— Аснову вашых прац у літаратуразнаўстве, публіцыстыцы ў значнай ступені складае ўвага да творчасці бацькі — франтавога, партызанскага паэта, празаіка Міхаіла Хонінава. Вы неверагодна шмат зрабілі для пашырэння прасторы яго мастацкіх адкрыццяў... Наколькі вас падтрымліваюць у гэтых клопатах дзяржаўныя, грамадскія інстытуты? 

— Я шмат гадоў займаюся вывучэннем рускай і калмыцкай літаратур, аўтар дзясяткаў манаграфій, вучэбных дапаможнікаў, хрэстаматый, артыкулаў у гэтым кірунку. Пасля таго, як бацька пайшоў з жыцця ў канцы мінулага стагоддзя, і да гэтага часу займаюся і яго мастацкай спадчынай у фармаце манаграфій, вучэбных дапаможнікаў, хрэстаматый, артыкулаў. Змяшчаю яго творы ў друку, перакладаю яго творы на рускую мову, выдаю яго кнігі, у тым ліку і сумесныя. На жаль, гэтыя кнігі даводзіцца выдаваць за сямейны кошт ужо з 1991 года, тады выйшла мастацка-дакументальная аповесць «Бітва прадаўжаецца» — пра беларускі перыяд яго партызанскай барацьбы ў 1942–1944 гадах. Дзякуючы Калмыцкаму навуковаму цэнтру Расійскай акадэміі навук распачалося выданне збору яго твораў на калмыцкай мове (2018), да 100-гадовага юбілею праведзена ўсерасійская з міжнародным удзелам навуковая канферэнцыя, надрукавана анталогія аднаго верша «Стану чырвоным цюльпанам» на мовах народаў Расіі і свету (2021).

— Ведаю, што ў анталогіі ёсць і беларускія пераклады знакамітага твора...

— Так, я ўключыла ў яе пераклад верша, які ў свой час здзейсніў вядомы беларускі паэт Аляксей Пысін, а таксама пераклад Таццяны Сівец, якую смела магу назваць прапагандыстам творчасці Міхаіла Хонінава ў сучаснай Беларусі... Добрыя словы ўдзячнасці за пераклады твораў Міхаіла Хонінава на беларускую мову хацела б адрасаваць і Рагнеду Малахоўскаму, і Адаму Шостаку. 

У свой час бацькоўскую творчасць у этнапедагагічным аспекце разгледзела мая малодшая сястра Эльза, абараніўшы кандыдацкую дысертацыю. 

— Тэма вайны, паважлівага стаўлення да ваеннай памяці — ці захоўваецца ўсё гэта ў сэрцах маладых людзей у Элісце, у Калмыкіі?

— Так, у апошні час тэма Вялікай Айчыннай вайны, гістарычная памяць пра яе герояў у бітвах і ў тыле становяцца болей актуальнымі. У год 80-годдзя Вялікай Перамогі над нямецкім фашызмам, у год, абвешчаны ў Расіі годам абаронца Айчыны, усё болей відавочная неабходнасць захавання гістарычнай праўды аб мінулым, абароны яе ад фальсіфікацыі і скажэння, неабходнасць яднання народа ў імя міра і справядлівасці. Праводзіцца вялікая работа ў гэтым кірунку, у тым ліку і праз кніжныя праекты. Напярэдадні знакавай даты ў выдавецтве Калмыцкага навуковага цэнтра выйшла складзеная мною анталогія «Перамога», у якой прадстаўлены вершы і апавяданні калмыцкіх пісьменнікаў розных пакаленняў пра Вялікую Айчынную вайну на калмыцкай і рускай мовах. На жаль, сярод аўтараў няма моладзі, у яе няма твораў, адрасаваных гэтай тэме. Я ўключыла ў анталогію свае новыя балады пра вайну, напісаныя на аснове рэальных гісторый, — «Баладу пра кароў» і «Баладу пра дзяцінства». 

— Вы часты госць у Беларусі... Некаторыя вашы ўражанні пра сённяшні дзень рэспублікі, свабоду якой са зброяй у руках бараніў партызан і паэт Міхаіл Хонінаў... 

— Я рада, што змагла пабываць у Беларусі ў гэтыя гады. Раней частымі гасцямі былі мае бацькі і малодшы брат Айта. Па запрашэнні Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь і Саюза пісьменнікаў Беларусі я брала ўдзел ў Міжнародных кніжных выстаўках-кірмашах, міжнародным сімпозіуме літаратараў «Пісьменнік і час», дзе пазнаёмілася як з беларускімі калегамі, так і з калегамі з Расіі і іншых краін. У гэтым плане Беларусь — знакавая пляцоўка для міжнародных літаратурных кантактаў пісьменнікаў: тут завязваюцца знаёмствы, пачынаецца творчае супрацоўніцтва, у тым ліку і праз перакладчыцкую дзейнасць; узаемныя публікацыі, абмен вопытам, садзейнічанне пашырэнню літаратурнага працэсу і прасторы. Асабліва рада таму, што ў Беларусі не забываюць сваіх абаронцаў у гады вайны, зберагаюць іх памяць, захоўваюць іх творчую спадчыну. Міхаіл Хонінаў — ганаровы грамадзянін горада Беразіно Мінскай вобласці, там ёсць вуліца яго імя, а цяпер і мемарыяльная дошка на доме № 29. Я пабывала на адкрыцці мемарыяльнай дошкі 8 лютага 2019 года. Сябрую з супрацоўнікамі Бярэзінскай цэнтральнай раённай бібліятэкі, якія шмат робяць дзеля захавання памяці пра майго бацьку. Сябрую і з супрацоўнікамі Магілёўскай абласной бібліятэкі імя У. І. Леніна, абменьваемся інфармацыяй. Я дару беларускім бібліятэкам кнігі пра жыццё і творчасць Міхаіла Хонінава. 

Я наведала літаратурныя музеі Янкі Купалы, Якуба Коласа, музей-майстэрню Заіра Азгура, Беларускі дзяржаўны музей Вялікай Айчыннай вайны, тыя мясціны, з якімі звязаны ваенны і літаратурны лёс Міхаіла Хонінава. Гэта бацькоўскія пераклады класікаў беларускай літаратуры на калмыцкую мову, гэта бацькоўскі бюст работы народнага мастака СССР Заіра Азгура, гэта матэрыялы пра яго партызанскую біяграфію.

— Як вы ацэньваеце сённяшні ўзровень стану беларуска-калмыцкіх літаратурных сувязей? Што, на ваш погляд, патрабуе большай увагі?

— На пачатку 1960-х гадоў, дзякуючы Міхаілу Хонінаву і народнаму паэту Беларусі Петрусю Броўку, пачаліся актыўныя літаратурныя кантакты паміж нашымі народамі. Гэта і ўзаемныя публікацыі твораў, і іх пераклады, кніжныя выданні на калмыцкай і беларускай мовах, напрыклад зборнікі Давіда Кугульцінава, Міхаіла Хонінава, Янкі Купалы, гутаркі, нататкі, артыкулы, успаміны. У 1940 годзе Максім Танк пабываў у Элісце на святкаванні 500-годдзя калмыцкага гераічнага эпасу «Джангар», у яго ёсць некалькі вершаў на калмыцкую тэму: «Піяла», «Мендэ». Беларуская тэма — адна з галоўных у творчасці майго бацькі. Цяпер гэтую эстафету падхапіла і я. У мяне вершы і апавяданні на беларускую тэму надрукаваны тут, у Мінску, у газетах і часопісах, у тым ліку і перакладзеныя на беларускую мову. У маскоўскай «Литературной газете» былі надрукаваны мае апавяданні на тэму пра вайну — «Сцяг» і «Карціна», прысвечаныя рэальным героям-беларусам. Адно з такіх апавяданняў у беларускім перакладзе «Сан Саныч» надрукавана ў Мінску. 

Міхась Пазнякоў і Эрдні Эльдышаў узаемна выдалі свае кнігі вершаў у калмыцкім і беларускім перакладах. Творы сучасных пісьменнікаў Калмыкіі і Беларусі з’яўляюцца ў перыядычным друку. Другі ўзровень літаратурных стасункаў — анталогіі. Можа быць, у будучыні і атрымаецца абмяняцца такімі анталогіямі твораў. Акрамя таго, неабходна літаратурная крытыка. У гэтым аспекце ёсць мае артыкулы, у тым ліку і сумесныя з Алесем Карлюкевічам, пра нашы літаратурныя сувязі, пра літаратурныя стасункі нашых класікаў — Міхаіла Хонінава і народнага паэта Беларусі Максіма Танка. 

— Якой вам уяўляецца будучыня нацыянальных літаратур — беларускай і калмыцкай? 

— Мы ўжо з калегамі, гасцямі міжнародных кніжных выставак-кірмашоў і міжнародных сімпозіумаў літаратараў «Пісьменнік і час», у Мінску абменьваліся меркаваннямі з нагоды сучаснага літаратурнага працэсу ў сваіх краінах і ў Беларусі. Выказалі захапленне тым, як ажыццяўляецца дзяржаўная падтрымка літаратуры ў вас, што рэалізуецца ў розных фарматах, у тым ліку праз кніжныя праекты. Галоўнае для літаратуры — гэта пераемнасць пакаленняў, з’яўленне маладых талентаў. У нас, у Калмыкіі, цяпер адбываецца змена пакаленняў і моладзь не валодае роднай мовай, у асноўным арыентуецца на рускамоўнага чытача, адбываецца нейкі разрыў з нацыянальнай традыцыяй. Гэта рэаліі часу. Адно з выйсцяў бачу ў тым, каб гэтая рускамоўная творчасць выяўляла нацыянальную ідэнтычнасць, такім чынам ахоўвала сувязь з гісторыяй калмыцкага прыгожага пісьменства. Дапамогу ў гэтым можа аказаць і літаратурная крытыка. Будучыня беларускай літаратуры мне бачыцца болей цэласнай, мяркуючы па дзяржаўнай палітыцы, па тых намаганнях, якія праяўляюць пісьменніцкая супольнасць, кнігавыдавецкая сістэма. Як заўсёды, вялікая роля ў гэтым плане належыць энтузіястам, рупліўцам нацыянальных літаратур, якія шмат робяць для кансалідацыі творчых сіл, міжнародных літаратурных кантактаў, выступаючы паўнамоцнымі прадстаўнікамі міра і культуры.

Ганаруся тым, што была прынята ў члены Саюза пісьменнікаў Беларусі. Для мяне гонар прадстаўляць калмыцкую пісьменніцкую грамаду на беларускай прасторы. Спадзяюся, што агульнымі намаганнямі мы здолеем паспрыяць збліжэнню нашых літаратур, іх будучыні. 

Гутарыў Мікола БЕРЛЕЖ