• «За мінулае дзесяцігоддзе наш саюз здолеў даказаць сур’ёзнасць ідэі цеснай эканамічнай інтэграцыі, свае жыццяздольнасць і рэзультатыўнасць. Сумеснымі намаганнямі мы нарасцілі патэнцыял макраэканамічнай устойлівасці і мінімізавалі ўплыў негатыўных геапалітычных фактараў. 2025 год для Еўразійскага эканамічнага саюза будзе знакавым: завяршаецца пяцігодка рэалізацыі Стратэгічных кірункаў развіцця еўразійскай эканамічнай інтэграцыі і закладваецца фундамент для старту новага этапу і ўвасаблення ў жыццё Дэкларацыі аб далейшым развіцці эканамічных працэсаў у рамках ЕАЭС да 2030 года і на перыяд да 2045 года «Еўразійскі эканамічны шлях».

Са звароту Прэзідэнта Беларусі Аляксандра Лукашэнкі ў якасці старшыні Вышэйшага Еўразійскага эканамічнага савета да кіраўнікоў.

У пачатку бягучага года ў сваім звароце да кіраўнікоў краін — членаў ЕАЭС Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка ў якасці Старшыні гэтай супольнасці адзначыў асноўныя прыярытэты, якімі будзе кіравацца наша краіна ў яе цяперашнім статусе. Гэты зварот знаходзіцца ў адкрытым доступе на афіцыйным сайце арганізацыі, дзе любы ахвотны можа з ім азнаёміцца. У сувязі з чым асноўны акцэнт я зраблю толькі на некалькіх прыярытэтах і аналізе сітуацыі, якая склалася ўнутры і вакол ЕАЭС.

Развіццё тэхналагічнага патэнцыялу краін — членаў ЕАЭС, фарміраванне агульнай прасторы кааперацыйнага ўзаемадзеяння ва ўсіх галінах эканомікі.

Асноўныя кірункі прамсупрацоўніцтва ў рамках ЕАЭС да 2030 года вызначаны Еўразійскім міжурадавым саветам, пасяджэнне якога прайшло 1 кастрычніка 2024 года ў Ерэване. Гэты дакумент змяшчае адзіны пералік прыярытэтных галін, пачынаючы ад авіябудавання і касмічных тэхналогій і заканчваючы вытворчасцю паперы і ювелірных вырабаў. Супрацоўніцтва ў гэтым кірунку дасць магчымасць забяспечыць надзейную базу для развіцця партнёрскіх адносін паміж прадпрыемствамі краін — членаў ЕАЭС з мэтай рэалізацыі як сярэднетэрміновых задач у сферы стварэння новых імпартазамяшчальных вытворчасцяў, выпуску сумеснай прадукцыі пад еўразійскім брэндам, так і доўгатэрміновай, стратэгічнай задачы — забеспячэнне тэхналагічнага суверэнітэту.

Цяперашнія паказчыкі ўнутрырэгіянальнага гандлю не адпавядаюць мэтам, якія ставіліся пры стварэнні ЕАЭС. І гэта нягледзячы на тое, што ўзаемны гандаль паміж краінамі Саюза за 10 гадоў падвоіўся і вырас да 18%.

Для даведкі. У 2023 годзе для іншых інтэграцыйных аб’яднанняў гэты паказчык вар’іруецца ад 10% у ШАС і 18% у БРІКС да амаль 60% у ЕС.

Па экспертных даных Акадэміі знешняга гандлю пры Міністэрстве эканамічнага развіцця РФ на тэрыторыю ЕАЭС за год увозіцца імпарту на суму каля $350 мільярдаў. У той жа час нацыянальныя кампаніі ўжо вырабляюць такую прадукцыю, якая канкурэнтаздольная нават на сусветным рынку. Менавіта па такіх таварах магчымае, у першую чаргу, развіццё кааперацыі для насычэння саюзнага рынку, а таксама мінімізацыя імпарту. Агульнасаюзны імпарт па названых таварных пазіцыях ацэньваецца амаль у $30 мільярдаў. Іншымі словамі дзясятую частку бягучага імпарту рэальна замяніць таварамі ўласнай вытворчасці ў найбліжэйшы час.

Забеспячэнне харчовай бяспекі краін — членаў ЕАЭС. З моманту стварэння ЕАЭС аб’ём вытворчасці сельскагаспадарчай прадукцыі ў краінах — членах павялічыўся на 25,9%. Нацыянальныя вытворцы забяспечваюць больш за 80% унутраных патрэб рэгіёна. У прыватнасці, Беларусь і Расія цяпер дасягнулі найвышэйшага ўзроўню самазабяспечанасці ў галіне харчовай бяспекі і дасягнулі ўзроўню самазабеспячэння амаль 95%. Улічваючы важнасць пытання, наша краіна разглядае гэта пытанне ў якасці прыярытэтнага і будзе садзейнічаць далейшаму павышэнню ўзроўню харчовай бяспекі краін-членаў, а таксама павышэнню эфектыўнасці вытворчасці і рэалізацыі канкурэнтаздольнай прадукцыі, у тым ліку і на замежныя рынкі.

Стварэнне агульнага і празрыстага канкурэнтнага асяроддзя на ўнутранай прасторы ЕАЭС, уключаючы адзіныя ўмовы доступу імпартных тавараў на яго ўнутраны рынак. Узаемадзеянне краін-членаў з роднаснымі па сваіх статутных мэтах і ідэалогіі іншымі рэгіянальнымі інтэграцыйнымі аб’яднаннямі.

Сённяшняя тэндэнцыя рэзкага зніжэння ўзроўню канкурэнцыі з-за сыходу з расійскага і беларускага рынкаў шэрагу замежных кампаній стварае магчымасці для нацыянальных вытворцаў. Трэба перафарматаваць або знайсці новую канфігурацыю, новы баланс гандлю і прамкааперацыі, як унутры Саюза, так і па-за ім. Павышэнне ў 2024 годзе суб’ектнасці Рэспублікі Беларусь на міжнароднай арэне — наша краіна стала паўнапраўным членам БРІКС і атрымала статус краіны-партнёра ў ШАС, стварыла добрыя стартавыя ўмовы не толькі для беларускіх кампаній, але і іншых краін — членаў ЕАС у частцы сумесных дзеянняў на новых рынках. У той жа час уяўляецца важным, каб новыя ўзаемаадносіны як сярод краін — членаў Саюза, так і з трэцімі краінамі былі збалансаванымі і не ўтрымлівалі ў сабе вялікіх вузлоў напружання, асабліва ў частцы фармалізацыі і далейшага няўхільнага выканання ўзаемных дамоўленасцяў у частцы супрацьдзеяння санкцыйнай палітыцы Захаду.

На апошнім тэзісе спынюся падрабязней. У краінах — сябрах ЕАЭС пытанні па лініі знешнепалітычнай і знешнеэканамічнай дзейнасці не рэгулююцца правам ЕАЭС, а застаюцца прэрагатывай нацыянальных заканадаўстваў. Як вынік на водкуп нацыянальных урадаў і непасрэдна суб’ектаў гаспадарання аддадзена і такое адчувальнае пытанне, як санкцыйныя рызыкі. У сваю чаргу, прадпрымальнікі актыўна выкарыстоўваюць канкурэнтныя перавагі сваіх краін, якія ўзніклі з-за розных умоў паставак санкцыйных тавараў. Гэта відаць па паказчыках развіцця эканомік гэтых краін, у тым ліку па росце ВУП і тавараабароту.

Калі ў частцы супрацьдзеяння прамым знешнім санкцыям і Расія, і Беларусь да апошняга часу даволі паспяхова спраўляліся, аб чым сведчаць тэмпы росту ВУП, якія значна перавышаюць не толькі аналагічны паказчык краін — ініцыятараў санкцыйнай палітыкі, але і сярэднесусветныя, то з цэнтрабежнымі тэндэнцыямі ўнутры Саюза яшчэ трэба будзе разбірацца.

У якасці прыкладу прывяду толькі апошнюю «ініцыятыву» кіраўніцтва Арменіі. 9 студзеня бягучага года Нацыянальны сход (парламент) гэтай краіны адобрыў прапанову ўрада аб праекце закона «Аб пачатку працэсу далучэння Рэспублікі Арменія да Еўрасаюза». Нягледзячы на тое, што прэм’ер-міністр Арменіі Нікол Пашынян заявіў, што «гэта рашэнне не азначае безумоўнага членства краіны ў ЕС, бо гэта пытанне можа быць вырашана толькі на рэферэндуме», сам гэты факт адсылае да трывожных аналогій з падзеямі ва Украіне пасля снежня 2013 года, калі былы на той момант украінскі прэзідэнт Віктар Януковіч не падпісаў у Вільнюсе Пагадненне аб асацыяцыі і зоне свабоднага гандлю паміж Украінай і ЕС. У сувязі з чым уяўляецца дарэчным працягнуць цытату Нікола Пашыняна: «Гэтым рашэннем мы пацвярджаем <...> незалежную знешнюю палітыку, заснаваную на нашых інтарэсах». І гэта пры тым, што ў апошнія гады аб’ёмы гандлю Арменіі з партнёрамі па ЕАЭС у 3–5 разоў перавышаюць яе тавараабарот з ЕС: $7,8 млрд супраць $2,7 млрд за 2023-і і $11 млрд супраць $1,9 млрд за 10 месяцаў 2024-га...

У сваю чаргу, у наступных заявах шэрагу афіцыйных асоб Расіі было адназначна заяўлена, што Арменія не зможа сумясціць еўраінтэграцыю і быць у ЕАЭС. 

Сваю афіцыйную пазіцыю па гэтым прэтэндэнце беларускі бок яшчэ не агучваў. У тым ліку, не толькі зыходзячы з цяперашняга статусу ў якасці старшынства ў органах Еўразійскага эканамічнага саюза, але і наяўнасці ўласнага вопыту выхаду з няпростых сітуацый. У прыватнасці ў межах Саюзнай дзяржавы. Больш за тое, ключавыя рашэнні, распрацаваныя ў рамках саюза Беларусі і Расіі, у больш шырокім сэнсе адназначна могуць быць выкарыстаны пры падрыхтоўцы стратэгічных дакументаў у цэлым на еўразійскай прасторы.

Георгій Грыц, кандыдат эканамічных навук.