У апошнія гады Варшава ўсё больш актыўна заяўляе прэтэнзіі на сваё калі не геапалітычнае, то, як мінімум, шырокае рэгіянальнае значэнне. Не будзем спрачацца: краіна наперад рухаецца досыць дынамічна. Але застаецца на парадку дня ўстойлівасць крыніц гэтага росту. З аднаго боку, дзяржаўны доўг ужо перавысіў 60 % ад ВУП, з другога — Польшча пасля ўступлення ў Еўрасаюз з’яўлялася адным з самых буйных атрымальнікаў грошай з аб’яднанага бюджэту. Днямі Варшава заключыла чарговае пагадненне з ЕС аб атрыманні буйнога траншу — да 43,7 мільярда еўра ў рамках пагаднення па праграме SAFE, якая прадугледжвае выдзяленне сродкаў, фактычна, на нацыянальныя ваенныя праграмы. І хоць у насельніцтва гэта рашэнне выклікала неадназначную рэакцыю, але афіцыйныя ўлады працягваюць палітыку мілітарызацыі. Хоць бы па той прычыне, што гэта прыносіць дадатковыя фінансавыя рэсурсы ў краіну, а без іх польскі эканамічны «цуд» можа ператварыцца ў міф.

У чым сталі лепшымі польскія палітыкі, дык гэта ў засваенні еўрапейскіх фондаў. Па гэтым паказчыку не самая вялікая еўрапейская краіна вырвалася ў лідары з 2004 года, калі ўступіла ў Еўрасаюз. За першыя дваццаць гадоў свайго членства Польская Рэспубліка атрымала з бюджэту аб’яднання больш за 245 мільярдаў еўра. Пры гэтым у якасці членскіх узносаў краіна ўнесла ўсяго крыху больш за 83 мільярды. Чыстае сальда на карысць Варшавы склала больш за 160 мільярдаў еўра. Паводле справаздачнасці Мінфіна Польшчы, краіна стала найбуйнейшым бенефіцыярам трансфертаў з бюджэту ЕС. На яе долю прыйшлося 13,3 %. Каля 65 % гэтых сродкаў накіроўвалася на праекты, звязаныя з паляпшэннем транспартнай, энергетычнай і сацыяльнай інфраструктуры. Крыху больш за 30 % сродкаў накіроўвалася на рэалізацыю сельскагаспадарчай палітыкі.

Уласна кажучы, такой маштабнай і нават беспрэцэдэнтнай падтрымкай Варшава змагла прадэманстраваць добрую дынаміку. Трэба адзначыць, што ў гэтыя гады Польшча будавала цалкам канструктыўную палітыку па ўсходнім вектары. Краіна ўманціравала сваю транспартную інфраструктуру ў еўрапейскія стандарты і нарошчвала ў 2010-х гадах сваё значэнне для ЕС як магутнага лагістычнага хаба. Такая пазіцыя прыносіла краіне нядрэнныя бенефіцыі. І нават у тыя гады былі надзеі: да 2030 года Варшава з рэцыпіента ператворыцца ў донара ЕС. Але гэтым прагнозам не наканавана было спраўдзіцца з-за разнастайных абставін.

Несумненна, сваю ролю адыграў ковід. На агульнасусветныя праблемы наклаўся і ўнутраны палітычны фактар. У Варшаве ў самым канцы 2017 года да ўлады прыйшла партыя «Права і справядлівасць», якая сфарміравала ўрад на чале з Маравецкім. Калі не паглыбляцца ў тонкія адценні поглядаў гэтага палітыка, яго можна аднесці да ўпэўненых еўраскептыкаў. Кажучы прасцей, ён бачыў асаблівую ролю Польшчы ў Еўропе і ў цэлым у рэгіёне. Цалкам суверэнную і, у нейкай ступені, нават дамінуючую. І гэты суверэнітэт ад Бруселя (і Берліна, як галоўнага донара многіх еўрапейскіх праграм) можна было б нават паважаць, калі б не эканамічныя хібы. Аказалася, што на лідарскую палітыку грошы адсутнічаюць. А тут яшчэ пандэмія... Праўда, спачатку Еўропа працягнула руку дапамогі. На 2021–2027 гады прадугледжвалася, што Польшча атрымае з бюджэту Еўрапейскага саюза амаль 160 мільярдаў еўра, што з’яўляецца найбуйнейшым фінансаваннем у яе гісторыі. Гэта сума складаецца з 125 мільярдаў еўра беззваротных датацый і 34 мільярдаў еўра пазык, што накіроўваюцца на развіццё інфраструктуры, «зялёную» энергію і лічбавізацыю.

Але потым, у сілу палітычных рознагалоссяў у трыкутніку Варшава—Брусель—Берлін, гэтыя траншы былі замарожаныя. Тады намеціўся амерыканскі вектар супрацоўніцтва ў нейкай ступені нават у піку Еўрасаюзу. Але ён не прыносіў тых эканамічных выгод. А без знешніх салідных уплываў краіна перажывала не самыя лепшыя часы. Перш за ўсіх пацярпела сацыяльная сфера і інфраструктура, якая ў значнай ступені некалі фінансавалася з еўрапейскіх грошай. Ахова здароўя, камунальны транспарт, гарадскія камунікацыі ў Польшчы ўжо далёка не на вышэйшым узроўні. І выклікаюць масу нараканняў у насельніцтва. Таксама значныя фінансавыя страты Варшава атрымала праз страту часткі сваіх лагістычных бенефіцый праз санкцыі: і агульнаеўрапейскіх, і нацыянальных.

— Змена палітычнага ландшафту з прыходам да ўлады Дональда Туска некалькі аслабіла вузельчык праблем. Больш таго, новы ўрад еўрааптыміста натхніў Брусель, які ў сакавіку 2024 года вырашыў разблакіраваць да 137 мільярдаў еўра з бюджэту ЕС для Польшчы пасля запушчаных уладамі краіны рэформаў па забеспячэнні незалежнасці судовай сістэмы. Мяркуецца, што ў агульнай складанасці Польшча атрымае каля 60 мільярдаў еўра з Фонду аднаўлення пасля пандэміі каранавіруса і яшчэ 76,5 мільярда еўра — з так званых фондаў адзінства. Сумы велізарныя, але іх ужо недастаткова для ўтрымання эканомікі на плаву ў новых умовах.

Больш за тое, галоўны донар еўрапейскай інтэграцыі — ФРГ — перажывае не лепшыя часы. І таму Варшаве даводзіцца гуляць на новых струнах, каб атрымаць чарговую падтрымку, у прыватнасці на абарону. І хоць Польшча і імкнецца выстаўляць сябе сур’ёзным рэгіянальным гульцом, аказваецца, што рэсурсаў відавочна не хапае без знешніх уліванняў. А гэтыя ўліванні неабходныя, асабліва на фоне разрастання ўнутрыпалітычнага канфлікту. Яго і спрабуюць заліць еўрапейскімі грашыма. Іншае пытанне, наколькі гэта падтрымае польскі эканамічны «цуд»?! Будзем назіраць.

Уладзімір ВАЛЧКОЎ