У апошнюю нядзелю жніўня ў Беларусі адзначаюць Дзень шахцёра. Гэта свята мужнасці, працы і адданасці справе. У Краснаслабодскім рудніку 2-га рудаўпраўлення ААТ «Беларуськалій», што ў Салігорскім раёне, працуюць тыя, для каго спуск на 620 метраў пад зямлю — гэта не подзвіг, а штодзённая рэальнасць.

Карэспандэнты «Звязды» сустрэліся з двума прадстаўнікамі гэтай мужнай прафесіі — падземнай ствалавой Вольгай БЯРЭЗІНАЙ і брыгадзірам лавы Ільём ХРАМЯНКОВЫМ. Пагаварылі з імі аб складанасцях прафесіі і любові да справы, якая трымае на сабе ўсю шахту.

Жанчына пад зямлёй: «Мая праца — не страх, а прызванне»

Вольга Бярэзіна працуе на рудніку з 2008 года. Спачатку была паверхневай ствалавой, а ў 2018 годзе спусцілася пад зямлю — і не шкадуе.

— Я ў 93-м годзе скончыла курсы ствалавой і марыла пра гэта, але мара збылася пазней, — усміхаецца працаўніца.

А па адукацыі Вольга Уладзіміраўна — выхавальніца. Працавала з дзецьмі, але лёс прывёў яе ў шахту.

— Я пазнаёмілася з мужам, а ў яго ўся сям’я шахцёры. Яны мяне і падштурхнулі. Муж Аляксандр Генадзевіч працуе на першым рудніку, у яго стаж 36 гадоў. Свякроў мая Зінаіда Васільеўна была дазатаркай, дзесяць гадоў у шахце працавала, — расказвае суразмоўніца.

На пытанне, ці не страшна было ісці ў шахту, адказвае адразу:

— Не. Я ўжо рыхтавала сябе да гэтага. Тым больш курсы скончыла, на першым рудніку адстажыравалася. Страху не было.

— Што значыць быць ствалавой? — пытаюся.

— Ствол — гэта вертыкальная выпрацоўка, па якой у шахту спускаюць людзей і грузы. Клеці — спецыяльныя пад’ёмныя пасудзіны, якія дастаўляюць шахцёраў на глыбіню 620 метраў. Гэта роўна 206 паверхаў. Мы даём сігналы. Машыніст кіруе машынай, а мы толькі падаём каманды: «уверх», «уніз», «павольна». На пульце кнопкі — усё проста, але адказнасць вялікая, — тлумачыць Вольга Уладзіміраўна.

Яе рабочы дзень пачынаецца з малітвы.

— Калі памалюся — дзень пройдзе добра, — кажа яна.

Потым — пераапрананне, атрыманне нарада, праверка абсталявання. Абавязкова трэба ўзяць самавыратавальнік (вагой каля 3 кг) і галаўны свяцільнік. Гэтыя рэчы заўсёды з сабой.

— Самавыратавальнік павінен быць не далей за тры метры ад сябе, а лямпа — пастаянна ўключаная. Нават калі няма святла, яна асвятляе шлях, — тлумачыць працаўніца.

На пытанне, ці цяжка знаходзіцца пад зямлёй, адказвае шчыра:

— Мы працуем на зыходзячым струмені паветра, таму часам цяжкавата. А калі раптам тэхніка падводзіць — пераходзім на другую клець. Такое здараецца вельмі рэдка, але ў нас усё адпрацавана.

У шахцёрскай сям’і дзве ўжо дарослыя дачкі. Абедзве жывуць у Салігорску, працуюць у банку і гандлі.

Унучка Мілана праз некалькі дзён пойдзе ў першы клас. Яна вельмі ганарыцца, што бабуля працуе ў шахце.

Пасля змены ў шахце салігарчанка вядзе гурток рукадзелля ў царкве Святога Мікалая Цудатворцы.

— Мы вяжам, робім лялькі, анёлачкаў, цацкі. Цяпер яшчэ на гіпс перайшлі. Прыходзяць і пенсіянеры, і моладзь, — расказвае жанчына.

На развітанне мы пытаемся ў Вольгі Уладзіміраўны, што б яна параіла тым жанчынам, якія задумваюцца аб працы пад зямлёй.

— Не трэба нічога баяцца. Праца не такая ўжо і цяжкая. Наша беларуска — яна справіцца. Галоўнае — каб здароўе дазваляла. Але, калі ёсць жаданне, — не спыняйцеся, — кажа яна.

І дадае з усмешкай:

— Я б не памяняла прафесію, бо знайшла сваё.

Мужчына ў забоі: «Брыгада — гэта адзін арганізм»

Ілья Храмянкоў, якому 33 гады, — брыгадзір гідрамеханізаванага комплексу лавы № 5-7С. Яго шлях у прафесію — класічны для шахцёрскага горада.

— Горад невялікі, і заўсёды была пераемнасць пакаленняў. Бацькі стараліся падштурхнуць сыноў у гэтым кірунку. У мяне атрымалася так, што аднойчы аказаўся на раздарожжы. Атрымаў траўму, спорт прыйшлося пакінуць. Тады вырашыў: трэба нешта мяняць. Скончыў мясцовы горна-хімічны каледж і па размеркаванні трапіў на Краснаслабодскі руднік, — расказвае малады чалавек.

Спачатку быў чорнарабочым на маркшэйдарскіх работах, потым пайшоў па спецыяльнасці — на падземны ўчастак вентыляцыі і бура-ўзрыўных работ.

Цяпер Ілья — брыгадзір ачаговага комплексу. Яго брыгада працуе на самым высокім узроўні: сярэдні ўзрост — ад 20 да 30 гадоў.

— Гэта самы ўзрост для такой работы: ужо ёсць досвед і хапае сіл. Важна, каб людзі працавалі стабільна, без правалаў, — кажа брыгадзір.

Ілья тлумачыць спецыфіку іх лавы:

— Наша лава — адзіная ў аб’яднанні селектыўная. Мы яе раздзяляем на тры пласты, як пірог. Бяром тое, што трэба, а пустую пароду пакідаем у адпрацаванай прасторы.

— У нас камбайн нямецкай вытворчасці. А вось секцыі мацавання, забойныя і шнэкавыя канвееры — ужо беларускія. Усё працуе надзейна. Калі нешта выходзіць са строю — проста мяняем. Праблем з запчасткамі няма, — расказвае шахцёр.

На пытанне, ці ёсць страх перад працай, Ілья адказвае нечакана шчыра:

— Самая вялікая праблема — гэта звычка. Калі ты доўга працуеш і нічога не здараецца, то адчуванне небяспекі прытупляецца. З гэтым трэба ўвесь час змагацца ў галаве. Як брыгадзір, я штодня нагадваю хлопцам: «Менш рызыкі. Думайце пра сябе, пра калег, пра сям’ю».

А яшчэ ён кажа пра тэмпературу:

— У шахце ўвесь год +20. Адчуваецца вільготнасць, але дыскамфорту няма. У забоях, калі працуе камбайн, — пыльна, але сродкі індывідуальнай абароны спраўляюцца.

Графік у Ільі — кругласутачны, але адпачынак дае магчымасць аднавіцца.

— Адпачынак у нас 67 дзён. Гэта казка. Ездзім з жонкай Анастасіяй на мора. Без адпачынку назапашваецца стомленасць. Шахта — вельмі кліча. Раней не разумеў гэтага, а цяпер адчуваю. Калі доўга не спускаюся, пачынаю перажываць: як там мае падначаленыя, хлопцы, ці ўсё зрабілі, пра што дамаўляліся.

Сваёй брыгадзе ў Дзень шахцёра Ілья Храмянкоў пажадаў:

— У першую чаргу — павагі адзін да аднаго. Падтрымкі, каб у добры момант пахваліць, а ў складаны — падтрымаць. Моцнага здароўя, гэта традыцыйна. І каб колькасць спускаў заўсёды раўнялася колькасці пад’ёмаў. 

І каб ставілі перад сабой амбіцыйныя мэты.

Калі ёсць мэта — ёсць рух. А калі яе няма — няма і выніку. Ніколі не думаў, што так атрымаецца, але час паказвае: усё рэальна. Трэба толькі знайсці ў сабе рэзервы, падключыць іх — і ўсё магчыма.

«Мы — каманда, якая працуе на вынік»

Начальнік участка пад’ёма Краснаслабодскага рудніка Андрэй МІРОНАЎ, які курыруе работу гэтага кірунку, так характарызуе свой калектыў:

— У нас працуюць людзі, якія разумеюць: шахта — гэта не проста месца, дзе можна зарабіць. Гэта сістэма, дзе кожны з’яўляецца часткай аднаго цэлага, — тлумачыць Андрэй Вадзімавіч. Ілья — малады перспектыўны брыгадзір, ён добра ведае сваю справу і ўмее весці за сабой людзей. А Вольга Уладзіміраўна — прыклад таго, як жанчына можа быць не менш адказнай і прафесійнай, чым мужчына. У нас на рудніку склаўся моцны калектыў, і гэта вынік не толькі прафесіяналізму, але і чалавечых адносін, — адзначыў кіраўнік.

Паводле яго слоў, такая зладжанасць дазваляе рудніку працаваць стабільна і нарошчваць аб’ёмы.

Напярэдадні Дня шахцёра ўсе работнікі ААТ «Беларуськалій» атрымаюць святочную прэмію. Гэта даўняя традыцыя прадпрыемства — адзначыць працу кожнага, хто сваёй штодзённай руплівасцю забяспечвае стабільнасць і развіццё калійнай галіны. Прэмія да прафесійнага свята стала добрым падсумаваннем гадавых вынікаў і яшчэ адным пацвярджэннем таго, што людзі на рудніку — галоўная каштоўнасць прадпрыемства.

Краснаслабодскі руднік быў уведзены ў эксплуатацыю ў маі 2009 года. Яго праектная магутнасць складае 6 мільёнаў тон руды ў год, але на сённяшні дзень гэты рубеж перасягнуты. За гады работы пройдзена больш за 1300 кіламетраў горных выпрацовак.

Менавіта тут, на глыбіні 620 метраў, штодня працуюць тыя, хто здабывае калійную руду — аснову беларускага экспарту і эканамічнай стабільнасці краіны.

Надзея ЗУЕВА

Фота Валерыя КАРТУЛЯ