Арганізацыяй гэтай працы занялася намеснік кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта Вольга Чупрыс. Каб правесці сапраўды маштабную рэвізію заканадаўства, было створана дзевяць экспертных груп, яны працавалі ў звязку з профільнымі міністэрствамі. Да гэтага працэсу падключыліся дзяржаўныя органы, парламентарыі, судзейскі корпус, вучоныя, установы адукацыі, незалежныя адвакаты і натарыусы, а таксама звычайныя грамадзяне. У выніку ў Адміністрацыю Прэзідэнта паступіла каля 1,5 тыс.прапаноў. У цэлым жа праведзеную рэвізію юрысты назвалі тытанічнай працай. Пра яе падрабязнасці і вынікі Вольга Чупрыс расказала ў навінавым эфіры «Першага інфармацыйнага».

Якасць жыцця вызначаецца ў тым ліку якасным заканадаўствам

Вольга Чупрыс адзначыла, што за гады незалежнасці Беларусь прайшла бурнае развіццё ва ўсіх сферах і назапасіла значны прававы масіў. Паводле яе слоў, урадам штогод прымаецца каля 900 прававых актаў, а на ведамасным узроўні — каля 1, 5 тысяч. Вядома, такі вялікі масіў непазбежна ствараеі шэраг складанасцяў.

«Ёсць і недахопы, няўзгодненасці, супярэчнасці і зарэгуляванасць, на што неаднаразова звяртаў увагу кіраўнік дзяржавы і цалкам абгрунтавана прад’яўляў прэтэнзіі да органаў выканаўчай улады. Патрабавалася прыняць дастаткова сур’ёзныя сістэмныя меры. Вось чаму ў Год якасці кіраўнік дзяржавы прыняў рашэнне аб неабходнасці правядзення глабальнага аналізу заканадаўства, — сказала Вольга Чупрыс. — Бо якасць жыцця ў краіне вызначаецца ў тым ліку якасным заканадаўствам, яго лагічнасцю, сістэмнасцю і выгодай у канчатковым выніку ва ўжыванні».

Што выявілі падчас рэвізіі заканадаўства

З чаго ж пачалася гэтая работа? Калі мы адкрыем Нацыянальны рэестр прававых актаў, то выявім тут больш за 170 тысяч дакументаў, прычым трэцяй часткай з іх будуць пастановы ўрада і рэспубліканскіх органаў дзяржкіравання (усяго такіх актаў каля 55 тыс.). Менавіта з іх аналізу і вырашылі пачаць рэвізію.

«Дэталёваму аналізу было падвергнута 15 тыс. дакументаў, якія вынікаюць з 27 кодэксаў, 221 закона і 55 дэкрэтаў і ўказаў Кіраўніка дзяржавы», — расказала намеснік кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта.

У выніку, па яе словах, было выяўлена каля 8 тыс. досыць сур’ёзных недахопаў. Так, 1 тысяча актаў фактычна ўжо страцілі сваю сілу, каля 2,3 тыс. дакументаў з’яўляліся хутчэй тэхнічнымі і па сваёй сутнасці не маглі мець статус нарматыўнага акту. Гэта былі, напрыклад, навучальныя праграмы ў сістэме адукацыі.

Амаль паўтысячы дакументаў мелі патрэбу ў актуалізацыі, гэта значыць, у прывядзенні ў адпаведнасць з цяперашнім заканадаўствам. Асобныя акты, як аказалася, прымаліся ў парушэнне кампетэнцый.

«Каля 570 актаў рэгулююць падобныя праваадносіны, значыць, тут ёсць варыянты для роздумаў. Частка з іх могуць быць аб’яднаны адзін з адным. Прыкладна 400 актаў не адпавядаюць адзін аднаму. Дубліруюць нормы іншых нарматыўна-правых актаў звыш двухсот часта карэктуемых, прычым гэта як правіла акты ўрада. У сістэме ўрада былі такія акты, якія карэктуюцца каля сотні разоў на год», — прывяла яшчэ шэраг лічбаў Вольга Чупрыс.

Камісія таксама выявіла дакументы аб’ёмам звыш 100 старонак. Былі нават акты пад тысячу старонак. «Гэта гэта не тое што цяжкарэалізоўваемыя, гэта – нечытэльныя прававыя акты. Калі мы іх спрабавалі выгрузіць у Word з прававой базы, то камп’ютар падвісаў», — падзялілася намесніца кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта.

Да якіх высноў прыйшла камісія

Больш за ўсё недахопаў аказалася ў сацыяльнай сферы. «Вызначылася» адукацыя, ахова здароўя, культура, далучыліся да іх і транспартнікі. А гэта ж тыя сферы, якія якраз-такі бліжэй за ўсё да насельніцтва. Менш за ўсё нараканняў было да сілавога блоку.

Для параўнання, у сярэднім кожнае міністэрства штогод прымае каля 50 актаў. Аднак ваганні сур’ёзныя — ад 5 дакументаў у Дзяржпагранкамітэце да 308 у Міністэрстве адукацыі. Па 100 актаў у год выдаецца ў сістэме Міністэрства аховы здароўя і Мінкульта.

Адкуль такая вялікая колькасць дакументаў? Камісія прыйшла да высновы, што ў сацыяльнай сферы вялікая колькасць так званых тэхнічных дакументаў, у якіх выкладзены, напрыклад, методыкі адукацыі або лячэння.

«Але што яшчэ цікава: вызначыліся (па так бы мовіць па аб’ектыўных прычынах) міністэрствы, якія выдаюць вялікую колькасць актаў з лічбавымі паказчыкамі. Напрыклад, карэнным чынам рушыла наперад Міністэрства антыманапольнага рэгулявання і гандлю. У іх 40% актаў — акты па пытаннях цэнаўтварэння. Такая ж колькасць актаў прыблізна ў Мінэканомікі. Вялікая іх колькасць у Мінспорту, Мінсельгасхарчы. Гэта ўсё цэны, тарыфы і іншыя лічбы. Гэта загрувашчвае наш правай масіў. Але раз мы кажам, што гэта нарматыўныя акты, то, адпаведна, як і тэхнічныя акты, яны падвяргаюцца складанай працэдуры прыняцця. І вось узнікае пытанне: а ці трэба нам гэтым займацца, ці павінны мы гэтыя акты праводзіць праз гэтыя складаныя працэдуры?»- адзначыла Вольга Чупрыс.

Паводле яе слоў, было прынята рашэнне выдаць Адзіны рэестр лічбавых паказчыкаў і ў цэлым спрасціць працэс прыняцця такіх актаў. «У нашай тэхнічнай базе нарматыўна- прававых актаў з’явіцца лічбавы рэестр, у які можна будзе ўвайсці і паглядзець тыя лічбавыя паказчыкі, якія табе цікавыя ў той ці іншы перыяд», — патлумачыла намеснік кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта.

Падчас рэвізіі заканадаўства Камісія зрабіла для сябе яшчэ адно нечаканае адкрыццё. Аказалася, што некаторыя міністэрствы злоўжываюць сваімі кампетэнцыямі. Такіх выпадкаў няшмат, але іх наяўнасць само па сабе ўжо трывожны званок і сур’ёзнае парушэнне.

«Напрыклад, Міністэрства аховы здароўя злоўжывае прадастаўленым яму правам на выданне актаў і ў разрэз з Дэкрэтам Прэзідэнта аб развіцці прадпрымальніцтва прымае акты па санітарных нормах, якія загадана прымаць Савету Міністраў», — расказала Вольга Чупрыс.

Колькі прымалі актаў у БССР і чаму іх сёння так шмат

Дарэчы, у савецкія гады ўрад БССР прымаў каля 300 актаў у год — у тры разы менш, чым сёння. Ведамасная нарматворчасць таксама не было распаўсюджана. Аднак варта ўлічваць, што ў той час і не было абавязковага правілы аб апублікаванні дакументаў.

«Сучасная актыўнасць абумоўлена той акалічнасцю, што мы ў законах прадстаўляем досыць вялікія магчымасці для выдання падзаконных актаў, гэта значыць уключаем туды адсылачныя нормы. Характэрным будзе прыклад Кодэкса аб адукацыі. У ім утрымліваецца 90 адсылачных нормаў, якія дазваляюць ураду прымаць у развіццё кодэкса акты, і 260 адсылачных нормаў, якія дазваляюць ведамствам (пераважна Міністэрству адукацыі) прымаць акты ў развіцці кодэкса. Такім чынам па факце рэалізацыі гэтага Кодэкса на сённяшні дзень мы маем каля 1 тыс. ведамасных актаў і 7 тыс. тэхнічных нарматыўна-прававых актаў», — прывяла яшчэ некалькі цікаўных лічбаў Вольга Чупрыс.

Рэвізія праведзена. Што цяпер?

Праца па рэвізіі заканадаўства праведзена, а што далей? Са слоў Вольгі Чупрыс, усе матэрыялы накіраваныя ва ўрад. Ужо падрыхтавана пастанова, якім прызнаюцца страціўшымі сілу 1, 5 тыс.нарматыўна-прававых актаў. У Адміністрацыі прэзідэнта лічаць, што гэта ўжо добры вынік.

На гэтым праца, вядома, не спыніцца. Прэзідэнт даручыў такія рэвізіі праводзіць на пастаяннай аснове. Кіраўнік дзяржавы падтрымаў комплекс мер па дэбюракратызацыю працэсу нарматворчасці, павышэнні якасці нарматыўна-прававых актаў і ўзмацненні юрыдычнага значэння Міністэрства юстыцыі і ўсіх юрыдычных службаў.

«Яшчэ адно вельмі важнае рашэнне. Для таго, каб рэалізаваць комплекс пастаўленых задач (а гэта некалькі старонак задач), прыйдзецца ўнесці змены ў закон Аб нарматыўна-правых актах і ў шэраг іншых заканадаўчых актаў, якія рэгулююць названыя пытанні. Гэта ўказы Прэзідэнта перш за ўсё», — расказала Вольга Чупрыс.

Змены закрануць і базы дадзеных-усё ж такі хочацца, каб яны былі зручнымі для карыстальнікаў.

Якую ролю ў нарматворчасці можа сыграць штучны інтэлект

«І нарэшце, мы жывём у лічбавым грамадстве, якое імкнецца выкарыстоўваць штучны інтэлект. Таму Прэзідэнт падтрымаў ідэю аб тым, каб у АІС „Нарматворчасць“, якая будзе ўкараняцца ўжо сёлета, уключаўся ў тым ліку штучны інтэлект. Гэтую задачу прыйдзецца НЦЗПІ выканаць», — падкрэсліла намеснік кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта.

Паводле яе слоў, штучны інтэлект можа дапамагчы сістэматызаваць дакументы, а пры распрацоўцы новага акта вызначыць, ці не будуць дублявацца ўжо выдадзеныя дакументы.

«Ён можа адказаць на пытанне, А ці трэба наогул прымаць гэты акт у тым выглядзе, у якім мы плануем яго прыняць, паколькі многія пытанні ўжо вырашаны, — дадала Вольга Чупрыс. — Таму тут нам трэба прыдумаць алгарытмы і пытанні, якія мы будзем задаваць штучнаму інтэлекту, і далей з яго дапамогай спрашчаць нашу нарматворчасць і павышаць якасць нашых нарматыўна-прававых актаў».

Ці адчуюць рэвізію заканадаўства грамадзяне

Так, праца сапраўды была праведзена маштабная. Але ці адчуюць яе простыя грамадзяне? Вольга Чупрыс перакананая, што якаснае нарматворчасць і якаснае заканадаўства карысна ўсім.

«Калі будуць простыя і зручныя прававыя рашэнні ў сістэме адукацыі і аховы здароўя, то гэта пойдзе на карысць не толькі настаўнікам і ўрачам. Гэта пойдзе на карысць у тым ліку бацькам і дзецям. Або калі мы спросцім працэс тэхнічнага выдання нарматыўна-правых актаў, ад гэтага выйграюць тыя нарматворцы, якія ўдзельнічаюць у гэтым працэсе. Гэта ўсе дзяржаўныя органы, усе дзяржаўныя служачыя, — звярнула ўвагу намеснік кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта. — Падчас рэалізацыі даручэння Кіраўніка дзяржавы Савет Міністраў даў даручэнне ў сваёй сістэме аб неабходнасці дэрэгулявання сферы эканомікі. Гэта вельмі важная задача, спадзяемся, яны яе вырашаць».

Падчас маніторынгу таксама выявілася, што некаторыя моманты ў сацыяльнай сферы патрабуюць рэгулявання. Напрыклад, пытанні арэнды жылля і дадатковай абароны правоў непаўналетніх, у тым ліку, на прыналежныя ім долі ў кватэрах, пабудаваных з дзяржаўнай падтрымкай. Гэта, заявілі ў Адміністрацыі Прэзідэнта, таксама будзе вырашацца ў бліжэйшы час.

«Кіраўнік дзяржавы нацэльвае нас, каб пры распрацоўцы нарматыўна-правых актаў, якія закранаюць правы і свабоды грамадзян, мы абавязкова вывучалі грамадскую думку і ўлічвалі яе пры прыняцці актаў. Таму абмеркаванне Кодэкса аб ахове здароўя падоўжанае да 1 лютага: была асаблівая цікавасць грамадзян да гэтага дакумента», — адзначыла Вольга Чупрыс.

Фота БелТА