Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка 31 жніўня — 1 верасня ўзяў удзел у саміце ШАС. Мерапрыемства прайшло ў кітайскім Цяньцзіне з удзелам амаль трох дзясяткаў сусветных лідараў і кіраўнікоў міжнародных арганізацый. Эксперты і аналітыкі сыходзяцца ў меркаванні, што гэта з’яўляецца сведчаннем пераходу «аднапалярнага» да «шматпалярнага» справядлівага міжнароднага парадку. На сусветную арэну выходзяць маладыя дзяржавы глабальнага Поўдня, якія дынамічна развіваюцца. Сёння яны валодаюць высокім патэнцыялам эканамічнага росту і пачынаюць адыгрываць важную ролю ў сусветна-гістарычным працэсе. Якое месца ў ім можа заняць наша краіна? Больш падрабязна — у нашым матэрыяле.

Група аднадумцаў

Беларусь разглядае Шанхайскую арганізацыю супрацоўніцтва ў якасці пляцоўкі для ўзмацнення свайго міжнароднага пазіцыянавання. Пра гэта міністр замежных спраў Беларусі Максім Рыжанкоў заявіў у каментарыі тэлеканалу «Беларусь1», паведамляе БелТА.

— Для нас гэта перш за ўсё група аднадумцаў, дзе ёсць вельмі шмат сегментаў супрацоўніцтва па розных галіновых кірунках. Ад сельскай гаспадаркі да прамысловасці, ад грамадскіх аб’яднанняў да палітычных партый ёсць шматпланавае супрацоўніцтва па выпрацоўцы агульных комплексных рашэнняў, якія знаходзяць сваё адлюстраванне ва ўсіх краінах, — адзначыў міністр. — Гэта для нас пляцоўка для ўзмацнення нашага міжнароднага пазіцыянавання, дзе мы можам агульным голасам гаварыць ад імя ўсёй арганізацыі. Як паказала выніковая палітычная дэкларацыя (па выніках саміту ШАС у Цяньцзіне. — Заўв. рэд.), інтарэсы Беларусі цалкам былі там выкананыя, нават былі прасунутыя некаторыя ідэі палітычнага характару.

Максім Рыжанкоў звярнуў увагу, што да тых ці іншых прапаноў адной Беларусі на міжнароднай арэне могуць не прыслухацца. Але калі гэта прысутнічае ў заяве, якая падпісаная Кітаем, Індыяй, Расіяй і іншымі краінамі, то мае ўжо зусім іншую палітычную вагу.

— І, вядома, для нас гэта выдатная пляцоўка для выпрацоўкі рашэнняў на двухбаковым трэку. Прэзідэнт прыехаў, не толькі выступіў на ШАС, але і правёў цэлую серыю вельмі важных для развіцця эканомікі, фінансавых адносін сустрэч са сваімі калегамі практычна з усіх краін, якія прысутнічалі на гэтым саміце, — дадаў Максім Рыжанкоў.

Не проста контуры новага свету

Дэкан факультэта журналістыкі БДУ, палітолаг Аляксей Бяляеў у эфіры ток-шоу «Будні» на «Альфа Радыё», кажучы пра саміт ШАС, а таксама пра найбуйнейшы ваенны парад, які прайшоў у Пекіне з нагоды 80-годдзя заканчэння Другой сусветнай вайны, адзначыў:

— У Кітаі мы бачылі агляд сіл глабальнага Поўдня. Гэта, так бы мовіць, вялікая рэпетыцыя, падрыхтоўка да яшчэ больш глабальных змен. Мы ўбачылі, што сёння новыя структуры — Шанхайская арганізацыя супрацоўніцтва, многія члены якой з’яўляюцца ўдзельнікамі БРІКС, — гэта сапраўды не проста контуры новага свету, а ўжо структура, якая склалася, і яна імкнецца да змены міжнародных адносін, сусветнага парадку, адносін паміж краінамі.

Пры гэтым спікер указаў, што ў Цяньцзіньскай дэкларацыі ШАС, а таксама ў асобных і калектыўных заявах лідараў краін-удзельніц падкрэсліваецца, што новыя арганізацыі не імкнуцца ствараць новы свет:

— Яны хочуць вярнуцца да асноў, закладзеных 80 гадоў таму. Па выніках Другой сусветнай вайны быў створаны сусветны парадак, у аснове якога знаходзілася ААН як найгалоўнейшы рэгулятар усіх міжнародных падзей, што адбываюцца, як галоўная пляцоўка, дзе павінны вырашацца ўсе канфлікты. Было сказана аб неабходнасці вяртання аўтарытэту ААН, няўхільнага выканання Статута ААН і закладзеных у ім прынцыпаў, пры якіх усе народы, дзяржавы па-за залежнасці ад сваёй ваеннай, эканамічнай магутнасці маюць роўны голас. Яны ўсе павінны быць пачутыя, іх інтарэсы павінны ўлічвацца ў сусветнай палітыцы пры прыняцці сусветных рашэнняў. Недапушчальны які-небудзь дыктат. І апошняе лідар Кітая Сі Цзіньпін паўтараў неаднаразова. Усе зразумелі, што гэта намёк ці нават такі вялікі камень у агарод ЗША, — недапушчальны аднабаковы дыктат, недапушчальна бесцырымоннае ўмяшанне ў справы іншых дзяржаў з пункту гледжання такога безапеляцыйнага гегеманізму. Гэтага ў новым свеце, я сказаў бы ў новым старым сусветным парадку, быць не павінна.

Спікер дадаў:

— З моманту распаду СССР, змены геапалітычнай сітуацыі Захад і ў першую чаргу ЗША, якія адчулі сябе абсалютнай дамінантай у гэтым палітычным свеце і якія перасталі ўлічваць чые-небудзь інтарэсы, стварылі сітуацыю, пры якой іншыя краіны, якія хацелі быць пачутыя, хацелі і мелі абсалютна поўнае права весці сваю суверэнную палітыку, сталі збліжацца, каб супрацьстаяць гэтаму дыктату.

Як адзначыў госць студыі, вынікамі вышэйзгаданых дзеянняў таксама стала тое, што такія вялікія дзяржавы, як Расія, Кітай і Індыя, прадэманстравалі сваё адзінства, а Беларусь стала паўнапраўным членам ШАС:

— Для нас гэта вельмі важна. У ШАС уваходзяць краіны з рэальнай суверэннай палітыкай, з рэальнай палітычнай вагой. І Беларусь — адна з іх.

Патэнцыял росту

Намеснік старшыні Пастаяннай камісіі Палаты прадстаўнікоў па міжнародных справах Алег Дзячэнка звяртае ўвагу на тое, што рост геапалітычнага і геаэканамічнага ўплыву ШАС відавочны:

Саміт у Цяньцзіне з удзелам 30 лідараў краін і інтэграцыйных структур прыцягнуў увагу ўсёй сусветнай супольнасці, а ваенны парад у Пекіне з дэманстрацыяй сучасных узбраенняў выклікаў экзістэнцыяльныя перажыванні ў амерыканцаў, якія нервуюцца з нагоды ператварэння Кітая з суб’екта рэгіянальнай, Азіяцка-Ціхаакіянскай палітыкі ў лідара сусветнага маштабу.

Парламентарый перакананы, што «Шанхайскі трэк» сёння прывабны і для тых краін, якія размешчаны ўдалечыні ад «Шаўковага шляху», але з цікавасцю разглядаюць прадстаўленую магчымасць ужо ў найбліжэйшай перспектыве падхапіць «Шанхайскі дух» і далучыцца да гэтай ўплывовай арганізацыі.

— Што ж датычыцца нацыянальных інтарэсаў Беларусі, то паўнапраўнае сяброўства дазволіла нам умацаваць свае і без таго моцныя пазіцыі ў краінах «Шанхайскай дзясяткі», якія ў сваёй сукупнасці аб’ядноўваюць палову насельніцтва Зямлі і прывабныя з эканамічнага пункту гледжання, — падкрэслівае суразмоўца. — Так, мы не ўтойваем нашых мэт — з дапамогай гэтай формы міжнароднага супрацоўніцтва забяспечыць выніковае вырашэнне канкрэтных эканамічных задач, звязаных, перш за ўсё, з забеспячэннем экспарту беларускай прадукцыі на сусветныя рынкі. Гэта, як кажуць, матэрыяльны базіс, бо толькі ўлічанае насельніцтва Кітая і Індыі складае звыш 2 мільярдаў 860 мільёнаў чалавек.

Такім чынам, робіць выснову парламентарый, патэнцыяльны рынак рэальных спажыўцоў рознай беларускай прадукцыі велізарны:

— Харчовыя тавары, адзенне, абсталяванне, прыборы і машыны, адукацыйныя і медыцынскія паслугі, навуковыя распрацоўкі і тэхналогіі, а таксама шмат чаго іншага, пра што заўчасна казаць сёння, выдатна «заходзіць» у краіны «Шанхайскага духу».

Член Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі па міжнародных справах і нацыянальнай бяспецы Аляксандр Карпіцкі падкрэслівае, што Беларусь паслядоўна прасоўвае падыход, пры якім бяспека дасягаецца праз устойлівае эканамічнае развіццё:

— Мы выступаем за спалучэнне нацыянальных стратэгій развіцця дзяржаў-членаў; сумесныя маштабныя праекты са стварэннем адпаведных фінансавых інструментаў; павелічэнне долі нацыянальных валют ва ўзаемным гандлі; канвергенцыю плацежных сістэм і развіццё фінансавых механізмаў, абароненых ад знешняга ўздзеяння.

Сенатар акцэнтуе ўвагу на тым, што Мінск паслядоўна прасоўвае канцэпцыю «інтэграцыі інтэграцый», выступаючы за спалучэнне розных фарматаў: ШАС, ЕАЭС, АДКБ, СНД, СВМДА, БРІКС і АСЕАН.

— Гэта стварае скразную прастору ўстойлівага развіцця і бяспекі, — перакананы сенатар.

На думку яго калегі, члена Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі па міжнародных справах і нацыянальнай бяспецы Аляксандра Гарошкіна, адным з ключавых вынікаў саміту стала прыняцце шэрагу сумесных дэкларацый, накіраваных на ўмацаванне бяспекі і развіццё эканамічных сувязяў.

— Беларусь, як краіна, якая знаходзіцца на скрыжаванні гандлёвых шляхоў, можа адыграць важную ролю ў рэалізацыі ініцыятыў, накіраваных на развіццё інфраструктуры і лагістыкі ў рамках ШАС, — перакананы парламентарый.

На яго думку, Беларусь, як назіральнік і актыўны ўдзельнік, мае ўсе шанцы ўмацаваць свае пазіцыі на міжнароднай арэне, выкарыстоўваючы магчымасці, якія дае ШАС, для развіцця эканомікі і павышэння ўзроўню жыцця сваіх грамадзян.

— Ва ўмовах хутка зменлівага міру інтэграцыя ў такія арганізацыі, як ШАС, становіцца не толькі стратэгічнай неабходнасцю, але і важным крокам да ўстойлівага развіцця і росквіту краіны, — перакананы суразмоўца.

Гуманітарны вектар

Апорны каркас ШАС моцны не толькі адзінымі бяспекай, эканомікай і гандлем. Найважнейшым брэндам было і застаецца культурна-гуманітарнае супрацоўніцтва, выказаў упэўненасць аналітык БІСД Юрый Ярмалінскі:

— Арганізацыя — агульны дом для многіх этнічных і рэлігійных груп, традыцый, жыццёвых філасофій і стратэгій, што прадугледжвае важнасць іх разумення і вывучэння. Паколькі кожная нацыянальная культура ў ШАС унікальная і з’яўляецца сховішчам векавой мудрасці, трэба імкнуцца да таго, каб зрабіць гэту спадчыну даступнай для самай шырокай аўдыторыі. Гэта самабытнае асяроддзе для ўзаемнага культурнага ўзбагачэння, збліжэння народаў, асабліва моладзі, узаемадзеяння ў сферах спорту, турызму (у тым ліку медыцынскага), навукі, адукацыі і прадпрымальніцтва.

Аналітык нагадаў, што ў гэтых мэтах ужо другі год запар рэалізуецца маштабны праект «Дзень нацыянальных культур ШАС» у рамках Міжнароднага фестывалю мастацтваў «Славянскі базар у Віцебску». Для ўзмацнення працы з падрастаючым пакаленнем прапанавана платформа «ШАС для моладзі»:

— Менавіта ім трэба будзе рэалізоўваць многія праекты будучыні. Акрамя таго, эфект «закісання» маладых розумаў (у ШАС іх больш за 800 мільёнаў) — гэта доўгатэрміновы выклік нацыянальнай бяспекі, асабліва пры знешняй мадэрацыі.

Пераходзячы на двухбаковы трэк беларуска-кітайскага ўзаемадзеяння, намеснік старшыні Пастаяннай камісіі Палаты прадстаўнікоў па эканамічнай палітыцы Дзяніс Карась выказаў сваё меркаванне аб тым, што звязвае дзве краіны і дапамагае ім разам ісці ў будучыню:

— Нас збліжае адна гісторыя, нашы народы перажылі ў свой час генацыд і ўсе нягоды вайны, бо невыпадкова лідар КНР Сі Цзіньпін асабіста запрасіў нашага Прэзідэнта Аляксандра Лукашэнку не толькі на саміт ШАС, але і на ўрачыстасці ў Пекіне, прысвечаныя 80-годдзю Перамогі над японскім мілітарызмам і заканчэння Другой сусветнай вайны.

Як адзначыў парламентарый, кітайцы з удзячнасцю памятаюць, што ў гэтым узялі актыўны ўдзел і савецкія войскі.

— Калі ў нас агульная гісторыя, значыць, у нас і агульная будучыня. Таму нашы лідары і народы будуць працягваць рабіць усё для таго, каб будучым пакаленням жылося камфортна і бяспечна, а дзякуючы сяброўству і ўзаемаразуменню ў нас для гэтага з’яўляюцца ўсё новыя і новыя магчымасці, — сказаў на заканчэнне ён.