, прафесія, актыўнае грамадскае жыццё, спорт, матэрыяльны дабрабыт, духоўнае і асобаснае развіццё. 

На мой погляд, гарманічны баланс — гэта калі кожнай з нашых каштоўнасцяў мы ўдзяляем столькі часу, колькі неабходна нам, каб адчуваць сябе шчаслівымі. 

Данііл ХМЯЛЬНІЦКІ
Фота дадзена Саветам Рэспублікі