Ацэначная пахвала накшталт «малайчына» ці «разумніца» можа зрабіць дзіця залежным ад чужога меркавання, у той час як апісальная, якая адзначае канкрэтныя дзеянні, дапамагае развіць упэўненасць і самастойнасць, расказала РІА «Новости» кандыдат псіхалагічных навук Аляксандра Кошалева.

Адзін з галоўных інструментаў выхавання — пахвала. Дзякуючы ёй маленькі чалавек разумее, што ён робіць паспяхова, а чаму яшчэ трэба вучыцца. Але гэта палка аб двух канцах. Даросламу трэба знайсці такія словы, якія былі б не проста асалодай для вушэй, а падставай для развіцця.

Псіхолаг назвала пяць папулярных відаў пахвалы і растлумачыла, якія з іх дапамогуць дзіцяці стаць больш упэўненым, а якія здольныя зрабіць яго залежным ад чужога меркавання.

Самы распаўсюджаны варыянт — ацэначная пахвала «Малайчына!», «Разумніца!», «Так трымаць!», і гэта найбольш просты і хуткі спосаб устанавіць цёплую эмацыянальную сувязь з малым, але ў такога падыходу ёсць і адваротны бок: калі чалавек пастаянна чуе толькі агульную ацэнку, ён не разумее, што канкрэтна атрымалася ў яго добра, і паступова пачынае дзейнічаць не з цікавасці або жадання асвоіць нешта новае, а дзеля чарговага «малайчына».

«Яшчэ адзін спосаб сказаць прыемнае — апісальная пахвала. Даросламу трэба не ацэньваць, а адзначыць канкрэтныя дзеянні малога. Напрыклад, фразу „Ты добра прыбраў пакой“ лепш замяніць на „Я бачу, што машынкі стаяць у гаражы, а лялькі сядзяць на паліцы. Цяпер у нас ёсць месца, каб пагуляць у лато“. Так дзіця само робіць выснову: яно зрабіла правільна. Яго самаацэнка будзе будавацца не на чужых словах, а на ўласным разуменні выніку», — дадала эксперт.

Акрамя таго, калі дзіця прайграла спаборніцтва або не змагло адразу рашыць задачу, яго неабходна падбадзёрыць, пахваліць за намаганні, старанне і волю, і так дзіця засвоіць, што блізкія цэняць не толькі яго дасягненні, але і настойлівасць, а гэта ў сваю чаргу гарантыя таго, што яно ў будучыні «не стане пасаваць» перад цяжкасцямі, баяцца памылак і складаных заданняў.

Кандыдат псіхалагічных навук падкрэсліла, што шчырая падзяка сыну ці дачцэ за яго ўчынак — таксама своеасаблівы маяк у дарослае жыццё, бо так яны ўбачаць, што іх дзеянні важныя для навакольных, і дзякуючы гэтаму фарміруюцца спачуванне, адказнасць і ўменне заўважаць чужыя патрэбнасці.

Пятым відам пахвалы з’яўляецца невербальная пахвала, на якую вельмі востра рэагуюць дзеці ва ўзросце ад трох да пяці гадоў, бо для іх эмоцыі больш зразумелыя, чым словы, але бацькам і педагогам трэба асабліва ўважліва ставіцца да пахвалы за знешнасць і прыроджаныя здольнасці.

«Фразы накшталт: «Ты самая прыгожая» ці «Ты геніяльны матэматык» — гэта ярлыкі. Дзіця баіцца іх страціць. І цалкам магчыма, у нейкі момант яму здасца, што прасцей адмовіцца ад рашэння складанай задачы, чым разбурыць вобраз «генія». 

Дарослым лепш сказаць: «У цябе выразныя вочы» або «Мне падабаецца, як хутка ты лічыш», — патлумачыла эксперт, падкрэсліўшы, што ёсць рызыкі ў пахвале за кожнае дзеянне, паколькі ў гэтым выпадку малы чакае адабрэння за любы крок і перастае арыентавацца на ўласныя адчуванні і матывацыю, таму чым больш канкрэтныя і шчырыя добрыя словы ў яго адрас, тым больш карысці яны прынясуць.