У Мінску сабраліся каля 120 падлеткаў з розных рэгіёнаў Беларусі, каб прадставіць свае праекты ў сферы прававой адукацыі. Арганізатарамі мерапрыемства выступілі прадстаўніцтва Дзіцячага фонду ААН (ЮНІСЕФ) у Беларусі пры падтрымцы Міністэрства юстыцыі, Нацыянальнага цэнтра заканадаўства і прававой інфармацыі, а таксама грамадскага аб’яднання «Беларускі рэспубліканскі саюз юрыстаў». Але галоўнае адрозненне гэтага мерапрыемства ў тым, што тут не дарослыя вучылі дзяцей, а дзеці падказвалі дарослым, як рабіць інфармацыю пра закон зразумелай і цікавай.

«Мы перасталі іх вучыць і пачалі слухаць»

Мерапрыемства стала вынікам цыкла фарсайт-сесій, падчас якіх падлеткі пераходзілі ад абмеркавання праблем да распрацоўкі канкрэтных ініцыятыў. На працягу некалькіх тыдняў шэсць каманд працавалі над стварэннем ідэй, як зрабіць прававую адукацыю для падлеткаў больш даступнай. Галоўная задача была простая: «Як бы вы хацелі вывучаць правы? У якім фармаце, праз якія каналы?»

«Замест таго, каб марнаваць час на складанне тоўстых метадычак, мы за пару месяцаў атрымалі жывую аналітычную справаздачу — інфармацыю пра тое, якія тэндэнцыі сапраўды падабаюцца падлеткам», — адзначылі арганізатары.

Ключавая фішка праграмы ў тым, што падлеткаў перасталі лічыць проста аб’ектамі, на якіх накіравана выхаванне, а перавялі іх у пазіцыю галоўных дзеючых асоб. Яны не проста атрымалі гатовую інфармацыю, а самі вырашалі, якой яна будзе.

Што прапануюць дзеці?

На сесіях каманды шчыра казалі: «Нам цяжка разумець доўгія юрыдычныя тэксты, нецікавая інфармацыя на сценах у калідоры, складаная мова». Тады іх спыталі: «А што прапануеце вы?»

І пасыпаліся ідэі: квэсты, настольныя гульні з карткамі, аўдыёпадказкі ў Тэлеграме, мемы на прававую тэматыку ў Інстаграме. Асноўныя тэмы праектаў — абарона персанальных даных, працоўнае права для падлеткаў, вырашэнне канфліктаў і нават пошук згубленых рэчаў. Кожная ідэя мела прававую аснову.

Мерапрыемства стала пляцоўкай для абмеркавання практычных падыходаў да прававога інфармавання непаўналетніх з улікам меркавання саміх падлеткаў. 

Кіраўнік прадстаўніцтва ЮНІСЕФ у Беларусі Рустам Хайдараў падкрэсліў, што для ЮНІСЕФ вельмі важны прынцып удзелу: ніводнае рашэнне, якое датычыцца дзяцей, не павінна прымацца без іх удзелу.

«Сёння мы ўпершыню ўбачым і пачуем, што яны прыдумалі. Я сам не ведаю, якія гэта праекты. Але тое, што яны скажуць, дапаможа нам сфармуляваць прававую інфармацыю ў форме, якая будзе даступнай, зразумелай і сапраўды цікавай для дзяцей», — расказаў Рустам Хайдараў.

Начальнік упраўлення адвакатуры і ліцэнзавання юрыдычнай дзейнасці Міністэрства юстыцыі Дзіяна Падлеская адзначыла, што сённяшнія ўдзельнікі — гэта школьнікі, якія атрымалі навыкі бесканфліктных зносін (медыяцыі). Навучаныя дзеці змогуць дапамагаць сваім равеснікам вырашаць спрэчкі мірным шляхам.

Падтрымка экспертаў замест грашовага гранту

Намеснік дырэктара Нацыянальнага цэнтра заканадаўства і прававой інфармацыі Ірына Чупракова распавяла, што іх арганізацыя з самага пачатку надае вялікую ўвагу прававой асвеце непаўналетніх. Цэнтр вядзе Дзіцячы прававы сайт, дзе інфармацыя размяшчаецца ў адаптаваным выглядзе. Каля 60% усіх праглядаў — гэта відэакантэнт, інфаграфіка і малюнкі. Праекты падлеткаў, пасля таго як іх ацэняць эксперты, будуць дапрацаваны і, верагодна, знойдуць сваё месца на гэтым рэсурсе.

Эксперт і арганізатар праграмы Уладзімір Александронец растлумачыў, што фарсайт — гэта метад хуткага праектавання будучыні. Спачатку разам з дзецьмі вызначылі праблемы, потым вылучылі трэнды: штучны інтэлект, кароткі фармат увагі (не больш за 8 хвілін), гульнявую сферу. Падлеткі распрацавалі шэсць рашэнняў. Экспертная панэль (прадстаўнікі Мінюста, Нацыянальнага цэнтра заканадаўства, Беларускага рэспубліканскага саюза юрыстаў, ЮНІСЕФ і падлеткавай групы) выбрала тры лепшыя каманды. Яны атрымаюць не грашовы грант, а ментарскую кансультацыйную падтрымку — дапамогу ў тым, каб знайсці партнёраў, якія дапамогуць рэалізаваць іх ідэі.

Выканаўчы дырэктар Беларускага рэспубліканскага саюза юрыстаў Ірына Арлоўская адзначыла, што менавіта такія мерапрыемствы дзеці запамінаюць вельмі хутка. Пры гэтым юрысты звяртаюць увагу не толькі на правы, але і на абавязкі, якія кожны павінен выконваць. Ёй асабліва прыемна ўдзельнічаць у мерапрыемстве, таму што звычайна дарослыя самі тлумачаць прававыя рэчы, адаптуюць свае веды, каб дзеці разумелі. А сёння ініцыятыва зыходзіць ад саміх падлеткаў. Гэта можа значна палегчыць задачу па арганізацыі будучых мерапрыемстваў па тэме права, абароне правоў і законных інтарэсаў дзяцей.

Яна выказала спадзяванне, што мерапрыемства пакладзе пачатак новаму фармату размовы — цікаваму, карыснаму і важнаму для дзяцей. 

Школьная медыяцыя: як гэта працуе

Спецыялісты расказалі, што праект па бяспецы школ рэалізоўваўся пяць гадоў у 43 школах па ўсёй Беларусі. Вынікі паказалі, што атмасфера ў школах стала больш спрыяльнай: у дзяцей знізіўся ўзровень трывожнасці, зменшылася колькасць канфліктаў і насілля. Гэтая праграма нават стала асновай для новай еўрапейскай ініцыятывы, якая з верасня пачне дзейнічаць ва ўсіх школах краіны. Што да школьнай медыяцыі, то гэта праект, дзе навучаныя дзеці-пасярэднікі дапамагаюць сваім равеснікам вырашаць спрэчкі, не даводзячы іх да канфлікту з законам.

Сённяшнія праекты — гэта яшчэ не канчатковыя рашэнні, але яны ўжо прайшлі першую сур’ёзную экспертызу. Галоўны вынік мерапрыемства, паводле слоў арганізатараў, — дарослыя нарэшце пачулі тых, дзеля каго працуюць законы і сістэма адукацыі. А падлеткі зразумелі, што іх думка сапраўды важная. Падрыхтаваныя ідэі будуць дапрацаваны і, верагодна, знойдуць сваё месца на дзіцячым прававым сайце, а лепшыя праекты атрымаюць рэальную падтрымку для рэалізацыі.

Надзея ЗУЕВА

Фота аўтара